VungSang.comVùng Sáng
Vẽ khối cơ bản

Cách vẽ khối trụ: elip hai đầu, dải sáng tối chạy dọc và phản quang mép tối

Vẽ khối trụ đứng: dựng trục, hai elip độ mở khác nhau, chia sáng tối thành các dải dọc, đặt đường ranh tối, phản quang và bóng đổ thành dải dài trên bàn.

Side view of a rolled white paper cylinder standing on a dark wooden desk in a Đà Nẵng dormitory, single lamp from the left, hands sharpening a pencil with a small knife

Khối trụ là khối cầu kéo dài theo một chiều: mặt cong của nó cũng có đủ vùng sáng, trung gian, ranh tối và phản quang, nhưng các vùng này chạy thành những dải thẳng dọc thân trụ thay vì cong ôm như trên quả cầu. Khó khăn chính của khối trụ không nằm ở sáng tối mà ở hai hình elip ở hai đầu. Elip sai là trụ bị méo, nghiêng hoặc trông như cái ống bẹp.

Bài này giúp bạn dựng elip đúng góc nhìn, nắm quy luật elip trên và elip dưới mở khác nhau, rồi chia các dải sáng tối và vẽ bóng đổ. Khi đã vẽ được khối trụ, bạn vẽ được cái cốc, lon nước, chai lọ, thân cây, cột nhà — phần lớn đồ vật tròn quanh ta.

Đặt khối trụ và đèn sao cho các dải sáng tối hiện rõ

Khối trụ đứng cho bạn thấy rõ nhất các dải sáng tối khi đèn chiếu từ một bên, hơi cao, lệch về phía trước mẫu. Nếu đèn đặt ngay bên cạnh, ngang tầm thân trụ, ranh tối sẽ nằm đúng giữa thân và trụ bị chia đôi cứng nhắc. Nếu đèn ở thẳng trước mặt, gần như cả thân sáng đều, chỉ còn hai mép hơi tối, bạn mất gần hết các dải để luyện. Góc hợp lý là đèn chếch khoảng bốn mươi lăm độ sang ngang và bốn mươi lăm độ từ trên xuống.

Mắt nên cao hơn đỉnh trụ một chút để nhìn thấy mặt đỉnh là một elip có độ mở rõ. Ngồi quá thấp, mặt đỉnh dẹt thành một đường, bài tập mất đi phần quan trọng nhất là so sánh hai elip. Ngồi quá cao, nhìn gần như từ trên xuống, thân trụ bị rút ngắn mạnh và khó đo.

Nền phía sau nên tối hơn vùng sáng của trụ và sáng hơn vùng tối, để cả hai mép thân đều tách khỏi nền. Một tấm vải hoặc tấm bìa màu xám vừa dựng sau mẫu làm được việc này. Mặt bàn nên là màu trung tính; mặt bàn quá trắng làm phản quang mép tối sáng quá mức, mặt bàn quá đen làm phản quang gần như biến mất.

Trục giữa và hai elip: phần khung quyết định khối trụ

Dựng khối trụ luôn bắt đầu từ trục giữa, không bắt đầu từ hai cạnh bên. Với trụ đứng, trục là một đường thẳng đứng; kiểm tra bằng bút chì giơ thẳng tay. Đánh dấu chiều cao trụ trên trục, rồi đo bề ngang trụ so với chiều cao, ví dụ giả định chiều ngang bằng hai phần ba chiều cao. Từ đó bạn có khung hình chữ nhật bao ngoài khối trụ.

Hai elip ở đỉnh và đáy đều có trục lớn nằm ngang, vuông góc với trục giữa của trụ. Đây là quy tắc vàng: trục lớn của elip luôn vuông góc với trục của khối trụ. Khi trụ nằm nghiêng, elip cũng nghiêng theo, nhưng góc vuông đó không đổi. Người mới hay vẽ elip lệch khỏi góc vuông này, và trụ lập tức trông như bị bẻ cong.

Hai cạnh bên của trụ là hai đường thẳng tiếp xúc với hai đầu trục lớn của elip. Chúng song song với trục giữa trong trường hợp nhìn ngang; nếu nhìn từ trên cao xuống một khối trụ cao, chúng hơi chụm lại về phía đáy theo phối cảnh. Với bài tập khối trụ cỡ nhỏ trên bàn, phần chụm này nhỏ, có thể bỏ qua lúc mới học, nhưng nên nhớ để không vẽ trụ toè ra phía dưới.

Elip đáy mở rộng hơn elip đỉnh: vì sao và cần mở bao nhiêu

Độ mở elip phụ thuộc vị trí so với tầm mắt. Một vòng tròn nằm ngang càng xa tầm mắt theo chiều đứng thì bạn nhìn thấy nó càng tròn. Vòng ngang tầm mắt chỉ còn là một đường thẳng. Khi mắt bạn cao hơn khối trụ, đáy trụ ở xa tầm mắt hơn đỉnh, nên elip đáy mở rộng hơn elip đỉnh.

Đo độ mở bằng cách so trục nhỏ với trục lớn. Giơ bút chì đo chiều ngang của elip đỉnh, rồi đo chiều đứng của nó. Ví dụ giả định chiều đứng bằng một phần tư chiều ngang. Làm như vậy với elip đáy, bạn sẽ thấy tỉ lệ lớn hơn, chẳng hạn một phần ba.

Elip không có hai đầu nhọn. Hai đầu trục lớn của elip tròn trịa, không nhọn như hình con mắt hay hạt chanh. Đầu nhọn là lỗi phổ biến nhất khi vẽ trụ, khiến miệng cốc trông như có góc.

Elip cũng không có hai đầu vuông. Lỗi ngược lại là vẽ elip như hình chữ nhật bo góc, hai cạnh dài gần như song song. Elip đúng cong liên tục, không có đoạn thẳng nào.

Nửa sau elip đáy vẫn phải vẽ xuyên. Dù phần sau của đáy bị thân trụ che, bạn vẫn vẽ nhẹ trọn vòng elip lúc dựng hình. Chỉ có vậy mới kiểm tra được elip đáy cân, rồi mới tẩy phần khuất đi.

Luyện tay vẽ elip trước khi vào bài khối trụ

Elip đẹp là kết quả của chuyển động tay, không phải của sự cẩn thận từng milimét. Trước mỗi buổi vẽ trụ, dành mười phút cho các bài sau trên giấy nháp:

  • Vẽ một hình chữ nhật dẹt bằng nét nhẹ, rồi vẽ elip nội tiếp chạm giữa bốn cạnh. Khung chữ nhật giúp elip cân hai bên và hai đầu.
  • Vẽ một cột elip chồng lên nhau trên cùng một trục đứng, từ elip gần như dẹt ở trên đến elip mở rộng ở dưới. Đây chính là cách các lát cắt của một khối trụ cao hiện ra khi mắt nhìn ngang phần đỉnh.
  • Vẽ elip bằng cả cánh tay, chạy vòng ba bốn lần trên không trước khi đặt bút xuống giấy, rồi đi tiếp hai ba vòng nhẹ. Đừng cố vẽ một vòng duy nhất.
  • Vẽ elip theo các góc nghiêng khác nhau, mỗi elip kèm một đường trục nhỏ vuông góc với trục lớn. Bài này chuẩn bị cho khối trụ nằm và khối trụ nghiêng.
  • Xoay ngược tờ giấy để tìm elip nào lệch. Lệch thường do một bên phình hơn bên kia, hoặc hai đầu không cùng độ tròn.

Mười phút mỗi ngày trong vài tuần, tay sẽ quen với độ cong, và elip trên bài vẽ khối trụ không còn là chỗ khiến bạn ngại.

Các dải sáng tối trên thân trụ

Với đèn chếch trên một bên, thân trụ chia thành các dải chạy dọc từ đỉnh xuống đáy. Đọc từ phía đèn sang phía bóng:

DảiVị trí trên thân trụCách vẽ
Vùng sáng và dải bắt sángPhần thân quay về phía đèn, không sát mépGiữ gần màu giấy; dải bắt sáng là một vệt dọc hẹp, cách mép sáng một khoảng
Trung gianTừ dải bắt sáng sang tới ranh tốiNhiều lớp chì mỏng, đậm dần, nét dọc theo thân hoặc nét ôm vòng theo elip
Đường ranh tốiMột dải dọc, thường ở khoảng hai phần ba bề ngang tính từ phía đènĐậm nhất trong phần thân, mép phía sáng mềm
Phản quangSát mép tối, nhận ánh sáng dội từ bàn và nềnNhạt hơn ranh tối một bậc, không sáng bằng trung gian
Mặt đỉnhElip trên cùng, là một mặt phẳngMột sắc độ gần đều, thường sáng nếu đèn cao; khác hẳn thân trụ
Bóng đổTrên bàn, phía ngược với đènDải dài, hai mép gần song song, đầu xa tròn theo elip đỉnh, đậm nhất sát chân

Điểm khác căn bản giữa trụ và cầu là đường ranh tối trên trụ thẳng, song song với trục, còn trên cầu thì cong. Nếu ranh tối trên trụ của bạn bị cong, khối sẽ trông như cái thùng phình giữa. Đường nối mép thân với elip đỉnh cũng là chỗ sáng tối đổi đột ngột, vì ở đó mặt cong gặp mặt phẳng: giữ cạnh này rõ ở phía sáng, mềm ở phía tối.

Hướng nét chì trên khối trụ

Có hai cách đan nét cho thân trụ, và nhiều người vẽ dùng cả hai. Cách thứ nhất là nét dọc, chạy song song với trục trụ, đi đúng hướng các dải sáng tối. Nét dọc làm chuyển sắc mịn theo chiều ngang và rất hợp để vẽ dải ranh tối thẳng. Cách thứ hai là nét ôm vòng, mỗi nét là một đoạn elip nhỏ chạy quanh thân, cùng độ cong với elip ở vị trí đó. Nét ôm vòng nhấn mạnh hình tròn của thân và giúp mắt cảm thấy trụ có thể tích.

Lỗi cần tránh là đan nét chéo tuỳ tiện, xuyên qua các dải sáng tối và cắt ngang mép. Nét chéo không theo khối làm mặt trụ trông phẳng và bẩn. Nếu dùng nét ôm vòng, nhớ rằng độ cong của nét phải thay đổi từ trên xuống dưới, giống như elip đỉnh và elip đáy: gần đỉnh nét dẹt hơn, gần đáy nét cong hơn. Sai chi tiết này, thân trụ như bị xoắn.

Ở mép phải và mép trái của trụ, nét chì không được vượt ra ngoài thành một đường viền. Mép thân chỉ nên hiện ra nhờ tương phản với nền. Phía tối, chỗ phản quang gặp nền, mép mềm và có khi gần như biến mất; phía sáng, mép rõ hơn.

Từ khối trụ ra đồ vật quanh nhà

Khi đã vẽ được khối trụ thạch cao, bạn có thể chuyển ngay sang đồ vật: cái cốc sứ trắng, hộp sữa giấy cuộn tròn, lọ hoa, cái ấm, lon nước. Mọi vật này là khối trụ có thêm chi tiết. Cách làm chung là dựng trục và hai elip trước, rồi mới gắn quai, vòi, nắp vào khung trụ. Quai cốc chẳng hạn cũng phải nằm trong một mặt phẳng đi qua trục trụ, nếu không cốc trông như quai bị vặn.

Cốc sứ trắng là bài nối tiếp lý tưởng vì miệng cốc cho bạn thấy cùng lúc mặt ngoài và mặt trong. Mặt trong của thành cốc nhận sáng ngược chiều mặt ngoài: phía mặt ngoài sáng thì mặt trong ở cùng phía lại tối, và ngược lại. Quy luật này đúng với mọi vật rỗng hình trụ, như cái bát, cái xô, ống cống.

Đừng vội sang đồ vật có hoa văn, chữ in hay bề mặt bóng. Những thứ đó kéo mắt bạn khỏi khối. Giai đoạn này, đồ vật trắng hoặc một màu, bề mặt mờ, là mẫu tốt nhất để giữ sự chú ý vào ánh sáng.

Câu hỏi thường gặp

Khối trụ nằm ngang vẽ khác khối trụ đứng thế nào?

Nguyên tắc giữ nguyên, chỉ xoay theo. Trục trụ nằm ngang hoặc chạy chéo vào sâu theo phối cảnh, hai elip đầu trụ đứng dọc, trục lớn của elip vuông góc với trục trụ. Elip ở đầu gần mắt hơn sẽ to hơn elip ở đầu xa. Các dải sáng tối chạy dọc theo chiều dài trụ.

Vì sao miệng cốc mình vẽ trông như con mắt?

Vì hai đầu elip bị vẽ nhọn. Elip đúng có hai đầu tròn, độ cong ở hai đầu gắt hơn ở giữa nhưng vẫn liên tục. Luyện bằng cách vẽ elip nội tiếp một hình chữ nhật dẹt, cho elip chạm cạnh ngắn của hình chữ nhật bằng một đoạn cong chứ không bằng một điểm.

Bóng đổ của khối trụ có hình gì?

Với nguồn sáng chếch, bóng đổ của trụ đứng là một dải dài trên mặt bàn: hai mép gần song song xuất phát từ hai bên chân trụ, đầu xa kết thúc bằng một cung tròn là bóng của elip đỉnh. Với đèn bàn, hai mép hơi toả ra; với ánh nắng, chúng gần như song song.

Có thể tự làm khối trụ để tập không?

Có. Cuộn một tờ bìa trắng thành ống, dán mép, gắn thêm một hình tròn bìa lên đỉnh là có khối trụ. Ống nhựa trắng, lõi giấy vệ sinh bọc giấy trắng, hộp đựng bút hình trụ màu trắng đều dùng được. Mẫu nên có bề mặt mờ.

Đường ranh tối của khối trụ nằm ở đâu?

Nó nằm ở chỗ mặt trụ quay vuông góc với hướng tia sáng. Với đèn chếch bốn mươi lăm độ bên trái, ranh tối thường nằm ở khoảng giữa đến hai phần ba bề ngang tính từ trái. Đèn càng ra sau mẫu, ranh tối càng dịch về phía đèn và phần tối càng rộng.

Nên vẽ khối trụ trên khổ giấy nào khi tự học?

Khổ A4 đủ cho bài tập nhanh và bài luyện elip. Bài hoàn chỉnh nên dùng A3 để trụ cao khoảng hai mươi lăm đến ba mươi xăng-ti-mét trên giấy, đủ chỗ cho các dải chuyển sắc và bóng đổ mà không phải chen chúc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138