VungSang.comVùng Sáng
Vẽ khối cơ bản

Cách vẽ khối nón: tiếp tuyến từ đỉnh, sáng tối hình nan quạt và đáy elip

Vẽ khối nón không bị dáng kem ốc quế: đặt cạnh nón tiếp xúc elip đáy đúng chỗ, chia sáng tối thành dải nan quạt chụm về đỉnh, đặt bóng đổ hình tam giác.

Over-the-shoulder view of a person drawing a white paper cone on an easel in a bright Cần Thơ home studio, lamp high on the right, cone casting a long shadow

Khối nón trông đơn giản — một tam giác có đáy cong — nhưng có hai chỗ người mới hầu như ai cũng vẽ sai: chỗ hai cạnh nón chạm vào elip đáy, và hướng của các dải sáng tối. Cạnh nón không chạm elip đáy ở hai đầu trục lớn, mà ở hai điểm lùi về phía sau một chút. Các dải sáng tối không chạy song song như trên khối trụ, mà xoè ra từ đỉnh như nan quạt.

Nắm hai điều này, khối nón sẽ đứng vững trên mặt bàn thay vì trông như một que kem ốc quế cắm ngược. Bài này đi qua dựng hình, quy luật sáng tối riêng của nón, bóng đổ, và cách nhận ra khối nón trong đồ vật thường ngày.

Dựng khối nón đứng từ trục và elip đáy

Như khối trụ, khối nón dựng từ trục giữa. Trình tự:

  1. Kẻ trục đứng, đánh dấu đỉnh nón và tâm đáy. Đo chiều cao nón so với đường kính đáy bằng bút chì giơ thẳng tay. Khối nón thạch cao thường có chiều cao gấp rưỡi đến gấp đôi đường kính đáy, nhưng đo mẫu của bạn chứ đừng dùng con số này.
  2. Vẽ elip đáy với trục lớn nằm ngang, vuông góc với trục nón. Đo độ mở của elip bằng cách so chiều đứng với chiều ngang. Mắt càng cao hơn đáy, elip càng mở.
  3. Vẽ xuyên trọn vòng elip, kể cả nửa sau sẽ bị che. Elip đáy là thứ quyết định nón đứng thẳng hay nghiêng.
  4. Từ đỉnh, kẻ hai đường thẳng xuống chạm elip sao cho mỗi đường chỉ vừa lướt qua elip, không cắt vào trong. Hai điểm chạm này nằm ở nửa sau của elip, cao hơn hai đầu trục lớn một chút.
  5. Tẩy phần elip nằm phía sau, giữa hai điểm chạm. Phần elip phía trước giữ lại làm mép đáy nhìn thấy được.
  6. Kiểm tra: nón có đối xứng qua trục không, đỉnh có nằm đúng trên tâm elip không. Lệch một chút là nón trông nghiêng.

Nếu bạn kéo cạnh nón chạm đúng hai đầu trục lớn của elip, đáy nón sẽ có một góc gãy ở hai bên. Mắt đọc góc gãy đó như mép một hình phẳng, và nón trông như hình tam giác dán lên một chiếc đĩa. Điểm chạm lùi ra sau càng rõ khi mắt nhìn từ trên cao, và gần như trùng hai đầu trục lớn khi mắt nhìn ngang đáy.

Đặt khối nón và chọn góc nhìn

Khối nón dễ đọc nhất khi đặt đứng trên mặt bàn, mắt bạn cao hơn đáy nón và thấp hơn đỉnh nón một chút, hoặc ngang tầm đỉnh. Ở góc này, elip đáy mở vừa phải, đủ để bạn luyện điểm tiếp xúc của cạnh nón, và phần thân nón không bị rút ngắn. Nếu nhìn từ trên cao xuống, đỉnh nón lấn vào trong vòng đáy, hình trên giấy gần như một cái đĩa có chóp nhọn ở giữa, rất khó cho người mới.

Đèn bàn đặt chếch từ một bên, cao hơn đỉnh nón. Với nón, vị trí đèn hơi lệch về phía trước mẫu cho dải trung gian rộng và dễ nhìn. Đèn lệch ra sau mẫu làm phần tối chiếm gần hết mặt nón, chỉ còn một tam giác sáng hẹp, phù hợp khi bạn đã quen và muốn luyện phản quang.

Một mẹo nhỏ: dán một dải băng dính giấy mảnh từ đỉnh xuống đáy ở mặt sau của mẫu nón tự làm, sao cho bạn không nhìn thấy nó. Khi xoay mẫu để vẽ bài khác, băng dính giúp bạn đặt lại đúng góc cũ. Ghi lại vị trí đèn bằng một dấu trên mép bàn cũng giúp buổi vẽ sau giữ nguyên ánh sáng.

Vì sao sáng tối trên khối nón xoè hình nan quạt

Bề mặt khối nón là tập hợp những đường thẳng đi từ đỉnh xuống đáy. Dọc theo mỗi đường thẳng ấy, hướng của bề mặt không đổi, nên lượng ánh sáng nhận được gần như không đổi từ đỉnh tới đáy. Vì vậy, các dải sáng tối trên nón chạy dọc theo những đường thẳng từ đỉnh xuống, giống trụ, nhưng vì các đường này chụm vào một điểm ở đỉnh nên các dải cũng chụm lại, tạo hình nan quạt mở ra ở đáy.

Hệ quả trực tiếp: dải trung gian, ranh tối và phản quang đều rộng ở gần đáy và hẹp dần, chụm lại khi lên gần đỉnh. Ở sát đỉnh, mọi dải dồn vào một vùng rất nhỏ, chỗ đó bạn chỉ thấy ranh giới sáng tối gần như sắc gọn. Đường ranh tối là một đường thẳng nối từ đỉnh xuống một điểm trên mép đáy, không phải đường cong.

Người mới hay vẽ các dải sáng tối song song như trên trụ, hoặc vẽ ranh tối cong như trên cầu. Cả hai cách đều làm nón mất dáng. Hãy kẻ nhẹ vài đường từ đỉnh xuống đáy làm đường dẫn, rồi đan nét theo đúng các đường đó: nét chì chạy từ đáy hướng lên đỉnh, nhấc nhẹ tay khi tới gần đỉnh để sắc độ không bị dồn đặc ở chỗ hẹp.

Những vùng sáng tối cụ thể trên một khối nón dưới đèn bàn

Vùng sáng. Phần nón quay về phía đèn, là một tam giác cong hẹp đầu ở đỉnh. Giữ gần màu giấy, chỉ phủ rất nhẹ phía gần mép.

Dải bắt sáng. Một vệt hẹp thẳng chạy từ gần đỉnh xuống đáy trong vùng sáng. Trên nón thạch cao, vệt này mờ và rộng; trên nón bằng giấy láng, nó hẹp và rõ hơn.

Trung gian. Dải chuyển từ sáng sang tối, rộng ở đáy, hẹp lên đỉnh. Đây là chỗ đòi nhiều lớp chì mỏng nhất.

Đường ranh tối. Một vệt thẳng đậm từ đỉnh xuống đáy. Gần đỉnh nó gặp sát mép vùng sáng nên tương phản rất mạnh; gần đáy nó tách xa hơn và có trung gian rộng hai bên.

Phản quang. Vùng sáng nhẹ trong phần tối, rõ nhất ở gần đáy vì đó là chỗ gần mặt bàn. Lên gần đỉnh, phản quang gần như mất hẳn.

Mép đáy. Chỗ nón chạm bàn là một cung elip; dọc cung này có bóng tiếp xúc mảnh, đậm nhất ở phía tối của nón.

Thứ tự lên chì. Phủ mảng tối chung trước, kể cả bóng đổ, để thấy ngay dáng tam giác của phần tối; sau đó mới nhấn ranh tối, lên trung gian từ ranh tối ngược về phía sáng, và cuối cùng dùng tẩy nặn nhọn lấy lại dải bắt sáng cùng phản quang gần đáy.

Bóng đổ khối nón: một tam giác có gốc rộng

Bóng đổ của khối nón là hình gần như tam giác nằm trên mặt bàn. Gốc tam giác rộng, ôm lấy phần đáy nón ở phía tối; đỉnh tam giác là bóng của đỉnh nón, chĩa về hướng ngược với đèn. Để tìm đỉnh bóng, dùng cách giống khi dựng bóng khối hộp: từ điểm chân đèn trên bàn kẻ đường qua tâm đáy nón, rồi tia sáng từ bóng đèn qua đỉnh nón sẽ chạm bàn trên đường đó.

Hai cạnh của bóng đổ xuất phát từ hai điểm trên mép đáy nơi ánh sáng vừa lướt qua mặt nón. Hai điểm này cũng chính là chân của hai đường ranh tối hai bên, nếu nhìn từ phía đèn. Đây là quy luật chung: đường ranh tối trên vật và mép bóng đổ trên mặt phẳng nối liền nhau. Trên bài vẽ, chỗ ranh tối của nón chạm đáy phải gặp đúng mép bóng đổ.

Như mọi bóng đổ dưới đèn bàn, bóng của nón đậm và sắc ở gốc, nhạt và nhoè dần về đỉnh tam giác. Khi đèn thấp, bóng kéo rất dài và đỉnh bóng gần như tan vào mặt bàn. Đặt đèn ở vài độ cao khác nhau, vẽ nhanh chỉ bóng đổ, là bài luyện mắt rất hiệu quả.

Khối nón cụt: dựng nón đầy đủ rồi mới cắt

Khối nón cụt là khối nón bị cắt ngang bởi một mặt phẳng song song với đáy, để lại hai elip trên và dưới có kích thước khác nhau. Cái chậu cây, cái xô, chao đèn bàn, cốc giấy loe miệng đều là nón cụt. Cách dựng chắc nhất là vẽ nhẹ cả khối nón đầy đủ, kéo hai cạnh lên tới đỉnh tưởng tượng, rồi đặt elip mặt cắt ở độ cao cần thiết.

Hai elip của nón cụt tuân theo cùng quy luật như khối trụ: elip xa tầm mắt hơn thì mở rộng hơn. Nhưng vì hai elip có kích thước khác nhau, người mới hay quên quy luật độ mở và vẽ chúng cùng tỉ lệ dẹt. Cách kiểm tra: đo riêng tỉ lệ chiều đứng trên chiều ngang của từng elip, rồi so. Elip nằm thấp hơn, khi mắt bạn ở trên mẫu, phải có tỉ lệ lớn hơn.

Sáng tối trên nón cụt vẫn là các dải hướng về đỉnh tưởng tượng, nên dải ở phía trên hẹp hơn dải ở phía dưới, dù đỉnh không còn trên mẫu. Nếu nón cụt rỗng như cái chậu, mặt trong nhận sáng ngược với mặt ngoài: phía mặt ngoài quay vào bóng thì mặt trong ở phía đó lại thường sáng, vì nó đối diện với đèn.

Khối nón trong đồ vật quanh bạn

Khối nón ít gặp ở dạng nguyên vẹn, nhưng có mặt trong rất nhiều đồ vật nếu bạn tập nhìn ra:

  • Chiếc nón lá: khối nón thấp, đáy rộng. Khi đặt ngửa, mặt trong nhận sáng ngược với mặt ngoài như lòng cái bát. Các vành nón là những elip đồng tâm, giúp bạn luyện độ mở elip đổi dần.
  • Phễu, chao đèn, cốc giấy hình loe: khối nón cụt, tức nón bị cắt ngang ở phần đỉnh. Dựng nón đầy đủ bằng nét nhẹ rồi cắt bớt, hai elip trên và dưới sẽ đúng tỉ lệ.
  • Cây thông, mái chóp tròn, đỉnh tháp nước: khối nón ở quy mô lớn ngoài trời. Ánh nắng tạo các dải sáng tối nan quạt giống hệt nón thạch cao.
  • Đầu bút chì vừa gọt, đầu cà rốt, ốc quế: khối nón nhỏ, thường nằm ngang. Bài khó hơn vì elip đáy đứng dọc và bị phối cảnh làm lệch.
  • Mũi tàu, mái nhà hình chóp trên cột đình: phần trên là nón hoặc chóp đặt trên một khối trụ, tiền đề cho bài nhóm khối và khối giao nhau.

Mỗi tuần chọn một đồ vật trong danh sách này, vẽ nhanh trong hai mươi phút, chỉ tập trung vào trục, elip và các dải sáng tối chụm về đỉnh. Bạn sẽ ngạc nhiên vì khối nón xuất hiện quanh mình nhiều đến thế.

Câu hỏi thường gặp

Khối nón khác khối chóp ở điểm nào khi vẽ sáng tối?

Khối nón có mặt cong liên tục nên sáng chuyển mềm từ dải này sang dải khác. Khối chóp có các mặt phẳng, mỗi mặt một sắc độ gần đều, ranh giới giữa các mặt là cạnh sắc. Vẽ chóp gần với vẽ khối hộp, còn vẽ nón gần với vẽ khối trụ.

Vì sao khối nón mình vẽ trông như bị nghiêng?

Thường do đỉnh không nằm thẳng trên tâm elip đáy, hoặc trục lớn của elip không vuông góc với trục nón. Dọi lại trục bằng bút chì, kiểm tra tâm elip, rồi kiểm tra hai cạnh nón có đối xứng không. Sửa trên khung trước khi đụng tới sáng tối.

Có cách nào tự làm khối nón để tập ở nhà?

Cắt một hình quạt từ bìa trắng, cuộn lại và dán mép là thành khối nón. Muốn nón cao thì cắt hình quạt góc nhỏ, muốn nón thấp thì cắt góc lớn. Gắn thêm một hình tròn bìa ở đáy để nón đứng vững và có mép đáy rõ.

Đỉnh khối nón nên vẽ nhọn hay hơi tròn?

Nhìn mẫu. Nón thạch cao thường có đỉnh hơi mòn tròn, nên vẽ nhọn tuyệt đối sẽ trông như nét kỹ thuật. Ở đỉnh, mọi dải sáng tối dồn lại, nên chỉ cần giữ ranh giới sáng tối gọn và để mép đỉnh hơi mềm.

Khối nón nằm nghiêng vẽ thế nào?

Vẽ trục nghiêng trước, rồi dựng elip đáy với trục lớn vuông góc với trục nón. Phần đáy quay về phía người xem sẽ thành elip mở rộng, có khi gần tròn. Cạnh nón vẫn là tiếp tuyến từ đỉnh tới elip. Dải sáng tối vẫn chụm về đỉnh, chỉ đổi hướng theo trục.

Bóng đổ của khối nón có cần dựng chính xác không?

Với bài tập thường ngày, quan sát và đo góc mép bóng là đủ. Dựng chính xác bằng điểm chân đèn hữu ích khi bạn vẽ nón trong nhóm khối, vì bóng của nón có thể rơi lên khối khác và phải khớp hướng với bóng của các khối còn lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138