VungSang.comVùng Sáng
Vẽ khối cơ bản

Vẽ khối lăng trụ lục giác: dựng đáy lục giác từ elip và chuyển sắc qua sáu mặt

Khối lăng trụ lục giác là cầu nối giữa khối hộp và khối trụ: cách dựng lục giác đều theo phối cảnh từ một elip, chia sắc độ cho ba mặt nhìn thấy và bóng đổ.

Close three-quarter view of a white hexagonal prism made of card on a kitchen table in a Lâm Đồng hillside house, cool morning window light, pencil and kneaded eraser nearby

Cách dễ nhất để vẽ khối lăng trụ lục giác là dựng nó như một khối trụ trước: vẽ trục, vẽ hai elip, rồi chia mỗi elip thành sáu điểm để có hai hình lục giác đều theo phối cảnh, nối các điểm tương ứng thành sáu cạnh đứng. Cách này tận dụng đúng thứ bạn đã luyện ở khối trụ, và cho lục giác cân mà không cần đo từng góc.

Về sáng tối, khối lục lăng là bài học chuyển tiếp rất quý. Nó có mặt phẳng và cạnh sắc như khối hộp, nhưng các mặt xoay dần quanh trục như khối trụ, nên ba mặt nhìn thấy cho ra ba sắc độ đổi dần, giống một khối trụ được vẽ bằng vài nét lớn. Hiểu khối này, bạn sẽ hiểu vì sao người vẽ thường "vẽ mặt" trước khi làm mịn mặt cong.

Đặt khối lục lăng, chọn góc nhìn và đèn

Khối lục lăng có hai tư thế đặt chính. Tư thế thứ nhất là một cạnh đứng quay thẳng về phía bạn: bạn thấy ba mặt bên, mặt giữa bị chia đôi bởi cạnh đó thành hai nửa xiên đều nhau. Tư thế thứ hai là một mặt quay thẳng về phía bạn: bạn thấy mặt chính diện rộng nhất và hai mặt xiên hẹp hai bên. Tư thế thứ hai dễ dựng hơn và cho ba sắc độ rõ hơn, nên hợp với buổi đầu. Bài này mô tả theo tư thế đó.

Mắt nên cao hơn mặt đỉnh một chút, đủ để thấy mặt đỉnh là một lục giác dẹt có diện tích rõ ràng. Đèn bàn chếch từ trên một bên, hơi lệch về phía trước mẫu, để mặt xiên phía đèn sáng, mặt chính diện trung gian, mặt xiên bên kia tối. Nếu đèn lệch hẳn sang ngang, mặt chính diện và mặt tối sẽ gần như cùng độ đậm, bạn mất bậc trung gian.

Nền nên chọn xám vừa. Khối lục lăng có nhiều cạnh đứng sát nhau, nền quá tối làm mép mặt sáng nổi gắt, nền quá sáng làm mặt sáng tan vào nền. Đặt thêm một khối trụ trắng cùng kích thước bên cạnh, cách khoảng một gang tay, nếu bạn muốn so hai khối trong cùng bài.

Vì sao khối lục lăng nằm giữa khối hộp và khối trụ

Hãy hình dung một khối trụ được gọt thành nhiều mặt phẳng. Gọt bốn mặt, bạn có khối hộp đáy vuông. Gọt sáu mặt, bạn có lăng trụ lục giác. Gọt mười hai, hai mươi bốn mặt, khối càng lúc càng gần với trụ tròn. Mỗi mặt phẳng nhận một lượng sáng đều, nên trên khối gọt nhiều mặt, sáng tối không chuyển mềm mà nhảy từng bậc, mỗi mặt một bậc.

Đây chính là cách nhiều người vẽ có kinh nghiệm tiếp cận mặt cong: họ chia mặt cong thành vài mặt phẳng tưởng tượng, gán cho mỗi mặt một sắc độ, rồi mới làm mềm ranh giới giữa chúng. Khối lục lăng cho bạn thấy giai đoạn trung gian này trên một vật thật, có cạnh rõ ràng, không phải đoán.

Vì vậy khối lục lăng thường được xếp sau khối hộp và khối trụ trong lộ trình tự học. Nó kiểm tra cùng lúc khả năng dựng elip, dựng phối cảnh và phân bậc sắc độ. Nếu một trong ba kỹ năng đó còn yếu, khối lục lăng sẽ cho bạn biết ngay.

Dựng lục giác đều theo phối cảnh từ một elip

Lục giác đều nội tiếp được trong một vòng tròn, sáu đỉnh chia vòng tròn thành sáu phần bằng nhau. Khi vòng tròn thành elip, các đỉnh vẫn nằm trên elip ở những vị trí tính được:

  1. Vẽ elip đỉnh của khối như vẽ elip đỉnh khối trụ, trục lớn vuông góc với trục khối. Kẻ trục lớn đi qua tâm elip.
  2. Hai đầu trục lớn là hai đỉnh của lục giác, nếu bạn đặt khối sao cho một cặp đỉnh đối diện nằm ngang trước mặt. Đây là tư thế dễ dựng nhất.
  3. Chia nửa trục lớn từ tâm ra mỗi đầu làm đôi. Tại mỗi điểm chia, kẻ một đường song song với trục nhỏ, cắt elip ở hai điểm, một ở nửa trước và một ở nửa sau. Bốn giao điểm này là bốn đỉnh còn lại.
  4. Nối sáu đỉnh theo thứ tự quanh elip. Bạn có lục giác đều theo phối cảnh: hai cạnh trước và sau nằm ngang, bốn cạnh xiên ở hai bên.
  5. Làm tương tự với elip đáy, nhớ elip đáy mở rộng hơn nếu mắt bạn cao hơn khối. Nối sáu đỉnh trên với sáu đỉnh dưới tương ứng bằng sáu cạnh đứng, song song với trục khối.
  6. Tẩy elip dựng hình và các cạnh khuất, chỉ giữ lại ba mặt bên và mặt đỉnh nhìn thấy.

Cách chia này đúng vì phép nhìn xiên một vòng tròn giữ nguyên tỉ lệ các đoạn dọc theo cùng một hướng. Các đỉnh lục giác đều trên vòng tròn nằm ở vị trí bằng đúng nửa bán kính tính theo phương nằm ngang, nên trên elip chúng cũng nằm ở nửa của nửa trục lớn. Với khối lớn đặt gần mắt, phối cảnh làm nửa trước to hơn nửa sau một chút, bạn điều chỉnh bằng mắt sau khi đã có khung.

Ba mặt nhìn thấy, ba bậc sắc độ đổi dần

Với tư thế một mặt quay thẳng về phía bạn, như đã dựng ở trên, bạn thấy ba mặt bên: mặt chính diện rộng nhất ở giữa và hai mặt xiên hẹp hơn ở hai bên. Ba mặt còn lại nằm khuất phía sau. Với đèn chếch trên bên trái, sắc độ thường như sau:

MặtHướng so với đènSắc độGhi chú khi vẽ
Mặt xiên bên tráiQuay gần thẳng về phía đènSáng nhất trong ba mặt bênGiữ gần màu giấy, phủ mỏng ở phần xa đèn
Mặt chính diệnNhận sáng xiênTrung gianĐậm dần về cạnh giáp mặt phải; đây là mặt nói lên khối
Mặt xiên bên phảiQuay khỏi đènTốiPhần dưới sáng nhẹ nhờ phản quang mặt bàn
Mặt đỉnh lục giácNgửa lênSáng hoặc trung gian nhạt tuỳ đèn cao thấpMột sắc độ gần đều, khác hẳn ba mặt bên
Mặt bên khuất phía sauKhông nhìn thấyKhông vẽChỉ ảnh hưởng hình bóng đổ

So với khối trụ cùng kích thước dưới cùng đèn, đường ranh tối trên khối lục lăng không phải một dải mềm mà trùng với một cạnh đứng: cạnh nào ngăn mặt cuối cùng còn nhận sáng với mặt đầu tiên quay vào bóng. Đặt khối trụ và khối lục lăng cạnh nhau, vẽ cả hai, bạn sẽ thấy rõ trụ là phiên bản làm mềm của lục lăng.

Những lỗi riêng của khối lục lăng

Ngoài các lỗi chung của mọi khối, lục lăng có vài lỗi rất đặc trưng:

  • Lục giác méo không đều: thường do đặt đỉnh bằng mắt thay vì chia từ elip. Hai cạnh xiên một bên dài hơn bên kia là dấu hiệu dễ nhận nhất.
  • Cạnh đứng không song song: khi nhìn ngang, sáu cạnh đứng phải song song với trục. Một cạnh nghiêng là khối như bị vặn xoắn.
  • Ba mặt bên cùng một sắc độ: khối trông như một tấm bìa gấp, mất cảm giác tròn xoay. Ba mặt phải tách thành ba bậc.
  • Làm mềm cạnh quá tay: người đã quen vẽ trụ hay di chì xoá mất cạnh giữa các mặt, biến lục lăng thành trụ. Cạnh trên khối này phải giữ gọn.
  • Mặt đỉnh có đường viền đậm: mặt đỉnh hiện ra nhờ khác sắc độ với ba mặt bên, không cần viền. Viền đậm làm mặt đỉnh như cái nắp dán lên.
  • Bóng đổ tròn như bóng trụ: bóng của lục lăng có góc, mép bóng là các đoạn thẳng nối bóng của các đỉnh mặt trên.

Gặp lỗi nào, sửa trên khung dựng hình trước, rồi mới quay lại sáng tối. Sửa sáng tối trên một khung sai chỉ làm bài nặng chì thêm.

Bóng đổ của khối lục lăng và chỗ bóng gặp chân khối

Bóng đổ của khối lục lăng là hình đa giác dài trên mặt bàn, tạo bởi bóng của các đỉnh mặt trên nối lại với nhau và với hai đỉnh đáy nằm ở ranh giới sáng tối. Cách dựng giống khối hộp: dùng chân đèn và tia sáng qua từng đỉnh trên để tìm bóng các đỉnh. Thường chỉ cần ba bốn đỉnh phía tối là đủ để có hình bóng.

Phần đầu xa của bóng là bóng của nửa lục giác mặt trên, nên nó có hai ba cạnh gãy khúc, không tròn. Đây là chỗ phân biệt khối lục lăng với khối trụ ngay cả khi chỉ nhìn bóng. Mép bóng gần chân đậm và gọn, đuôi bóng nhạt và nhoè dần như mọi bóng dưới đèn bàn.

Tại chân khối, bóng đổ nối liền với mặt tối bên phải. Không để khe trắng ở đây. Nhìn kỹ mẫu, bạn sẽ thấy một vệt bóng tiếp xúc rất mảnh chạy dọc cạnh đáy ở phía tối, đậm hơn cả bóng đổ. Một nét nhấn nhẹ ở chỗ này làm khối đứng chắc trên mặt bàn.

Tự làm khối lục lăng và các bài luyện tiếp theo

Khối lục lăng thạch cao ít phổ biến hơn khối hộp hay khối trụ, nhưng tự làm rất dễ. Vẽ một lục giác đều trên bìa cứng bằng compa: mở compa bằng bán kính, đặt mũi compa lần lượt lên vòng tròn để chia sáu điểm, vì cạnh lục giác đều bằng đúng bán kính. Cắt hai lục giác làm mặt đỉnh và đáy, cắt sáu hình chữ nhật cùng chiều rộng bằng cạnh lục giác làm mặt bên, dán lại. Bút chì gỗ chưa gọt cũng là một lăng trụ lục giác nhỏ, đủ để quan sát sắc độ các mặt.

Bài luyện tiếp theo: đặt khối lục lăng nằm ngang, mặt lục giác quay về phía bạn. Bây giờ lục giác gần như chính diện, sáu mặt bên chạy vào sâu theo phối cảnh. Bài này kết hợp dựng lục giác với phối cảnh của các cạnh song song đi vào điểm tụ.

Một bài luyện khác là vẽ cùng lúc khối hộp đáy vuông, khối lục lăng và khối trụ có kích thước tương đương, đặt thành hàng dưới cùng một đèn. Ba khối cho thấy ba mức chia mặt: bốn mặt, sáu mặt, vô số mặt. Bài này nói lên nhiều điều về sáng tối hơn bất kỳ lời giải thích nào.

Câu hỏi thường gặp

Khối lục lăng có bắt buộc phải vẽ khi tự học không?

Không bắt buộc, nhưng rất nên vẽ ít nhất vài lần. Nó luyện cùng lúc ba kỹ năng là elip, phối cảnh và phân bậc sắc độ, và giúp bạn hiểu cách chia mặt cong thành mặt phẳng để vẽ, điều sẽ dùng lại khi vẽ đồ vật, tượng và gương mặt.

Có thể dựng lục giác phối cảnh mà không cần elip không?

Có thể dựng từ một hình chữ nhật phối cảnh bao ngoài, chia chiều dài thành bốn phần để đặt đỉnh. Nhưng dựng từ elip trực quan hơn với người đã luyện khối trụ, và giúp lục giác luôn khớp với độ mở của elip ở cùng độ cao.

Ba mặt bên của khối lục lăng có khi nào cùng sáng không?

Khi đèn đặt ngay trước mặt khối, gần trục nhìn của bạn, ba mặt bên có thể sáng gần ngang nhau và khối trông phẳng. Đó là lý do đèn nên chếch sang một bên. Nếu sau khi dời đèn ba mặt vẫn khó phân biệt, hãy xoay khối một chút cho một mặt quay hẳn về phía đèn.

Vì sao cạnh lục giác đều lại bằng bán kính vòng tròn ngoại tiếp?

Nối tâm với sáu đỉnh, bạn chia lục giác thành sáu tam giác có góc ở tâm bằng sáu mươi độ, hai cạnh bằng bán kính. Tam giác cân có góc ở đỉnh sáu mươi độ là tam giác đều, nên cạnh lục giác bằng bán kính. Nhờ vậy dựng lục giác bằng compa rất nhanh.

Khối lục lăng nằm ngang có khó hơn khối đứng không?

Khó hơn một chút vì lục giác ở đầu khối đứng gần chính diện hoặc nghiêng theo phối cảnh, và các cạnh dài chạy vào chiều sâu. Bạn phải kiểm tra cùng lúc lục giác cân và các cạnh song song hội tụ đúng. Nên vẽ khối đứng thành thạo trước.

Dùng bút chì nào cho các mặt phẳng của khối lục lăng?

Mặt sáng dùng H hoặc HB rất nhẹ, mặt trung gian HB đến 2B, mặt tối 2B đến 4B, bóng tiếp xúc 6B. Đan nét theo một hướng thống nhất trên mỗi mặt, ví dụ nét dọc theo cạnh đứng, để mặt phẳng trông phẳng và gọn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138