VungSang.comVùng Sáng
Vẽ chất liệu dưới ánh sáng

Vẽ tóc có độ bóng: khối tóc, lọn tóc và dải sáng chạy ngang sợi

Vẽ tóc như một chất liệu dưới ánh sáng: khối lớn trước, chia lọn, dải sáng chạy ngang sợi, tóc đen khác tóc sáng màu, tóc xoăn, tóc tết và mép tóc.

Long black hair tied in a low ponytail seen from behind, a person sitting by a window in a Lâm Đồng home, another pair of hands sketching nearby, cool morning light

Tóc không phải hàng nghìn sợi chỉ cần vẽ từng cái, mà là một khối lớn chia thành các lọn, và mỗi lọn bắt ánh sáng thành một dải sáng chạy ngang qua sợi. Người mới thường vẽ thật nhiều nét song song cho "ra tóc", kết quả là mái tóc phẳng như tấm rèm, không có khối, không có độ bóng.

Bài này coi tóc là một chất liệu như vải hay kim loại: cách nó phản chiếu ánh sáng, vì sao dải sáng trên tóc nằm ngang chứ không dọc, khác biệt giữa tóc đen và tóc sáng màu, tóc thẳng, tóc gợn, tóc xoăn, tóc tết. Phần ánh sáng trên gương mặt và ngược sáng viền tóc có bài riêng ở danh mục ánh sáng gương mặt; ở đây chỉ bàn mái tóc.

Từ khối lớn đến lọn tóc

Nhìn một mái tóc từ xa, bạn thấy một khối ôm lấy đầu, có độ dày nhất định so với hộp sọ. Đây là bước đầu tiên: vẽ đường bao khối tóc như một chiếc mũ mềm, cách đầu một khoảng, và đặt sáng tối cho khối đó như một khối cầu hoặc khối trứng. Mặt tóc quay về đèn sáng hơn, mặt quay đi tối hơn, phần tóc sát gáy và dưới tai tối nhất. Nếu khối này sai, không có nét vẽ sợi nào cứu được.

Bước hai là chia khối thành các lọn lớn. Tóc tự nhiên gom thành từng dải theo đường rẽ ngôi, theo chỗ buộc, theo lực rủ xuống. Mỗi lọn là một khối dẹt như dải ruy băng: có mặt trên bắt sáng, hai mép quay đi tối dần, và rãnh giữa hai lọn tối hơn cả. Vẽ năm đến tám lọn lớn với sáng tối đúng là bạn đã có mái tóc trông đầy đặn.

Bước ba mới đến sợi tóc, và chỉ ở vài chỗ: dọc rãnh giữa các lọn để tả ranh giới, ở vùng sáng để tả độ mượt, và ở mép tóc nơi tóc gặp nền hay gặp da để làm mềm đường bao. Vài sợi tóc lạc ra ngoài khối, vẽ nhẹ và ít, giúp mái tóc tự nhiên. Vẽ quá nhiều sợi lạc khiến tóc trông rối, như vừa thức dậy.

Chỗ tóc gặp da, như đường chân tóc trên trán và quanh tai, cũng cần mềm. Tóc ở đó mảnh và thưa dần, để lộ da bên dưới, nên ranh giới là một dải chuyển chứ không phải một đường kẻ. Vẽ vài nét ngắn mảnh mọc theo hướng tóc, thưa dần ra phía da, là đủ để mái tóc mọc ra từ đầu thay vì được úp lên như một chiếc mũ.

Vì sao dải sáng trên tóc chạy ngang sợi

Mỗi sợi tóc là một khối trụ rất mảnh với lớp vảy bề mặt hơi bóng. Như đã thấy với kim loại chải xước, khi rất nhiều khối trụ mảnh nằm song song, ánh sáng phản chiếu trải ra theo chiều vuông góc với sợi. Vì vậy trên một lọn tóc thẳng chảy dọc từ đỉnh đầu xuống, điểm sáng không phải một chấm tròn mà là một dải sáng chạy ngang qua lọn. Trên cả mái đầu, các dải sáng của từng lọn nối nhau thành một vòng sáng ôm quanh đầu, mà trong tranh minh hoạ hay được gọi là vành sáng của tóc.

Vị trí vòng sáng phụ thuộc hướng đèn và mắt bạn, thường nằm ở phần đầu cong nhất quay về phía nguồn sáng. Vòng sáng không đều: nó đứt ở rãnh giữa các lọn, sáng hơn ở lọn nhô ra, và mép trên mép dưới của nó xơ ra theo hướng sợi chứ không gọn như đường kẻ. Vẽ dải sáng bằng cách chừa giấy hoặc lấy sáng bằng tẩy theo những nét ngắn dọc theo sợi, xếp thành một dải ngang.

Tóc có thể có cả dải sáng phụ. Ánh sáng đi vào trong sợi, phản xạ ở mặt sau rồi đi ra, tạo một dải sáng thứ hai lệch xuống dưới dải chính, mờ hơn và mang màu tóc. Với tóc đen, dải phụ gần như không thấy; với tóc nâu hay tóc nhuộm sáng, dải phụ ấm màu và khá rõ. Khi vẽ màu, chi tiết này làm tóc sáng màu trông có chiều sâu.

Tóc đen, tóc nâu, tóc sáng màu dưới cùng một đèn

Màu tóc thay đổi hẳn cách bạn đặt thang đậm nhạt. Bảng dưới tóm tắt những gì thường thấy.

Màu tócKhối tócDải sángLưu ý khi vẽ
Tóc đenRất tối, chênh lệch giữa mặt sáng và mặt tối nhỏRõ, tương phản mạnh, thường hơi lạnh vì phản chiếu trời hoặc đènKhối tóc hiện ra chủ yếu nhờ dải sáng và mép tóc; giữ dải sáng sạch
Tóc nâu, tóc nhuộm trầmTối vừa, thấy rõ sáng tối của khốiRõ vừa, có dải phụ ấmCân bằng giữa sáng tối khối và dải sáng
Tóc sáng màu, tóc bạcSáng, khối rõ như vải sáng màuTương phản thấp so với tóc xung quanhKhối tóc tạo bằng vùng tối và rãnh, dải sáng chỉ nhẹ nhàng
Tóc bạc trắngRất sáng, bóng đổ bên trong tóc mang màu môi trườngGần như hoà vào khốiVẽ chủ yếu bằng rãnh tối giữa các lọn và bóng tóc đổ lên da

Người Việt đa số tóc đen, nên đây là bài toán bạn gặp nhiều nhất. Chìa khoá là chấp nhận khối tóc rất tối và dồn sự chú ý vào dải sáng và mép tóc. Đừng làm sáng cả khối tóc đen cho dễ nhìn; tóc sẽ thành nâu xám và mất sức nặng.

Tóc gợn, tóc xoăn và tóc tết

Tóc gợn sóng. Mỗi lọn uốn lượn, nên mỗi chỗ cong quay về đèn có một dải sáng riêng. Dọc một lọn, dải sáng lặp lại theo nhịp gợn sóng, mỗi dải nằm ở đỉnh sóng. Giữa hai đỉnh là vùng tối. Vẽ lọn gợn như một dải ruy băng uốn lượn, đặt dải sáng ở mỗi đỉnh.

Tóc xoăn. Tóc xoăn tít gom thành những cụm tròn nhỏ. Mỗi cụm là một khối cầu nhỏ có vùng sáng và vùng tối riêng, nhưng toàn mái vẫn là một khối lớn. Vẽ khối lớn trước, rồi gợi cụm xoăn ở vùng sáng và mép, để vùng tối gần như liền mảng.

Tóc tết. Bím tóc là chuỗi các khối nhỏ đan chéo nhau. Mỗi khối có mặt sáng, mặt tối, và bóng của khối trên đổ xuống khối dưới. Vẽ bím như chuỗi hình hạt, đặt một dải sáng nhỏ trên mỗi hạt theo cùng hướng đèn, rãnh đan giữa các hạt tối.

Tóc buộc, tóc búi. Chỗ dây buộc là nơi mọi lọn dồn về, nếp tóc căng và thẳng, dải sáng rõ. Búi tóc là một khối cầu hoặc khối xoắn có vòng sáng riêng. Phần đuôi tóc sau dây buộc lại xoè ra, mềm hơn.

Tóc ướt, tóc dưới nắng và tóc trong bóng râm

Tóc ướt dính lại thành những lọn bết, mỗi lọn mảnh hơn, sẫm màu hơn và bóng hơn tóc khô. Nước phủ ngoài sợi làm bề mặt trơn như phủ một lớp kính, nên dải sáng không còn trải rộng mà co lại thành những vệt sáng gắt, ngắn, nằm trên từng lọn riêng. Vẽ tóc ướt bằng những lọn rõ, mép sắc, rãnh giữa lọn rất tối, điểm sáng gọn: chính độ tương phản tăng lên kể cho người xem rằng tóc vừa gội.

Tóc dưới nắng trưa ngoài trời có dải sáng rộng và gắt ở đỉnh đầu, vì nguồn sáng ở gần như thẳng trên cao. Phần tóc phía dưới, quanh gáy và hai bên mặt, rơi vào bóng của chính khối tóc nên tối hẳn. Nắng chiều thấp chiếu ngang cho dải sáng nằm ở một bên đầu, và viền tóc phía đó rực sáng.

Tóc trong bóng râm hoặc dưới trời âm u thì gần như không có dải sáng rõ. Ánh sáng đến từ cả bầu trời, nên khối tóc chuyển sáng tối mềm như vải, chỉ còn một vùng hơi sáng ở đỉnh đầu, nơi tóc quay lên trời. Ở trường hợp này, đừng cố thêm dải sáng cho đẹp; tóc sẽ trông như được chiếu đèn sân khấu giữa một khung cảnh dịu. Quan sát ánh sáng chung của cảnh trước, rồi mới quyết định độ bóng của mái tóc.

Bài tập: vẽ mái tóc từ phía sau

Vẽ từ phía sau giúp bạn tập trung vào tóc mà không bị gương mặt cuốn đi. Nhờ người thân ngồi quay lưng cạnh cửa sổ, hoặc dùng ảnh chụp từ phía sau. Hỏi ý họ trước khi vẽ và trước khi chia sẻ bức vẽ.

  1. Dựng khối đầu và khối tóc ôm quanh đầu, độ dày tóc vượt ra ngoài hộp sọ.
  2. Đặt sáng tối cho khối tóc như khối trứng: phía cửa sổ sáng hơn, phía kia và vùng gáy tối hơn.
  3. Chia năm đến tám lọn lớn theo đường rẽ ngôi và lực rủ, vẽ rãnh tối giữa các lọn.
  4. Xác định vòng sáng chạy ngang qua các lọn ở phần đầu cong nhất phía cửa sổ. Lấy sáng bằng tẩy dẻo theo nét ngắn dọc sợi.
  5. Thêm sợi tóc ở rãnh giữa các lọn, ở vùng sáng và ở mép tóc. Giữ thưa.
  6. Làm mềm mép tóc nơi gặp gáy và nền bằng vài nét mảnh xơ ra; vẽ bóng tóc đổ lên gáy nếu thấy.
  7. Lùi xa và nheo mắt. Nếu mái tóc vẫn đọc ra khối đầu và vòng sáng rõ, bài tập đã đạt. Ghi lại một điều muốn thử khác lần sau.

Không cần người mẫu, bạn cũng có thể luyện với một bộ tóc giả, hay một cuộn len to, búi chỉ thêu, những vật cũng gồm nhiều sợi mảnh song song và cho dải sáng ngang sợi.

Lỗi hay gặp khi vẽ tóc

Danh sách dưới đây giúp bạn tự soát lại bản vẽ. Không phải để chấm đúng sai, mà để biết nên thử gì ở lần sau.

  • Vẽ sợi trước khối: tóc thành tấm rèm phẳng. Quay về khối lớn, tô sáng tối trước.
  • Dải sáng dọc theo sợi: tóc trông như cọng nhựa. Dải sáng tóc nằm ngang, vuông góc với sợi.
  • Viền tóc cứng như nét kẻ: tóc như mũ bảo hiểm. Làm mềm mép bằng nét xơ, để tóc tan vào nền.
  • Tóc đen bị làm sáng cả khối: mất sức nặng. Giữ khối tối, dồn sáng vào dải sáng.
  • Mọi lọn rõ như nhau: mái tóc rối. Giảm tương phản ở lọn xa và trong bóng.
  • Quá nhiều sợi lạc: tóc như bị gió thổi tung. Chỉ vài sợi, nhẹ, ở chỗ cần làm mềm đường bao.
  • Đường rẽ ngôi kẻ thẳng như thước: tóc như tóc giả. Đường ngôi cong theo đỉnh đầu, có vài sợi vắt qua.

Câu hỏi thường gặp

Vẽ tóc có cần vẽ từng sợi không?

Không. Vẽ khối tóc lớn với sáng tối đúng trước, chia thành các lọn, rồi chỉ thêm sợi ở rãnh giữa lọn, ở vùng sáng và ở mép tóc. Vẽ từng sợi khắp mái đầu làm tóc phẳng và mất khối.

Vì sao dải sáng trên tóc nằm ngang?

Mỗi sợi tóc là một khối trụ mảnh hơi bóng. Rất nhiều khối trụ song song phản chiếu ánh sáng trải theo chiều vuông góc với sợi, nên trên tóc thẳng chảy dọc, dải sáng chạy ngang qua lọn và nối thành vòng quanh đầu.

Tóc đen nên vẽ thế nào cho không bị bết?

Chấp nhận khối tóc rất tối, chênh lệch sáng tối trong khối nhỏ. Hình khối hiện ra nhờ dải sáng sạch, rõ và mép tóc mềm. Đừng làm sáng cả khối tóc để dễ nhìn, tóc sẽ thành nâu xám.

Tóc xoăn vẽ khác tóc thẳng thế nào?

Tóc xoăn gom thành nhiều cụm nhỏ, mỗi cụm như khối cầu nhỏ có sáng tối riêng. Vẽ khối lớn trước, gợi cụm xoăn ở vùng sáng và ở mép, để vùng tối gần như liền mảng thay vì vẽ cụm đều khắp.

Có thể luyện vẽ tóc mà không có người mẫu không?

Có. Dùng ảnh chụp từ phía sau, bộ tóc giả, cuộn len hay búi chỉ thêu. Những vật gồm nhiều sợi mảnh song song cho dải sáng ngang sợi giống tóc, giúp bạn luyện cách đặt dải sáng và rãnh tối.

Vẽ tóc người thân cần lưu ý gì?

Hỏi ý người được vẽ trước khi vẽ và trước khi chia sẻ bức vẽ. Có thể vẽ từ phía sau hoặc vẽ từ ảnh họ đồng ý cho dùng. Tôn trọng mong muốn của họ về việc giữ riêng hay đăng bức vẽ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138