VungSang.comVùng Sáng
Vẽ chất liệu dưới ánh sáng

Vẽ giọt nước trên lá và trên bàn: điểm sáng, đốm hội tụ và bóng đổ

Cách vẽ giọt nước như thật: điểm sáng phía đèn, phần sáng hội tụ phía xa đèn, bóng đổ có đốm sáng, cùng dòng nước rót và hơi nước đọng trên cốc lạnh.

Close view of water droplets on a broad taro leaf in a garden in Cần Thơ after rain, hands with a sketchbook resting on a knee, low morning sun from the side

Một giọt nước được vẽ đúng có ba thứ: điểm sáng gọn ở phía gần nguồn sáng, phần sáng dịu ở phía xa nguồn sáng bên trong giọt, và bóng đổ có một đốm sáng hội tụ. Thiếu một trong ba, giọt nước trông như hạt nhựa hay vết mực. Đủ cả ba, kể cả khi vẽ chỉ bằng bút chì đen, giọt nước như sắp lăn khỏi tờ giấy.

Bài này đi từ giọt nước đơn lẻ trên mặt phẳng, sang giọt nước trên lá có gân, dòng nước rót từ ấm và lớp hơi nước li ti đọng ngoài cốc nước đá. Bạn có thể tạo mẫu ngay ở nhà bằng một ống hút nhỏ giọt nước lên tấm nhựa trong, tờ giấy ép hoặc chiếc lá to, rồi chiếu đèn bàn từ một phía.

Giọt nước là một thấu kính nhỏ nằm trên mặt phẳng

Giọt nước nằm trên mặt bàn có hình như nửa hạt đậu dẹt: đáy phẳng tiếp xúc với bàn, mặt trên cong vồng. Mặt cong đó cho ánh sáng đi xuyên qua và bẻ hướng nó, giống một thấu kính hội tụ nhỏ. Ánh sáng từ đèn đi vào giọt nước ở phía gần đèn, xuyên qua và dồn lại ở phía bên kia, cả bên trong giọt lẫn trên mặt bàn ngay sau giọt. Vì vậy phần bên trong giọt ở phía xa đèn sáng lên, còn phần bên trong ở phía gần đèn lại hơi tối, vì từ góc nhìn của bạn, phía đó cho thấy hình mặt bàn hoặc vùng tối xung quanh bị bẻ cong.

Đây là chỗ ngược với trực giác. Với một hòn bi đục, phía gần đèn sáng và phía xa đèn tối. Với giọt nước, bên trong giọt thì gần như ngược lại, chỉ riêng điểm sáng phản chiếu trên bề mặt là nằm ở phía gần đèn. Người mới vẽ hay tô giọt nước như hòn bi đục nên giọt trông đặc, không trong.

Ngoài ra, giọt nước phóng to và có thể lộn ngược những gì nằm bên dưới hoặc phía sau nó. Giọt nước trên lá cho bạn thấy gân lá to hơn và lệch đi; giọt nước trên tờ báo cũ cho thấy các nét chữ phình ra. Khi vẽ, cứ để chi tiết bên dưới giọt hơi to và hơi lệch so với phần chi tiết bên ngoài, người xem sẽ tự hiểu đó là nước.

Giải phẫu một giọt nước dưới đèn bàn

Bảng dưới mô tả các phần của một giọt nước tròn trên mặt phẳng sáng màu, đèn chiếu từ phía trên bên trái. Đổi hướng đèn thì đổi vị trí tương ứng.

PhầnVị tríĐộ đậmGhi chú khi vẽ
Điểm sáng phản chiếuTrên mặt giọt, lệch về phía đèn (trên trái)Trắng nguyênNhỏ, mép sắc, có thể mang hình cửa sổ hay bóng đèn
Vùng tối bên trongNửa giọt phía gần đèn, sát mépXám đậmLà hình mặt bàn và vùng xung quanh bị bẻ cong; đậm nhất sát mép
Vùng sáng bên trongNửa giọt phía xa đèn (dưới phải)Sáng dịu, có khi sáng hơn mặt bànÁnh sáng đi xuyên và dồn lại; chuyển dần, không có mép sắc
Mép giọtQuanh chu viViền tối mảnh ở phía gần đèn, mờ dần ở phía xaKhông kẻ viền đều; để viền mạnh nhất ở phía gần đèn
Bóng đổMặt bàn phía xa đèn (dưới phải)Xám vừa, mềmBóng nhạt hơn bóng vật đặc cùng cỡ
Đốm sáng hội tụTrong bóng đổ, gần sát giọtSáng hơn cả mặt bàn xung quanhChi tiết làm giọt nước thuyết phục nhất; chừa giấy hoặc lấy sáng bằng tẩy

Mẹo nhớ ngắn: điểm sáng ở phía đèn, ánh sáng bên trong và đốm hội tụ ở phía xa đèn, bóng đổ cũng ở phía xa đèn. Ba thứ sáng xếp thành một đường chéo qua giọt nước, theo đúng hướng ánh sáng đi.

Vẽ một giọt nước từng bước bằng bút chì

Dùng giấy trơn vừa phải, bút chì HB, 2B, 4B, tẩy dẻo và tẩy bút. Nên vẽ giọt to cỡ một đồng xu để dễ kiểm soát.

  1. Vẽ hình giọt bằng nét rất nhẹ. Giọt nước trên mặt phẳng hiếm khi tròn hoàn hảo; để mép hơi lượn, một bên hơi phình, trông tự nhiên hơn.
  2. Phủ một lớp xám nhạt đều cho cả mặt nền xung quanh giọt, để có nền trung gian. Giọt nước nằm trên nền trắng tinh sẽ khó thấy.
  3. Tô vùng tối bên trong giọt ở nửa phía gần đèn, đậm nhất sát mép rồi nhạt dần vào giữa giọt.
  4. Để nửa phía xa đèn của giọt sáng hơn, chuyển dần từ xám giữa sang sáng ở sát mép phía xa đèn.
  5. Vẽ bóng đổ ở phía xa đèn, mềm, nhạt hơn bóng của vật đặc. Ngay sát giọt trong bóng đổ, dùng tẩy dẻo lấy một đốm sáng hình lưỡi liềm hoặc hình hạt đậu.
  6. Chấm điểm sáng phản chiếu bằng tẩy bút ở phía gần đèn trên mặt giọt. Có thể thêm một điểm sáng phụ rất nhỏ ở phía đối diện, nhưng không bắt buộc.
  7. Nhấn viền tối mảnh ở mép giọt phía gần đèn. Lùi ra xa nhìn: nếu giọt trông lồi lên mặt giấy, bạn đã làm đúng.

Sau giọt đơn, vẽ một cụm ba giọt kích thước khác nhau, có hai giọt chạm nhau. Chỗ hai giọt nhập vào nhau, mép chung biến mất và điểm sáng có thể kéo dài; quan sát kỹ thay vì vẽ hai giọt tròn đặt cạnh nhau.

Giọt nước trên lá: thêm gân lá và độ nghiêng

Giọt nước trên lá khoai, lá sen hay lá chuối sau mưa là mẫu đẹp và dễ tìm ở Việt Nam. So với giọt trên mặt bàn, giọt trên lá có hai điểm khác. Thứ nhất, lá thường nghiêng và cong, nên giọt bị kéo dài theo chiều dốc, đầu dưới phình hơn đầu trên. Thứ hai, mặt lá có gân và màu, nên vùng bên trong giọt cho thấy gân lá phóng to, lệch đi, và màu lá đậm hơn hoặc tươi hơn phần lá xung quanh.

Lá sen và lá khoai có mặt chống thấm, giọt nước đọng thành hạt gần tròn, lăn được, gần như không làm ướt lá; giọt này có bóng đổ rõ trên mặt lá và điểm sáng rất gắt. Lá thường như lá bàng hay lá mít thì giọt bẹt hơn, dính vào lá, mép giọt loang ra, bóng đổ ngắn. Vẽ đúng độ tròn của giọt là cách tả chất liệu của chiếc lá mà không cần nói ra.

Khi vẽ ngoài vườn, ánh nắng sớm từ bên cạnh cho giọt nước điểm sáng rất rõ và đốm hội tụ dài trên mặt lá. Giữa trưa, nắng gần thẳng đứng, bóng đổ co lại ngay dưới giọt. Nếu bạn muốn luyện, hãy vẽ cùng một chiếc lá có giọt nước vào hai thời điểm và so sánh. Nhớ ngồi chỗ an toàn, đội mũ và đừng nhìn thẳng vào mặt trời phản chiếu trên mặt nước.

Một chi tiết nữa đáng để ý trên lá là chỗ giọt nước chạm mặt lá. Với lá chống thấm, giọt gần như chỉ chạm lá ở một vùng nhỏ, nên dưới đáy giọt có một khe sáng mảnh giữa giọt và bóng của nó, giúp giọt trông như nằm hờ trên lá. Với lá thường, giọt ôm sát mặt lá, không có khe nào, mép giọt hoà vào lá bằng một viền tối mảnh. Khi vẽ màu nước hay chì màu, phần lá nhìn qua giọt thường có màu xanh tươi và đậm hơn phần lá xung quanh, vì giọt nước phóng to và làm trong chi tiết bên dưới. Đặt một mảng màu lá đậm hơn một chút trong lòng giọt, kèm điểm sáng trắng, là giọt nước trên lá đã hiện ra rõ ràng.

Dòng nước rót và nước chảy từ vòi

Dòng nước trơn. Nước rót chậm từ ấm hay chảy nhẹ từ vòi tạo thành một cột trong, giống một ống thuỷ tinh mỏng. Vẽ như thuỷ tinh hình trụ: hai mép là hai đường mảnh tối hoặc sáng tuỳ nền, giữa cột có một vệt sáng dọc, nền phía sau nhìn qua bị co hẹp lại.

Dòng nước xoắn. Dòng nước thường xoắn nhẹ và thắt lại khi rơi xuống, vì nước tăng tốc khi rơi nên cột nước nhỏ dần. Vệt sáng dọc vì thế cũng uốn lượn và đứt đoạn. Vẽ vệt sáng bằng những nét ngắn nối nhau, không phải một đường liền.

Dòng nước vỡ. Rót mạnh, cột nước vỡ thành giọt và bọt. Bọt nước trắng đục vì có nhiều mặt phân cách nước và không khí làm ánh sáng tán xạ; đây là lúc nước chuyển từ trong suốt sang trắng. Vẽ bọt bằng những mảng sáng có viền xám mềm, không phải bằng hàng loạt vòng tròn nhỏ.

Chỗ nước chạm mặt nước. Nơi dòng nước rơi vào cốc hay chậu, mặt nước gợn thành những vòng và bọt. Vùng này lộn xộn nhất; giản lược thành một mảng sáng có vài điểm sáng gắt và vài vệt tối gợi gợn sóng.

Hơi nước đọng ngoài cốc nước đá

Một cốc nước đá để trên bàn ở Thành phố Hồ Chí Minh vào trưa nắng sẽ phủ kín một lớp hơi nước li ti ở mặt ngoài, rồi một lúc sau có những giọt lớn hơn chảy xuống thành vệt. Lớp hơi nước li ti làm thuỷ tinh mờ đi như kính nhám, nên thân cốc mất độ trong, nền phía sau nhoè hẳn. Những giọt lớn thì mỗi giọt là một thấu kính nhỏ, cho điểm sáng riêng và cho thấy nền rõ hơn qua chính nó.

Cách vẽ: vẽ cốc với đậm nhạt như cốc thuỷ tinh nhưng mép các mảng mềm hơn, toàn thân xám nhạt đồng đều hơn để gợi lớp mờ. Sau đó vẽ những giọt lớn như giọt nước thu nhỏ: viền tối một phía, điểm sáng một phía. Vệt giọt chảy để lại một đường trong hơn, nhìn rõ nền hơn, vì nó đã quét đi lớp hơi nước li ti. Chính đường trong ấy cho người xem biết cốc đang lạnh.

Lỗi hay gặp là rải giọt đều khắp thân cốc như chấm bi. Trên thực tế, giọt to tập trung ở nửa dưới và ở mép, nơi giọt nhỏ đã kịp gom lại và chảy xuống; nửa trên gần mực nước thường chỉ có lớp li ti. Phía trên mực nước, nếu cốc không đầy, thân cốc ít lạnh hơn nên ít hơi nước đọng, có khi còn trong. Quan sát ranh giới đó và vẽ nó, bản vẽ sẽ có câu chuyện.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao giọt nước sáng ở phía xa đèn chứ không phải phía gần đèn?

Giọt nước như một thấu kính nhỏ: ánh sáng đi vào ở phía gần đèn, xuyên qua và dồn lại ở phía bên kia. Vì vậy bên trong giọt sáng lên ở phía xa đèn. Chỉ riêng điểm sáng phản chiếu trên bề mặt mới nằm ở phía gần đèn.

Đốm sáng trong bóng đổ của giọt nước là gì?

Đó là ánh sáng đi qua giọt nước bị hội tụ lại trên mặt phẳng, nên chỗ đó sáng hơn cả mặt bàn xung quanh. Đây là chi tiết khiến giọt nước trông thật nhất. Bạn có thể chừa giấy hoặc lấy sáng bằng tẩy dẻo ngay sát giọt.

Có cần vẽ viền đen quanh giọt nước không?

Không nên kẻ viền đều quanh giọt. Viền tối mạnh nhất ở mép phía gần đèn rồi mờ dần ở phía xa đèn. Kẻ viền đều khiến giọt nước trông như hạt nhựa dán lên giấy và mất độ trong.

Giọt nước trên lá sen khác giọt nước trên mặt bàn thế nào?

Lá sen chống thấm nên giọt nước đọng thành hạt gần tròn, lăn được, điểm sáng gắt và bóng đổ rõ. Trên mặt bàn hay lá thường, giọt bẹt hơn, mép loang ra. Độ tròn của giọt kể cho người xem về bề mặt bên dưới.

Vẽ bọt nước trắng như thế nào?

Bọt trắng vì có nhiều mặt phân cách giữa nước và không khí làm ánh sáng tán xạ. Hãy vẽ bọt thành những mảng sáng có viền xám mềm và vài điểm sáng gắt, thay vì vẽ hàng loạt vòng tròn nhỏ giống nhau.

Làm sao để cốc nước đá trông lạnh trên tranh?

Vẽ thân cốc mờ đều do lớp hơi nước li ti, thêm những giọt lớn tập trung ở nửa dưới, và vài vệt giọt chảy để lại đường trong hơn nhìn rõ nền. Ranh giới giữa vùng mờ dưới mực nước và vùng trong phía trên cũng giúp gợi cảm giác lạnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138