VungSang.comVùng Sáng
Vẽ khối cơ bản

Cách vẽ khối cầu bằng bút chì: dựng hình tròn, chia vùng sáng tối và bóng đổ

Vẽ khối cầu từng bước: dựng hình tròn cân, tìm đường ranh tối hình elip, lên trung gian, giữ phản quang đủ tối và đặt bóng đổ dưới chân cầu.

Top-down view of a white plastic ball on a sheet of grey card under one desk lamp, a hand holding a pencil beside it, quiet student room in Huế at night

Muốn vẽ khối cầu cho tròn, bạn cần hai việc: một hình tròn dựng cân bằng những nét nhẹ, và một hệ sáng tối đúng thứ tự — vùng sáng, trung gian, đường ranh tối, phản quang, bóng đổ. Hình cầu không có cạnh, không có mặt phẳng nào để bám, nên nó chỉ hiện ra như một vật tròn đầy khi các vùng sáng tối nối vào nhau theo đúng đường cong. Thiếu một vùng, hoặc đặt sai chỗ, quả cầu lập tức trông như cái đĩa dẹt.

Bài này đi theo đúng trình tự một buổi vẽ: đặt mẫu và đèn, dựng hình tròn, tìm đường ranh tối, chia hai mảng lớn, lên đậm nhạt, rồi xử lý bóng đổ và nền. Mẫu chỉ cần một quả bóng nhựa trắng hoặc một quả cầu thạch cao; đèn là chiếc đèn bàn bạn đang có.

Đặt mẫu và đèn để khối cầu dễ đọc nhất

Quả cầu dễ vẽ nhất khi chỉ có một nguồn sáng rõ hướng. Tắt đèn trần, kéo rèm nếu ban ngày, rồi đặt đèn bàn chếch phía trên bên trái hoặc bên phải mẫu, cao hơn quả cầu, nghiêng xuống khoảng bốn mươi lăm độ. Với góc này, khoảng hai phần ba quả cầu nhận sáng, một phần ba nằm trong bóng, và bóng đổ kéo dài vừa phải sang phía đối diện. Đèn đặt ngay trước mặt mẫu sẽ làm gần như toàn bộ quả cầu sáng đều, bạn không còn gì để vẽ; đèn đặt thẳng trên đỉnh thì bóng đổ co lại thành một vệt dưới chân.

Nền phía sau và mặt bàn nên là màu trung tính, xám nhạt hoặc be. Mặt bàn trắng tinh dội ngược quá nhiều ánh sáng lên đáy quả cầu, làm phản quang sáng gần bằng vùng sáng và phá khối. Một tờ bìa xám kê dưới mẫu giải quyết được chuyện này.

Vị trí ngồi cũng quan trọng. Ngồi cách mẫu chừng một mét rưỡi đến hai mét, mắt ngang hoặc cao hơn mẫu một chút, để bạn thấy được cả mặt bàn và bóng đổ. Đánh dấu chỗ đặt ghế, chỗ đặt mẫu bằng băng dính giấy; buổi sau quay lại vẽ tiếp, mọi thứ vẫn ở đúng vị trí cũ.

Dựng hình tròn cân mà không cần compa

Vẽ hình tròn bằng tay là kỹ năng rèn được. Người vẽ lâu năm vẫn dựng hình tròn qua các đường phụ, không vẽ một vòng liền ngay từ đầu:

  1. Xác định kích thước trên giấy trước: quả cầu chiếm khoảng một phần ba chiều ngang tờ giấy, lệch lên trên một chút để chừa chỗ cho bóng đổ. Đánh bốn điểm nhẹ cho mép trên, dưới, trái, phải.
  2. Kẻ một đường thẳng đứng và một đường nằm ngang đi qua tâm, dài bằng nhau. Dùng bút chì giơ thẳng tay để so: chiều cao quả cầu ngoài mẫu luôn bằng chiều ngang, nên trên giấy hai đoạn này cũng phải bằng nhau.
  3. Nối bốn điểm bằng bốn cung nhẹ, rồi thêm hai đường chéo qua tâm và đánh dấu trên mỗi đường chéo một điểm cách tâm đúng bằng bán kính. Bây giờ bạn có tám điểm để cung tròn đi qua.
  4. Vẽ vòng tròn bằng chuyển động của cả cánh tay, cổ tay giữ yên, đi nhiều vòng thật nhẹ chồng lên nhau. Trong đám nét đó sẽ có một đường tròn nhất; giữ nó, tẩy nhẹ phần còn lại bằng tẩy mềm.
  5. Xoay ngược tờ giấy hoặc nhìn qua gương. Chỗ nào bị phình hay bị bẹt sẽ hiện ra ngay vì mắt chưa quen với hình mới. Sửa đến khi xoay hướng nào cũng thấy tròn.

Nét viền ngoài lúc này phải mảnh và nhạt. Mép quả cầu thật không có đường viền đen; nó chỉ là chỗ một mảng sáng tối gặp nền. Nét dựng đậm quá thì cuối buổi bạn sẽ phải tốn công che đi.

Tìm đường ranh tối: một elip nghiêng, không phải nửa vòng tròn

Đường ranh tối là ranh giới giữa phần nhận sáng và phần quay lưng lại với đèn. Trên khối cầu, nó là một đường tròn lớn chạy quanh quả cầu, vuông góc với hướng tia sáng. Vì bạn nhìn đường tròn đó ở một góc nghiêng, trên giấy nó hiện ra thành một cung elip, cong ôm theo bề mặt. Lỗi rất phổ biến là vẽ ranh tối như một đường thẳng chéo, hoặc như một nửa vòng tròn song song với mép ngoài, cả hai đều làm quả cầu mất tròn.

Cách tìm: nhìn hướng đèn, tưởng tượng một mũi tên từ bóng đèn đâm xuyên qua tâm quả cầu. Đường ranh tối là mặt cắt vuông góc với mũi tên ấy. Đèn ở trên bên trái thì ranh tối là một cung chạy từ khoảng góc trên bên phải, vòng qua bụng quả cầu, xuống góc dưới bên trái, phần cong phình về phía bóng. Đèn càng chếch ra phía sau mẫu, phần tối mà bạn nhìn thấy càng lớn và cung elip càng mở rộng.

Vẽ đường này thật nhẹ trước. Nheo mắt nhìn mẫu để thấy ranh giới rõ hơn: khi nheo, các chi tiết nhỏ biến mất, chỉ còn hai mảng sáng và tối. Nếu đường bạn vẽ không trùng với chỗ mảng tối bắt đầu ngoài mẫu, đó là lúc sửa, trước khi tô bất cứ thứ gì.

Năm vùng sáng tối trên khối cầu, theo đúng thứ tự

Điểm bắt sáng. Chỗ sáng nhất, nằm trong vùng sáng, lệch về phía đèn, không bao giờ nằm sát mép ngoài. Trên quả cầu thạch cao mờ, nó là một vùng sáng loang chứ không phải chấm trắng sắc; chấm trắng nhỏ, sắc chỉ có ở vật bóng như quả bóng nhựa láng.

Vùng sáng. Phần quay về phía đèn, sáng dần đều về điểm bắt sáng. Giữ vùng này gần như nguyên màu giấy hoặc chỉ phủ một lớp chì H rất nhẹ.

Trung gian. Dải chuyển từ sáng sang tối, nơi mặt cầu bắt đầu nghiêng khỏi hướng đèn. Đây là phần khó nhất và cũng là phần tạo khối nhiều nhất; nó rộng hơn người mới tưởng, chiếm gần cả phần giữa của mặt sáng.

Đường ranh tối. Dải đậm nhất trong phần bóng bản thân, nằm ngay sau ranh giới sáng tối. Nó đậm hơn phần tối phía sau vì không nhận được ánh sáng dội ngược từ mặt bàn.

Phản quang. Ánh sáng từ mặt bàn và nền hắt ngược vào phần tối, làm sáng nhẹ vùng gần mép dưới. Phản quang luôn tối hơn bất kỳ chỗ nào trong vùng sáng; đây là quy tắc người mới hay vi phạm nhất.

Bóng đổ và bóng tiếp xúc. Bóng đổ nằm trên mặt bàn, phía đối diện với đèn. Ngay chỗ quả cầu chạm bàn là bóng tiếp xúc, một vệt mảnh tối nhất cả bức vẽ, nơi ánh sáng gần như không lọt vào được.

Lên đậm nhạt theo lớp, từ mảng lớn đến chi tiết

Thứ tự lên chì quyết định quả cầu có mịn và tròn hay không. Làm theo lớp giúp bạn luôn nhìn được tổng thể:

  1. Phủ một lớp đều bằng chì 2B nhẹ tay cho toàn bộ phần bóng bản thân và bóng đổ. Lúc này bức vẽ chỉ có hai mảng: sáng là giấy trắng, tối là lớp xám đều. Nheo mắt so với mẫu; nếu hai mảng đã đúng thì khối cầu đã có hình dáng chung.
  2. Đan nét theo đường cong của bề mặt, tức nét chạy vòng ôm quả cầu như vĩ tuyến trên quả địa cầu, hoặc đan chéo nhẹ nhiều lớp. Tránh nét thẳng song song kéo xuyên qua mép, vì nét thẳng làm mặt cầu phẳng đi.
  3. Thêm lớp thứ hai cho đường ranh tối, đậm hơn phần còn lại của bóng. Để mép sáng của dải này mềm, chuyển dần vào trung gian; mép phía tối chuyển dần vào phản quang.
  4. Lên trung gian bằng chì HB hoặc H, nhẹ tay và nhiều lớp mỏng, đi từ ranh tối ngược lên phía điểm bắt sáng. Mỗi lớp phủ rộng hơn lớp trước một chút về phía tối, hẹp lại về phía sáng, dải chuyển sẽ mượt mà không cần di tay.
  5. Dùng tẩy mềm nặn nhọn chấm nhẹ để lấy lại điểm bắt sáng và làm dịu phản quang. Đừng tẩy trắng phản quang; chỉ cần nhạt hơn ranh tối một bậc.
  6. Lùi ra xa hai mét nhìn lại. Bức vẽ nhìn gần thường có vẻ quá đậm, nhìn xa mới thấy đúng tương quan.

Có thể dùng bút di giấy để làm mịn, nhưng di sau khi đã có ba bốn lớp chì, và di theo hướng đường cong. Di sớm quá, chì bị ép vào thớ giấy, các lớp sau khó bám và mặt cầu bóng loáng như sáp.

Bóng đổ của khối cầu: hình elip, đậm ở gốc, mềm ở đuôi

Bóng đổ của quả cầu trên mặt bàn là một hình elip hoặc hình bầu dục kéo dài về phía ngược với đèn. Đèn càng thấp, bóng càng dài. Điểm quan trọng nhất là bóng đổ bắt đầu từ ngay chỗ quả cầu chạm bàn, nên bạn không được để một khe trắng giữa quả cầu và bóng của nó; khe trắng đó làm quả cầu như đang lơ lửng.

Bóng đổ không tối đều. Gần chân quả cầu, bóng đậm và mép sắc hơn; càng ra xa, bóng càng nhạt dần và mép càng nhoè. Lý do là đèn bàn không phải một điểm sáng tuyệt đối, mà có bề mặt phát sáng nhất định, nên phần bóng ở xa vật chắn được ánh sáng từ một phần bóng đèn lọt vào. Mép bóng đổ của quả cầu cũng nên mềm hơn đường ranh tối một chút ở phía xa.

Một mẹo kiểm tra: bóng đổ ở gần chân thường đậm ngang hoặc hơn đường ranh tối, còn đuôi bóng đổ thì nhạt hơn ranh tối. Nếu cả bóng đổ đậm đen một màu như cắt giấy dán vào, hãy tẩy nhẹ phần đuôi, giữ phần gốc.

Nền và mép quả cầu: để khối tách ra khỏi giấy

Khi khối cầu đã có đủ các vùng, bạn sẽ thấy phía sáng của quả cầu hơi nhòa vào giấy trắng. Đây là lúc xử lý nền. Phủ một lớp xám nhẹ cho mặt bàn và tường phía sau, đủ để mép sáng của quả cầu hiện lên nhờ tương phản, không cần đường viền. Ở phía tối, ngược lại, nền thường sáng hơn mép quả cầu một chút, nên ranh giới hiện ra nhờ mép tối của khối.

Mép quả cầu không sắc đều cả vòng. Phía sáng, mép rõ hơn vì sáng gặp nền xám. Phía tối, chỗ phản quang gặp mặt bàn có cùng độ đậm, mép gần như biến mất. Để mép mềm ở chỗ này là cách làm quả cầu tròn ra phía sau, đúng như khi nhìn mẫu thật.

Nếu bạn vẽ trên giấy khổ A4 hoặc A3, đừng tô nền kín cả tờ. Một mảng nền vừa đủ quanh quả cầu và bóng đổ, nhạt dần ra mép giấy, là đủ để khối đứng. Bài vẽ khối là bài học về sáng tối trên vật; nền chỉ cần làm nhiệm vụ đỡ cho vật.

Câu hỏi thường gặp

Không có quả cầu thạch cao thì dùng vật gì để tập vẽ khối cầu?

Quả bóng bàn, quả bóng nhựa trắng, quả cam hay quả bưởi đều tập được. Vật trắng và bề mặt mờ cho vùng sáng tối rõ nhất. Quả bóng láng sẽ có điểm bắt sáng nhỏ và sắc, không giống cầu thạch cao, nhưng vẫn đủ để học vị trí các vùng. Có thể quét một lớp sơn trắng mờ lên quả bóng cũ để giảm độ bóng.

Vẽ khối cầu nên dùng bút chì loại nào?

Bộ tối thiểu là H hoặc HB cho trung gian và vùng sáng, 2B cho mảng tối chung, 4B hoặc 6B cho đường ranh tối và bóng tiếp xúc. Không nhất thiết đủ cả hộp. Quan trọng hơn là gọt ngòi dài để đan nét nhẹ được, và có một cục tẩy mềm để lấy sáng.

Vì sao quả cầu mình vẽ trông dẹt như cái đĩa?

Thường do ba nguyên nhân: đường ranh tối vẽ thành đường thẳng, phản quang quá sáng gần bằng vùng sáng, hoặc thiếu dải trung gian nên sáng nhảy thẳng sang tối. Sửa đúng ba chỗ này, quả cầu thường tròn lại ngay mà không cần vẽ lại từ đầu.

Có nên dùng ngón tay để di chì cho mịn không?

Không nên. Da tay có dầu, để lại vết loang bóng trên giấy và chỗ đó chì lớp sau không bám được. Nếu cần làm mịn, dùng bút di giấy, mẩu khăn giấy gấp nhọn hoặc một miếng vải mềm sạch, và chỉ di sau khi đã có vài lớp chì.

Một bài khối cầu nên vẽ trong bao lâu?

Bài tập nhanh có thể chỉ mười lăm đến hai mươi phút, dừng ở bước hai mảng sáng tối và đường ranh tối. Bài hoàn chỉnh trên khổ A3 thường mất một buổi hai đến ba tiếng. Nên xen kẽ cả hai: bài nhanh luyện mắt nhìn mảng, bài dài luyện tay chuyển sắc độ.

Khi nào thì chuyển từ khối cầu sang khối khác?

Không có mốc cố định. Khi bạn tự tìm được đường ranh tối mà không phải đoán, và phản quang không còn bị sáng quá, đó là lúc chuyển sang khối trụ hoặc khối hộp. Các khối khác dùng lại đúng những vùng sáng tối này, chỉ khác hình dạng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138