VungSang.comVùng Sáng
Vẽ khối cơ bản

Vẽ nhóm khối cơ bản: sắp bố cục ba khối, bóng đổ lên nhau và giữ một nguồn sáng

Vẽ nhóm ba khối dưới một đèn: sắp mẫu có trước có sau, khung bố cục trên giấy, bóng của khối này đổ gãy lên khối kia, phản quang qua lại và thứ bậc tương phản.

High angle view of three white plaster forms, a sphere, cube and cylinder, grouped on draped grey fabric in a Hải Phòng attic room, one warm lamp, hands holding a pencil at arm length

Vẽ nhóm khối khó hơn vẽ từng khối riêng vì ba chuyện: các khối phải nằm đúng chỗ trong một không gian chung, bóng của khối này rơi lên khối kia và gãy theo bề mặt của nó, và cả nhóm phải có một thứ bậc sáng tối thống nhất dưới cùng một đèn. Từng khối có thể đúng, nhưng ghép lại vẫn rời rạc nếu ba chuyện này không được giải quyết.

Bài này đi qua cách sắp mẫu, đặt khung bố cục trên giấy, đo vị trí tương đối giữa các khối, xử lý bóng đổ chồng và phản quang qua lại, rồi chọn chỗ nhấn mạnh nhất. Nhóm khối mẫu là ba khối quen thuộc: khối cầu, khối lập phương và khối trụ, đặt trên một tấm vải xám.

Sắp mẫu: ba khối, có trước có sau, có chồng lấp

Bài nhóm khối hay nhất khi bản thân mẫu đã có bố cục tốt. Vài nguyên tắc sắp mẫu mà lớp hình hoạ nào cũng dùng:

  • Không đặt ba khối thành một hàng ngang. Hàng ngang không có chiều sâu và chia giấy thành ba phần rời nhau. Đặt một khối lùi về sau, một khối ở giữa, một khối ở trước.
  • Cho các khối chồng lấp nhau một phần. Khối trước che một phần khối sau là tín hiệu chiều sâu mạnh nhất. Nhưng tránh để hai mép trùng khít nhau, vì mắt sẽ đọc thành một vật dính liền.
  • Khối cao nhất đặt lệch tâm. Khối trụ đứng hoặc khối hộp dựng đứng đặt về một bên, khối thấp như khối cầu ở phía trước bên kia, tạo một đường chéo cho mắt đi qua.
  • Khoảng cách giữa các khối không đều nhau. Hai khối gần, một khối xa hơn. Khoảng cách đều nhau khiến bố cục cứng như bày hàng.
  • Để ít nhất một bóng đổ rơi lên khối khác. Đây là phần học quan trọng nhất của bài, nên sắp mẫu để nó xảy ra.
  • Chỉ dùng một nguồn sáng. Tắt mọi đèn khác. Hai nguồn sáng tạo hai bộ bóng đổ chéo nhau, người mới không thể xử lý gọn.

Sắp xong, đi một vòng quanh bàn, nhìn mẫu từ vài vị trí ngồi khác nhau. Chọn chỗ mà cả ba khối đều thấy rõ dáng, bóng đổ chồng lên nhau rõ ràng, và đường viền ngoài của cả nhóm có hình dạng thú vị chứ không phải một khối tròn hay vuông đặc.

Đặt khung bố cục trên giấy trước khi vẽ từng khối

Lỗi lớn nhất của bài nhóm khối là vẽ khối đầu tiên thật đẹp rồi mới nhận ra không còn chỗ cho khối thứ ba. Để tránh, hãy coi cả nhóm khối như một hình lớn duy nhất. Nheo mắt nhìn mẫu, tìm đường bao ngoài của cả nhóm kể cả bóng đổ, rồi đặt hình bao đó lên giấy bằng vài nét thẳng nhẹ: điểm cao nhất, điểm thấp nhất, mép trái, mép phải.

Hình bao nên chiếm phần lớn tờ giấy nhưng chừa lề. Một quy ước hay dùng là để khoảng trống phía trên ít hơn phía dưới một chút và khoảng trống phía có bóng đổ dài hơn phía kia, để nhóm khối có chỗ thở theo hướng ánh sáng. Tránh để khối nào chạm sát mép giấy.

Khi đã có hình bao, đo tỉ lệ chiều cao và chiều rộng của nó bằng bút chì giơ thẳng tay, so với tỉ lệ trên giấy. Sau đó mới chia hình bao thành vị trí từng khối. Thứ tự này đi từ lớn đến nhỏ, giúp bạn không bao giờ bị hết chỗ và giữ được tương quan kích thước giữa các khối.

Đo vị trí tương đối giữa các khối

Mỗi khối có thể dựng đúng theo bài riêng, nhưng vị trí của chúng so với nhau phải đo. Dùng bút chì giơ thẳng tay, khuỷu tay duỗi, nhắm một mắt:

  1. Chọn một khối làm đơn vị, thường là khối gần mắt nhất. Đo chiều cao của nó bằng đầu bút chì và ngón cái.
  2. So chiều cao các khối khác với đơn vị đó. Ví dụ giả định khối trụ ở phía sau cao bằng một lần rưỡi khối cầu phía trước, dù ngoài thực tế có thể cao gấp đôi, vì nó ở xa hơn.
  3. Dọi một đường thẳng đứng từ mép một khối xuống, xem nó đi qua đâu trên khối khác. Ví dụ đường dọi từ mép phải khối lập phương rơi đúng giữa khối cầu.
  4. Giơ bút chì nằm ngang ở chân khối trước, xem chân các khối sau cao hơn bao nhiêu. Khối càng xa, chân càng cao trên giấy khi mắt bạn cao hơn mặt bàn.
  5. So khoảng trống giữa các khối, không chỉ so khối. Hình dạng khoảng trống giữa hai khối là một thứ đo rất chính xác mà người mới hay bỏ qua.
  6. Đánh dấu nhẹ, rồi dựng từng khối theo cách đã học ở bài riêng của nó.

Đo nhiều lần và đo chéo. Nếu khối trụ đúng so với khối cầu nhưng sai so với khối hộp, nghĩa là một trong ba phép đo trước đó lệch. Đi lại từ đơn vị ban đầu.

Bóng đổ rơi lên khối khác: bóng gãy theo bề mặt nhận bóng

Khi bóng của khối lập phương rơi lên khối cầu đặt phía sau, mép bóng không còn là đường thẳng như khi rơi trên mặt bàn. Nó uốn cong theo mặt cầu. Khi bóng của khối cầu rơi lên mặt đứng của khối hộp, mép bóng gãy ở cạnh khối hộp: một phần nằm trên mặt bàn, một phần dựng đứng trên mặt hộp. Quy luật chung là bóng đổ luôn mô tả hình dạng của bề mặt nhận bóng, không phải của vật tạo bóng.

Cách vẽ đúng là nhìn mẫu kỹ, tìm điểm bóng bắt đầu leo lên khối kia và điểm nó rời đi, rồi nối theo bề mặt. Trên mặt cầu, mép bóng là một đường cong giống như đường ranh tối nhưng nghiêng theo hướng khác. Trên mặt trụ, mép bóng có thể là một đoạn elip. Trên mặt phẳng đứng, mép bóng là đoạn thẳng.

Về độ đậm, bóng đổ lên một mặt đang sáng sẽ tối hơn hẳn phần sáng xung quanh, nhưng thường không tối bằng mặt tối của chính khối nhận bóng, vì vùng bóng đổ đó vẫn nhận ánh sáng dội từ mặt bàn và từ khối tạo bóng. Đây là chỗ cần nheo mắt so sánh trực tiếp, không áp một công thức.

Phản quang qua lại và màu sắc độ giữa các khối

Khối trắng đứng cạnh nhau làm sáng phần tối của nhau. Mặt sáng của khối hộp hắt ánh sáng vào phần tối của khối cầu bên cạnh. Phần phản quang của khối cầu ở phía đó sáng hơn hẳn so với khi nó đứng một mình.

Phản quang vẫn thua vùng sáng. Dù được khối bên cạnh hắt sáng mạnh, phản quang vẫn phải tối hơn bất kỳ chỗ nào trong vùng sáng của cùng khối. Vượt quy tắc này, khối mất tròn.

Khe hẹp giữa hai khối là chỗ tối nhất. Nơi hai khối gần chạm nhau, ánh sáng gần như không lọt vào. Một vệt rất đậm ở đó làm cả nhóm khối đứng sát nhau một cách thuyết phục.

Vải nền ảnh hưởng toàn bộ phản quang. Vải xám nhạt cho phản quang vừa phải, vải trắng làm phản quang mạnh và cả nhóm nhạt đi, vải tối làm phần tối của các khối sâu hơn. Giữ một tấm vải nền suốt các bài tập để so sánh được.

Nếp vải là khối nhỏ. Mỗi nếp gấp trên vải nền cũng có mặt sáng, ranh tối và bóng đổ. Vẽ vài nếp chính thật nhẹ, đừng để chúng tranh chỗ với các khối.

Lên sáng tối cho cả nhóm cùng lúc, không làm xong từng khối

Sai lầm phổ biến ở bài nhóm khối là hoàn thiện khối đầu tiên rồi mới chuyển sang khối thứ hai. Làm vậy, khối đầu thường quá đậm hoặc quá nhạt so với hai khối sau và phải sửa lại. Cách làm theo lớp cho toàn bộ nhóm:

  1. Phủ một lớp chì nhẹ cho mọi phần không nhận sáng trực tiếp trên cả ba khối, cùng lúc với mọi bóng đổ trên bàn và trên khối khác. Bức vẽ trở thành bản đồ hai mảng sáng và tối của cả nhóm.
  2. Nheo mắt so với mẫu, tìm ra mảng tối nào tối nhất trong cả nhóm và mảng sáng nào sáng nhất. Đánh dấu nhẹ hai chỗ này; chúng là hai đầu mút của thang sắc độ toàn bài.
  3. Thêm lớp thứ hai cho các mặt tối và đường ranh tối của cả ba khối, đi vòng từ khối này sang khối kia trong cùng một lượt.
  4. Lên trung gian cho cả ba khối, vẫn đi vòng. So trung gian khối cầu với mặt trung gian khối hộp: chúng nên gần nhau nếu cùng hướng với đèn.
  5. Phủ nền và vải ở mức vừa đủ để các mép sáng tách ra.
  6. Nhấn bóng tiếp xúc ở chân mọi khối và ở khe giữa các khối gần nhau. Lấy lại điểm sáng bằng tẩy nặn.
  7. Chọn trung tâm và đẩy tương phản ở đó; làm dịu những chỗ xa.

Đi vòng như vậy tốn thời gian hơn một chút ở mỗi lượt, nhưng cả nhóm khối luôn cân bằng, và bạn có thể dừng bài ở bất kỳ lượt nào mà vẫn có một bức vẽ thống nhất.

Thứ bậc tương phản: chọn chỗ nhấn mạnh nhất

Nếu khối nào cũng có tương phản mạnh nhất như nhau, mắt người xem không biết nhìn vào đâu, và cả nhóm khối dẹt lại như một tấm ảnh in mờ. Người vẽ cần chọn một khu vực làm trung tâm, thường là khối gần mắt nhất hoặc chỗ bóng đổ chồng lên nhau thú vị nhất. Ở đó, sáng sáng nhất, tối tối nhất, cạnh sắc nhất.

Các khối ở xa hơn giảm dần tương phản: vùng sáng hơi xám đi, vùng tối hơi nhạt lại, cạnh mềm hơn. Trong không gian một mặt bàn, chênh lệch thật rất nhỏ, nhưng đẩy nhẹ chênh lệch này là cách các hoạ sĩ hình hoạ tạo chiều sâu. Nói cách khác, không phải mọi thứ trong khung hình đều cần được vẽ với cùng một mức rõ nét.

Một cách kiểm tra đơn giản: đặt bài vẽ lên giá, lùi xa ba mét, nhắm hờ mắt. Chỗ mắt dừng lại đầu tiên nên là chỗ bạn đã chọn làm trung tâm. Nếu mắt dừng ở một góc nền hay một nếp vải, chỗ đó đang quá tương phản; làm dịu nó đi bằng tẩy nặn hoặc phủ thêm một lớp chì nhẹ cho gần với nền.

Câu hỏi thường gặp

Bài nhóm khối nên có bao nhiêu khối?

Ba khối là số lượng phổ biến khi mới học: đủ để có trước có sau và có bóng đổ chồng, chưa quá nhiều để mất kiểm soát. Hai khối hợp với bài luyện nhanh. Bốn năm khối trở lên nên để dành khi đã vững bố cục và đo đạc.

Nhóm khối nên chọn những khối nào đi với nhau?

Nên kết hợp các loại mặt khác nhau: một khối mặt cong như cầu hoặc trụ, một khối mặt phẳng như hộp hoặc chóp. Sự khác nhau giúp bạn thấy cùng một ánh sáng tạo ra sắc độ khác nhau thế nào trên từng loại mặt. Tránh ba khối cùng loại.

Vẽ nhóm khối mất bao lâu?

Bài hoàn chỉnh trên khổ A3 thường cần hai đến ba buổi, mỗi buổi hai tiếng: buổi đầu bố cục và dựng hình, buổi sau lên sáng tối, buổi cuối hoàn thiện và chỉnh tổng thể. Có thể làm bài nhanh bốn mươi lăm phút chỉ dừng ở mảng lớn.

Vì sao các khối trong bài của mình trông như dán rời trên giấy?

Thường do thiếu bóng tiếp xúc và bóng đổ ở chân khối, thiếu chồng lấp giữa các khối, hoặc mỗi khối có một hệ sáng tối riêng không cùng hướng đèn. Kiểm tra hướng bóng đổ của từng khối có cùng một phía không, rồi nhấn bóng tiếp xúc ở mọi chân khối.

Có cần vẽ nền và vải phía sau không?

Cần, ở mức vừa đủ. Nền giúp các khối tách ra nhờ tương phản và cho biết không gian. Nhưng nền không cần chi tiết; vài mảng lớn và vài nếp vải chính là đủ. Nền vẽ kỹ quá sẽ cạnh tranh với các khối.

Nếu trong lúc vẽ lỡ chạm làm mẫu xê dịch thì sao?

Đánh dấu vị trí chân từng khối và chỗ đặt đèn bằng băng dính giấy ngay từ đầu. Khi mẫu xê dịch, đặt lại theo dấu. Nếu không có dấu, bạn nên giữ nguyên bài vẽ và chỉnh mẫu cho khớp bài, thay vì sửa bài theo vị trí mẫu mới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138