VungSang.comVùng Sáng
Các vùng sáng tối trên khối

Bóng tiếp xúc: vệt tối nhất nơi vật chạm mặt bàn và cách vẽ cho vật đứng vững

Bóng tiếp xúc là vệt tối hẹp nơi vật chạm mặt bàn hoặc hai mặt kề sát. Vì sao nó đậm nhất, hình dạng theo từng khối và cách vẽ để vật không lơ lửng.

Low angle view of a ceramic bowl, an apple and a wooden spoon resting on a pale linen cloth, single desk lamp, small home in Quang Ngai, evening

Bóng tiếp xúc là vệt tối hẹp và đậm nhất xuất hiện ở chỗ vật chạm mặt bàn, hoặc ở bất kỳ chỗ nào hai mặt áp sát nhau, vì khe hở quá hẹp nên gần như không ánh sáng nào lọt vào, kể cả ánh sáng dội. Nó chỉ chiếm một diện tích rất nhỏ nhưng làm một việc lớn: cho người xem biết vật đang đặt trên bàn, có trọng lượng, chứ không trôi lơ lửng.

Nhiều bài vẽ đã đúng hết các vùng mà vật vẫn trông như dán lên giấy, nguyên nhân thường là thiếu hoặc vẽ sai vệt tối nhỏ này. Bài này giải thích vì sao chỗ tiếp xúc tối nhất, bóng tiếp xúc khác bóng đổ ở điểm nào, hình dạng của nó trên từng loại khối, cách vẽ từng bước bằng chì và những chỗ khác ngoài mặt bàn nơi nó xuất hiện.

Vì sao chỗ vật chạm bàn lại tối nhất

Hãy hình dung bạn là một con kiến đứng trên mặt bàn ngay sát chân quả táo. Nhìn lên, bạn thấy gần như toàn bộ bầu trời bị thân quả táo che kín, chỉ còn một khe nhỏ phía xa. Ánh sáng từ đèn không tới được, ánh sáng dội từ trần, tường, các vật khác cũng không tới được. Chỗ đứng của con kiến là chỗ tối nhất cả bài.

Lùi xa chân quả táo một chút, con kiến bắt đầu thấy nhiều khoảng trống hơn, đón được ánh sáng dội từ nhiều hướng hơn, nên mặt bàn sáng dần lên. Đó là lý do bóng tiếp xúc rất hẹp và nhạt đi nhanh khi rời chỗ chạm. Người vẽ 3D gọi hiện tượng này là sự che khuất ánh sáng môi trường; người vẽ tay chỉ cần nhớ: chỗ càng bị vây kín thì càng tối.

Cùng nguyên lý, mặt dưới của quả táo ngay sát chỗ chạm cũng tối hơn phần còn lại của vùng tối, vì nó bị mặt bàn che khuất. Hai mặt tối áp vào nhau tạo thành một khe đen nhỏ hình cánh nêm, mở rộng dần khi rời xa điểm chạm.

Bóng tiếp xúc có mặt dưới mọi loại ánh sáng. Ngay cả trong ngày âm u, khi ánh sáng mềm tới mức gần như không có bóng đổ rõ, bạn vẫn thấy một vệt tối mỏng dưới chân ghế, dưới chậu cây, dưới đôi dép. Đó là bóng tiếp xúc.

Bóng tiếp xúc khác bóng đổ ở điểm nào

Hai vùng này nằm sát nhau ở chân vật và thường bị vẽ lẫn. Bảng dưới tách chúng ra theo những tiêu chí bạn quan sát được trên mẫu.

Tiêu chíBóng tiếp xúcBóng đổ
Vì sao cóKhe hẹp chặn gần như mọi hướng ánh sángVật chắn đường tia sáng từ nguồn chính
Phụ thuộc hướng đènRất ít, có quanh chỗ chạm ở mọi phíaHoàn toàn, nằm phía đối diện với đèn
Kích thướcRất hẹp, chỉ vài li trên bài vẽ cỡ vừaCó thể dài gấp nhiều lần vật
Độ đậmĐậm nhất cả bàiĐậm ở gần chân vật, nhạt dần ra xa
Khi ánh sáng mềm, trời âm uVẫn còn rõMờ đi, có khi gần như biến mất
MépSắc ở chỗ chạm, tan nhanh ra ngoàiSắc gần chân, mềm dần ra đầu bóng

Trên bài vẽ, bóng tiếp xúc thường nằm chồng vào phần đầu của bóng đổ ở phía tối, và trải mỏng quanh chân vật ở cả phía sáng. Ở phía sáng, nơi không có bóng đổ, bóng tiếp xúc là thứ duy nhất neo vật xuống mặt bàn. Cách dựng hình dạng và độ dài của bóng đổ được bàn ở danh mục bóng đổ và phối cảnh bóng của trang.

Hình dạng bóng tiếp xúc theo từng loại khối

Khối cầu, quả cam, quả trứng nằm. Chạm bàn ở một điểm nên bóng tiếp xúc là một hình elip nhỏ dẹt ngay dưới đáy, đậm nhất ở tâm, toả ra hai bên rồi tan nhanh. Quả trứng nằm nghiêng có elip dài hơn theo trục trứng.

Khối trụ đứng, cốc, lon. Chạm bàn bằng cả vành đáy, nên bóng tiếp xúc là một dải elip mỏng ôm theo phần đáy bạn nhìn thấy. Dải này đậm hơn ở phía tối và mỏng lại, nhạt hơn ở phía sáng, nhưng không biến mất.

Khối hộp, cuốn sách đóng, hộp giấy. Chạm bàn bằng cả một mặt phẳng, nên bóng tiếp xúc là đường thẳng mảnh chạy dọc các cạnh đáy. Ở góc đáy, nơi ba mặt gặp nhau, nó đậm thêm một chút.

Vật nằm nghiêng, chiếc thìa, cây bút. Chỉ chạm bàn ở vài điểm, giữa các điểm là khe hở. Bóng tiếp xúc tập trung ở từng điểm chạm, giữa đó là bóng đổ mỏng. Vẽ đúng những điểm chạm này làm vật nằm thật trên bàn.

Vật mềm, chiếc khăn, túi vải. Chạm bàn theo những đường cong không đều. Bóng tiếp xúc chạy theo mép dưới của nếp vải, đậm ở chỗ vải ép sát mặt bàn, mờ ở chỗ vải hơi phồng lên.

Vẽ bóng tiếp xúc bằng chì từng bước

Bóng tiếp xúc nên được đặt sau khi đã có bóng đổ và vùng tối, vì nó là điểm đậm nhất để so mọi thứ khác. Chuẩn bị một cây chì mềm như 4B hoặc 6B, vót nhọn.

  1. Xác định chính xác đường chạm: vẽ nhẹ đường đáy của vật trên mặt bàn. Với khối trụ, đó là nửa trước elip đáy; với khối cầu, đó là một điểm hơi lệch về phía người nhìn.
  2. Tô bóng đổ và vùng tối như bình thường, để lại phần chân vật chưa nhấn.
  3. Dùng chì mềm vót nhọn, ấn chắc tay một nét mảnh ngay tại đường chạm, ở phía tối trước.
  4. Kéo nét đó vòng sang phía sáng, mỏng và nhẹ dần nhưng không đứt hẳn.
  5. Làm mềm mép ngoài của bóng tiếp xúc bằng vài nét nhẹ tan ra mặt bàn, để nó chuyển vào bóng đổ hoặc vào mặt bàn sáng mà không thành một đường kẻ.
  6. Lùi ra xa nhìn: vật phải có cảm giác nặng, nằm sát xuống bàn. Nếu vẫn lơ lửng, kiểm tra đường chạm có đúng hình phối cảnh không.

Đừng dùng chì cứng ấn mạnh cho bóng tiếp xúc. Chì cứng ấn mạnh làm mặt giấy bóng lên và lõm xuống, nhìn nghiêng sẽ thấy loá sáng chứ không đậm. Chì mềm nhẹ tay cho độ đen sâu hơn mà mặt giấy vẫn mờ.

Bóng tiếp xúc ở những chỗ không phải mặt bàn

Khi đã quen tìm bóng tiếp xúc dưới chân vật, bạn sẽ thấy nó ở khắp nơi. Hai quả cam đặt chạm nhau có một khe tối nhỏ giữa chúng. Nắp ấm đặt trên thân ấm có một đường tối mảnh ở chỗ ghép. Quai cốc gắn vào thân cốc có hai điểm tối ở hai đầu. Nếp áo ép sát vào nhau có những đường tối mảnh trong lòng nếp.

Trên cơ thể người, bóng tiếp xúc nằm ở khe giữa các ngón tay khép, chỗ cánh tay áp vào thân, chỗ cổ áo ôm cổ, khoé môi, nếp mí mắt. Trong chân dung, chính những đường tối mảnh này làm các bộ phận gắn liền với nhau thay vì rời rạc.

Trong phong cảnh và kiến trúc, bóng tiếp xúc nằm ở chân tường gặp mặt đất, chỗ mái ngói chồng lên nhau, chân cột nhà gặp nền, khe giữa hai viên gạch. Một bức ký hoạ phố cổ ở Huế hay một góc chợ ở Hà Nội có thể trở nên vững chãi chỉ nhờ vài nét nhấn ở đúng những khe này.

Ngược lại, vật treo lơ lửng như chiếc đèn lồng, quả bóng bay, không có bóng tiếp xúc với mặt đất. Khi vẽ một vật đang nằm trên bàn mà quên bóng tiếp xúc, bạn vô tình vẽ nó như đang treo. Đó là cách hiểu đơn giản nhất về vai trò của vùng nhỏ này.

Lỗi hay gặp khi vẽ bóng tiếp xúc

Vẽ thành viền đen dày quanh đáy. Bóng tiếp xúc hẹp và tan nhanh. Vẽ dày đều làm vật như đặt trên một miếng đệm đen. Giữ nó mảnh và cho mép ngoài tan ra.

Chỉ vẽ ở phía tối. Phía sáng vẫn có bóng tiếp xúc, chỉ mỏng và nhẹ hơn. Bỏ nó ở phía sáng làm phía đó của vật trông như nhấc khỏi bàn.

Đặt sai đường chạm. Với cốc nhìn từ trên xuống, đường chạm là nửa trước elip đáy, không phải đường thẳng nằm ngang. Đặt sai phối cảnh thì bóng tiếp xúc có đậm cỡ nào cũng không giữ được vật.

Đậm bằng bóng đổ. Bóng tiếp xúc phải là chỗ đậm nhất, bóng đổ đậm nhì. Nếu bạn đã đẩy bóng đổ tới mức đen nhất có thể, bóng tiếp xúc sẽ không còn chỗ để nổi; hãy hạ bóng đổ xuống một chút.

Quên ở những chỗ tiếp xúc nhỏ. Quai cốc, nắp hộp, hai vật chạm nhau là những chỗ hay bị bỏ qua. Khi hoàn thiện bài, hãy rà một lượt tất cả các chỗ hai mặt chạm nhau.

Luyện mắt tìm bóng tiếp xúc quanh nhà trong một tuần

Bóng tiếp xúc nhỏ đến mức mắt thường lướt qua. Cách nhanh nhất để thấy nó là tập tìm có chủ đích, mỗi ngày một ít, rồi mới mang vào bài vẽ. Dưới đây là gợi ý cho bảy ngày, mỗi ngày chừng mười phút với sổ ký hoạ nhỏ và một cây chì mềm.

  • Ngày một: chân bàn ghế trên sàn nhà. Ký hoạ ba chân ghế, chỉ nhấn bóng tiếp xúc, bỏ qua mọi thứ khác.
  • Ngày hai: đồ trên bàn ăn sau bữa cơm, như bát úp, đũa gác, cốc nước. Để ý chỗ đũa chỉ chạm bàn ở hai điểm.
  • Ngày ba: dép và giày để ở cửa. Đế dép áp sát nền nên bóng tiếp xúc chạy dài theo mép đế.
  • Ngày bốn: hai quả trái cây đặt chạm nhau. Vẽ khe tối giữa chúng và so với khe tối dưới chân mỗi quả.
  • Ngày năm: bàn tay của chính bạn đặt trên bàn, các ngón khép. Tìm các đường tối giữa ngón tay và dưới lòng bàn tay.
  • Ngày sáu: một chiếc khăn vắt trên thành ghế. Tìm những chỗ vải ép sát vào nhau và chỗ vải chạm gỗ.
  • Ngày bảy: giở lại sáu trang ký hoạ, đánh dấu chỗ nào bạn thấy vật nằm chắc nhất và tự hỏi vì sao.

Sau một tuần, bạn sẽ có một cuốn sổ nhỏ đầy những vệt tối mảnh, và quan trọng hơn là mắt đã quen dừng lại ở các khe. Không cần trang nào đẹp; mục tiêu là nhìn thấy, không phải hoàn thiện. Bài tập này cũng hợp để làm cùng con nhỏ, mỗi người tìm một chỗ rồi chỉ cho nhau, không ai chấm ai.

Câu hỏi thường gặp

Bóng tiếp xúc là gì?

Bóng tiếp xúc là vệt tối hẹp nhất và đậm nhất ở chỗ vật chạm mặt bàn hoặc hai mặt áp sát nhau. Khe hở ở đó hẹp đến mức gần như không ánh sáng nào lọt vào, kể cả ánh sáng dội từ xung quanh.

Bóng tiếp xúc và bóng đổ có phải là một không?

Không. Bóng đổ sinh ra vì vật chắn tia sáng từ nguồn chính, nằm phía đối diện với đèn và có thể dài. Bóng tiếp xúc sinh ra vì khe quá hẹp, có ở mọi phía quanh chỗ chạm, rất ngắn và vẫn còn khi trời âm u.

Vì sao vẽ xong vật vẫn trông như lơ lửng?

Thường do thiếu bóng tiếp xúc, hoặc đặt sai đường chạm theo phối cảnh. Hãy kiểm tra đường đáy của vật, rồi nhấn một nét mảnh đậm ngay tại chỗ chạm ở cả phía tối và phía sáng.

Nên dùng chì gì để vẽ bóng tiếp xúc?

Chì mềm như 4B hoặc 6B vót nhọn là hợp nhất, vì cho độ đen sâu mà không cần ấn mạnh. Chì cứng ấn mạnh làm mặt giấy bóng loá, nhìn nghiêng sẽ thấy sáng chứ không đậm.

Phía sáng của vật có bóng tiếp xúc không?

Có, chỉ mỏng và nhẹ hơn phía tối. Ở phía sáng không có bóng đổ, nên bóng tiếp xúc là thứ duy nhất neo vật xuống mặt bàn. Bỏ qua nó làm phía đó của vật trông như nhấc lên.

Ngoài chân vật, bóng tiếp xúc còn xuất hiện ở đâu?

Ở mọi chỗ hai mặt áp sát nhau: giữa hai quả chạm nhau, chỗ nắp ghép với thân, khe ngón tay khép, khoé môi, chân tường gặp mặt đất, khe giữa các viên gạch. Rà những chỗ này khi hoàn thiện bài.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138