VungSang.comVùng Sáng
Ánh sáng trên gương mặt

Ánh sáng chia đôi gương mặt và ánh sáng hai bên: vẽ chân dung khi đèn đặt ngang mặt

Khi đèn đặt ngang một bên, gương mặt chia làm hai nửa sáng tối; khi có hai nguồn hai bên, giữa mặt hiện dải tối. Cách vẽ, giữ khối và tránh mặt bị cắt.

Low angle view of a plaster bust on a turntable lit by two clamp lamps from opposite sides, dark shadow band down its middle, art room in Hải Phòng, neutral grey tones

Ánh sáng chia đôi xuất hiện khi nguồn sáng đặt ngang một bên gương mặt, khoảng chín mươi độ so với hướng mặt: nửa mặt phía đèn sáng, nửa kia chìm hẳn vào bóng, đường ranh tối chạy dọc giữa trán, sống mũi, nhân trung và cằm. Khi có thêm một nguồn sáng thứ hai đặt đối diện, hai nửa mặt cùng sáng, còn chính giữa gương mặt, nơi các mặt phẳng quay về phía trước và không hướng về đèn nào, hiện ra một dải tối hẹp.

Hai kiểu sáng này cho gương mặt vẻ mạnh, nhiều kịch tính, và là bài tập rất tốt để hiểu vì sao đường ranh tối uốn theo khối. Bài này giải thích từng kiểu, cách dựng bằng đèn bàn, cách vẽ mà không biến gương mặt thành hai nửa rời rạc, và lúc nào nên hoặc không nên chọn kiểu sáng này cho chân dung người thân.

Đường ranh tối chạy dọc giữa mặt, nhưng không thẳng

Nhìn trên giấy, ánh sáng chia đôi có vẻ đơn giản: một nửa trắng, một nửa đen. Thực tế đường ranh tối không bao giờ là đường thẳng kẻ thước. Nó đi qua những chỗ gương mặt đổi hướng: dọc mép trán, men theo sống mũi, có khi vượt sang bên kia một chút ở chóp mũi vì chóp nhô ra, rồi vòng qua nhân trung, đi lệch theo khối môi, xuống giữa cằm. Đường ấy uốn lượn theo mọi chỗ lồi lõm trên trục giữa mặt.

Vì vậy, ánh sáng chia đôi là bài kiểm tra tốt nhất cho hiểu biết về khối. Nếu bạn vẽ đường ranh thẳng, gương mặt sẽ dẹt như một tấm bìa gấp đôi. Nếu bạn vẽ nó uốn đúng theo trán, mũi, môi, cằm, gương mặt sẽ nhô lên rõ ràng dù chỉ dùng hai độ đậm.

Một cách luyện mắt nhanh: dán một sợi chỉ len mảnh dọc theo trục giữa của một chiếc mặt nạ nhựa hoặc tượng đầu, rồi chiếu đèn ngang. Sợi chỉ thẳng, nhưng đường ranh sáng tối bên cạnh nó lượn ra lượn vào. Nhìn khoảng cách thay đổi giữa sợi chỉ và đường ranh, bạn sẽ thấy rõ chỗ nào khối nhô ra, chỗ nào lõm vào.

Thêm một điều quan trọng: ở nửa tối, mắt phía khuất đèn thường vẫn bắt một chút sáng. Gờ lông mày và sống mũi che bớt, nhưng nếu đèn hơi lệch về phía trước, một vệt sáng nhỏ sẽ lọt vào mắt bên tối. Chi tiết ấy giữ ánh nhìn cho cả hai mắt và làm gương mặt bớt lạnh lùng.

Dựng ánh sáng chia đôi bằng một đèn bàn

Mẫu có thể là tượng thạch cao, người thân hoặc chính bạn trong gương.

  1. Tắt hết đèn khác, chỉ giữ một đèn bàn có chao.
  2. Đặt đèn ngang tầm đầu hoặc cao hơn một chút, ở đúng bên cạnh người mẫu, sao cho ánh sáng đi song song với mặt phẳng khuôn mặt.
  3. Kiểm tra: nếu thấy tam giác sáng xuất hiện trên má bên tối, đèn đang hơi lệch về phía trước, kéo đèn ra sau một chút. Nếu tai bên đèn sáng nhưng má bên đèn bắt đầu tối, đèn đã lùi quá ra sau.
  4. Ngồi vẽ ở chính diện để thấy rõ hai nửa, hoặc lệch nhẹ về phía bên sáng để nửa sáng chiếm phần lớn khung hình.
  5. Dựng thêm một tấm bìa trắng ở phía tối nếu muốn nửa tối có phản quang nhẹ. Không có tấm bìa, nửa tối gần như đen, hợp với bài vẽ nhiều kịch tính.

Ánh sáng chia đôi làm mọi chỗ không đối xứng của gương mặt lộ rõ: một bên mũi lệch, một bên gò má cao hơn. Đây là cơ hội để quan sát gương mặt thật chứ không phải một khuôn mặt chuẩn trong đầu.

Một nguồn ngang mặt và hai nguồn hai bên: so sánh

Hai kiểu sáng hay bị nhầm vì đều có đèn đặt ngang. Bảng giúp bạn phân biệt khi quan sát và khi vẽ.

Đặc điểmMột nguồn ngang mặtHai nguồn hai bên
Vùng tối chínhCả nửa mặt bên kiaMột dải hẹp dọc giữa mặt
Đường ranh tốiMột đường uốn dọc trục mặtHai đường uốn hai bên sống mũi, trán, cằm
Sống mũiLà ranh giới sáng tốiNằm trong dải tối, chỉ chóp mũi có thể bắt sáng
Hai mắtMột mắt sáng, một mắt trong bóngHai mắt sáng ở phía ngoài, góc mắt trong tối
Bóng mũiĐổ ngang sang má bên tốiHai bóng mờ đổ sang hai phía, thường chồng vào dải tối
Cảm giácMạnh, bí ẩn, có khi u buồnGầy, góc cạnh, gương mặt hẹp lại
Khi nên dùngBài tập khối, chân dung có không khíBài tập đường ranh tối kép, chân dung tượng

Chú ý hàng cảm giác: với hai nguồn hai bên, dải tối giữa mặt làm gương mặt trông hẹp và hốc hác hơn thực tế. Kiểu sáng này hợp để luyện tập hơn là để vẽ chân dung tặng người thân, trừ khi chính họ thích vẻ đó.

Vẽ hai nguồn sáng mà không làm mặt bị cắt đôi

Hai nguồn thường không bằng nhau. Trong đời sống, khi có hai nguồn hai bên, một bên thường mạnh hơn. Ví dụ giả định: người ngồi giữa cửa sổ bên trái và đèn bàn bên phải; cửa sổ ban ngày sáng hơn nhiều. Vẽ một bên sáng hơn rõ ràng sẽ cho bài có chủ thứ, dễ nhìn hơn hai bên đều nhau.

Dải tối giữa mặt có độ rộng thay đổi. Ở trán, dải tối rộng vì trán phẳng và quay thẳng ra trước. Ở sống mũi, dải hẹp lại thành hai vệt hai bên mũi. Ở nhân trung, dải tối nằm trong rãnh. Ở cằm, dải lại rộng ra. Tả sự thay đổi ấy, gương mặt sẽ có khối.

Hai nguồn có thể khác màu. Cửa sổ ban ngày ngả lạnh, đèn bàn ngả ấm. Khi vẽ màu, hai nửa mặt mang hai sắc khác nhau; khi vẽ chì, khác nhau về độ đậm và độ mềm của mép bóng.

Bóng đổ phải khớp với cả hai nguồn. Mỗi nguồn cho một bóng mũi, một bóng cằm. Hai bóng mờ hơn so với khi chỉ có một nguồn, vì nguồn kia chiếu vào bóng của nguồn này. Chỗ hai bóng chồng nhau mới thật sự tối.

Giữ dải tối mềm. Mép dải tối giữa mặt nên chuyển sắc mềm, không cắt sắc như vết mực. Mặt người cong tròn, chỉ cần một sai lệch nhỏ về độ mềm là thấy giả.

Bài tập xoay đèn: từ chính diện ra ngang mặt

Bài tập này nối các kiểu sáng quen thuộc thành một chuỗi liên tục, giúp bạn thấy chúng chỉ là các điểm trên cùng một vòng tròn quanh gương mặt. Cần một tượng đầu hoặc người mẫu ngồi yên, một đèn bàn, năm tờ giấy nhỏ, mỗi bản phác năm phút.

  1. Đèn ở chính diện, cao hơn đầu: hai nửa mặt sáng gần bằng nhau, bóng mũi ngắn nằm giữa nhân trung.
  2. Xoay đèn ra khoảng ba mươi độ: bóng mũi xiên, một vệt tối nhỏ cạnh mũi chưa nối vào má.
  3. Xoay tiếp tới khoảng bốn mươi lăm độ: bóng mũi nối vùng tối má, tam giác sáng kiểu Rembrandt hiện ra.
  4. Xoay tới chín mươi độ, đèn ngang mặt: tam giác biến mất, nửa mặt tối hẳn, đường ranh tối chạy dọc trục giữa.
  5. Xoay quá chín mươi độ, đèn hơi lùi ra sau: nửa sáng thu hẹp còn một dải trên má và tai, bắt đầu thành ánh sáng viền.

Đặt năm bản cạnh nhau theo thứ tự. Bạn sẽ thấy đường ranh tối di chuyển dần từ mép má phía xa vào giữa mặt rồi sang mép gần, và mỗi kiểu sáng có tên riêng chỉ là một khoảnh khắc trong chuyển động ấy. Hiểu điều này, bạn không cần thuộc tên gọi mà vẫn dựng được bất cứ kiểu sáng nào mình muốn.

Khi nào chọn kiểu sáng này cho chân dung người thân

Ánh sáng chia đôi tạo không khí mạnh, hợp với chân dung người lớn tuổi có gương mặt nhiều đường nét, với người làm nghề ngồi trong xưởng tối bên một ô cửa, hay với chân dung tự hoạ khi bạn muốn tìm hiểu gương mặt mình. Với trẻ nhỏ, kiểu sáng này thường làm gương mặt trông nghiêm và nặng hơn so với tuổi; ánh sáng mềm hơn, lệch ít hơn sẽ hợp hơn.

Trước khi vẽ người thân với ánh sáng nhiều kịch tính, nên cho họ xem một bản phác nhanh và hỏi họ có thích không. Một số người không muốn thấy nửa mặt mình chìm trong bóng; số khác lại thích vẻ trầm ấy. Việc hỏi trước giúp bài vẽ trở thành món quà chứ không phải bất ngờ khó xử.

Nếu bạn vẽ từ ảnh, ánh sáng chia đôi thường xuất hiện ở ảnh chụp người ngồi cạnh cửa sổ trong căn phòng tối. Kiểm tra xem ảnh có thật sự một nguồn hay không: đôi khi có thêm ánh đèn phòng mờ làm nửa tối không đen hẳn. Vẽ đúng điều ảnh cho thấy, rồi điều chỉnh độ tối nửa bóng sao cho người được vẽ vẫn nhận ra mình.

Lỗi hay gặp với ánh sáng ngang mặt

Soát bài theo danh sách:

  • Đường ranh tối là đường thẳng: gương mặt dẹt. Uốn đường theo trán, mũi, môi, cằm.
  • Nửa tối đen đặc không còn chi tiết: thêm phản quang nhẹ, ít nhất ở gò má và hàm.
  • Mắt bên tối mất hẳn: giữ vị trí tròng đen và một vệt sáng nhỏ nếu đèn hơi lệch trước.
  • Hai nguồn sáng vẽ đều nhau: bài vẽ không có chủ thứ, mắt người xem không biết nhìn đâu.
  • Dải tối giữa mặt sắc như vết cắt: làm mềm mép.
  • Tai bên đèn bị bỏ quên: tai thường sáng rõ và có bóng đổ lên tóc, là chi tiết giúp xác định đèn ở ngang.
  • Cổ và vai không theo cùng ánh sáng: nếu mặt chia đôi thì cổ, vai, áo cũng phải chia theo cùng hướng, không thể sáng đều.
  • Tóc phía tối vẽ rõ từng lọn: tóc trong bóng chỉ còn là một khối tối, mép ngoài hoà vào nền.
  • Nền sau lưng cùng độ sáng với nửa sáng của mặt: gương mặt dính vào nền. Đặt nền tối sau nửa sáng hoặc nền sáng sau nửa tối.

Mỗi lần sửa xong, lùi lại và nhìn bài vẽ qua gương. Hình ảnh đảo chiều giúp bạn thấy ngay đường ranh tối lệch hay gương mặt mất cân.

Câu hỏi thường gặp

Ánh sáng chia đôi có làm gương mặt trông già hơn không?

Có thể, vì nó làm rõ mọi nếp và chỗ lồi lõm trên nửa sáng. Nếu muốn dịu đi, đưa đèn hơi lệch về phía trước và đặt tấm bìa trắng bên tối để có phản quang. Gương mặt sẽ mềm hơn mà vẫn giữ khối.

Vì sao đường ranh tối trên mặt mẫu không nằm đúng giữa?

Vì gương mặt không đối xứng và đèn hiếm khi đặt chính xác chín mươi độ. Đường ranh lệch về bên nào là thông tin về gương mặt và vị trí đèn. Vẽ đúng chỗ bạn thấy, đừng kéo về chính giữa.

Có nên dùng hai đèn cùng loại khi tập ánh sáng hai bên?

Để tập, nên dùng hai đèn khác độ mạnh hoặc đặt một đèn xa hơn, để một bên là nguồn chính rõ ràng. Hai đèn giống hệt đặt cách đều cho ra dải tối giữa mặt rất cân, nhưng bài vẽ thường cứng và thiếu chủ thứ.

Vẽ ánh sáng chia đôi bằng than có hợp không?

Rất hợp. Than cho vùng tối sâu và dễ làm mềm đường ranh. Bạn có thể phủ than cả tờ giấy, rồi dùng tẩy lấy nửa sáng ra, giữ nửa tối, cách làm này nhanh và cho cảm giác khối mạnh.

Kiểu sáng hai bên có thường gặp ngoài đời không?

Có: người đứng giữa hai cửa sổ đối diện, người ngồi giữa hai đèn trên bàn làm việc, người đi giữa hai dãy đèn quầy hàng. Lần tới gặp cảnh ấy, bạn quan sát dải tối giữa mặt để nhận ra hai nguồn sáng.

Ánh sáng chia đôi có phù hợp cho người mới học vẽ chân dung?

Phù hợp như bài tập, vì chỉ có hai mảng lớn và dạy cách nhìn đường ranh tối. Tuy nhiên với bài chân dung hoàn chỉnh đầu tiên, ánh sáng lệch ba phần tư kiểu Rembrandt thường dễ giữ nét giống hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138