Muốn vẽ chân dung người thân từ ảnh cho có hồn, bước quan trọng nhất là chọn ảnh: một tấm có nguồn sáng chính rõ ràng, chiếu lệch từ một bên, gương mặt đủ lớn và đủ nét, sẽ cho bạn sẵn các vùng sáng tối để dựa vào. Ảnh chụp đèn flash thẳng mặt, ảnh ngược sáng mất chi tiết, ảnh chụp dưới đèn trần làm mắt thành hai hốc đen thường khiến bài vẽ phẳng hoặc khắc khổ, dù bạn vẽ kỹ đến đâu.
Bài này hướng dẫn cách chọn ảnh, đọc ánh sáng trong ảnh, chỉnh ảnh ở mức cơ bản để dễ nhìn mảng, những chỗ ảnh đánh lừa mắt mà người vẽ cần sửa, và cách vẽ người thân với sự tôn trọng: hỏi ý họ, giữ nét thật, cẩn trọng khi người được vẽ đã khuất.
Chọn ảnh: tấm nào dễ vẽ, tấm nào nên tránh
Nếu có nhiều ảnh của cùng một người, đặt chúng cạnh nhau và lọc theo bảng dưới. Không cần ảnh đẹp theo kiểu nhiếp ảnh; cần ảnh cho thấy rõ khối gương mặt.
| Loại ảnh | Ánh sáng trên mặt | Dễ vẽ không | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Ngồi cạnh cửa sổ ban ngày, lệch bên | Một nguồn rõ, có trung gian mềm | Rất dễ | Lựa chọn tốt nhất cho người mới |
| Ngoài trời bóng râm, trời sáng | Mềm, ít bóng đổ | Dễ nhưng hơi phẳng | Cần tự nhấn nhẹ khối |
| Ngoài trời nắng gắt giữa trưa | Hốc mắt và dưới mũi rất tối | Khó | Người được vẽ trông mệt, nheo mắt |
| Chụp đèn flash thẳng mặt | Phẳng, bóng đen sau đầu | Khó | Mất khối, da bóng loáng |
| Dưới đèn trần trong nhà | Hốc mắt đen, mũi đổ bóng xuống môi | Trung bình | Phải làm mềm hốc mắt |
| Ngược sáng, mặt tối | Chi tiết chìm | Khó | Hợp nếu bạn muốn bài vẽ không khí, không cần nét giống |
| Ảnh nhóm cắt ra, mặt rất nhỏ | Không đủ chi tiết | Rất khó | Chỉ dùng tham khảo thêm |
Nếu tấm ảnh bạn thương nhất lại là tấm khó vẽ, ví dụ ảnh duy nhất còn lại của ông bà, đừng bỏ. Bạn có thể dùng nó cho nét giống và tư thế, rồi tham khảo thêm ảnh khác hay hiểu biết về khối để dựng ánh sáng.
Đọc ánh sáng trong ảnh trước khi đặt bút
Trước khi vẽ nét đầu tiên, hãy trả lời ba câu hỏi về tấm ảnh. Nguồn sáng chính ở đâu: trên cao hay ngang, bên trái hay bên phải, trước hay sau? Bạn biết điều đó qua bóng mũi, bóng cằm trên cổ và vị trí đốm sáng trong mắt. Ánh sáng cứng hay mềm: mép bóng mũi sắc hay mờ? Và có nguồn phụ không: vùng tối có phản quang rõ không, có đốm sáng thứ hai trong mắt không?
Sau đó nheo mắt nhìn ảnh, hoặc đặt điện thoại xa ra một sải tay, đến khi chi tiết tan hết. Bạn sẽ thấy gương mặt chia thành vài mảng lớn: mảng sáng gồm trán, sống mũi, gò má phía đèn; mảng tối gồm nửa mặt kia, hốc mắt, dưới cằm. Vẽ phác ba bốn mảng này trên một tờ giấy nháp nhỏ, chỉ dùng hai ba độ đậm, mất chừng năm phút. Bản phác nhỏ ấy là bản đồ cho bài vẽ chính.
Một mẹo hữu ích: tạm chuyển ảnh sang đen trắng bằng chức năng chỉnh ảnh có sẵn trên điện thoại. Màu da, màu áo hay son môi thường đánh lừa mắt về độ sáng; khi chỉ còn xám, bạn thấy rõ đâu thực sự sáng, đâu thực sự tối. Bạn không cần sửa ảnh gốc, chỉ tạo một bản sao để xem.
Những chỗ ảnh đánh lừa mắt người vẽ
Vùng tối trong ảnh đen hơn mắt thường thấy. Máy ảnh, nhất là điện thoại, thường làm vùng tối đặc lại và mất phản quang. Khi chép y nguyên, gương mặt có những mảng đen cứng. Bạn nên vẽ vùng tối nhạt hơn ảnh một hai bậc và thêm phản quang nhẹ theo hiểu biết về khối.
Ống kính góc rộng làm biến dạng. Ảnh tự chụp cầm tay ở khoảng cách gần làm mũi to ra, tai nhỏ lại, gương mặt phình ở giữa. Nếu người thân trông lạ trong ảnh tự chụp, đó là do ống kính chứ không phải gương mặt họ. Nên ưu tiên ảnh do người khác chụp từ xa hơn.
Flash và đèn thẳng làm mất khối. Gương mặt chỉ còn những đường nét, không có trung gian. Bạn có thể tự đặt một nguồn sáng giả định lệch bên và thêm trung gian ở thái dương, dưới gò má, cạnh mũi, miễn không đổi hình dáng gương mặt.
Ảnh cũ ngả màu, mờ, có vết. Ảnh in lâu năm thường ngả vàng, tương phản giảm, có vết xước. Vết xước không phải nếp nhăn, vệt mốc không phải bóng. Phân biệt chúng bằng cách hỏi: vết này có theo hướng ánh sáng không?
Da được làm mịn quá tay. Nhiều ảnh điện thoại tự làm mịn da và chỉnh mắt to. Nếu biết người thật khác ảnh, hãy tin vào trí nhớ của bạn và những ảnh chưa qua chỉnh sửa.
Trình tự vẽ một bức chân dung từ ảnh
Khổ A4 hoặc A3, chì HB, 2B, 4B, tẩy nhồi. Nên in ảnh hoặc mở trên máy tính bảng ở cỡ gần bằng khổ vẽ để so sánh dễ.
- Kẻ nhẹ khung bao gương mặt và đường trục giữa. Đo tỉ lệ bằng cách so chiều rộng mắt với khoảng cách giữa hai mắt, chiều dài mũi với khoảng lông mày tới chân mũi.
- Đặt vị trí mắt, chân mũi, khe miệng, cằm, tai. Lùi xa, so với ảnh. Chưa vẽ chi tiết.
- Vẽ đường ranh sáng tối chính theo bản phác mảng.
- Phủ một lớp xám cho toàn bộ vùng tối. Lúc này gương mặt đã có khối, và bạn đã có thể nhận ra người đó nếu tỉ lệ đúng.
- Thêm trung gian, bóng đổ, đường ranh tối, theo thứ tự từ mảng lớn tới mảng nhỏ.
- Mới vẽ chi tiết: mắt, lông mày, khóe miệng, những đặc điểm riêng như nốt ruồi, nếp nhăn, vết sẹo nhỏ.
- Kiểm tra nét giống bằng cách lật ngược cả ảnh và bài vẽ, so sánh hình dạng mảng. Lật ngược giúp mắt thoát khỏi việc đọc ký hiệu mắt, mũi, miệng.
- Hoàn thiện tóc, cổ áo và nền ở mức vừa đủ, để gương mặt là chỗ có nhiều chi tiết nhất.
Nét giống nằm ở tỉ lệ và các mảng lớn nhiều hơn ở chi tiết. Một bài vẽ có tỉ lệ đúng và sáng tối đúng mảng, dù chưa xong mắt, vẫn thường nhận ra người hơn một bài có đôi mắt rất kỹ nhưng khoảng cách hai mắt sai.
Khi ảnh có nhiều nguồn sáng hoặc ánh đèn màu
Ảnh chụp trong nhà buổi tối, ở tiệc cưới, trong quán ăn thường có nhiều nguồn sáng: đèn trần, đèn tường, ánh cửa sổ, cả màn hình điện thoại. Gương mặt khi đó có hai ba đốm sáng trong mắt, bóng mũi mờ đổ hai hướng, vùng tối không rõ ràng. Chép y nguyên những điều ấy thường cho bài vẽ rối, vì người xem không biết đâu là nguồn chính.
Cách xử lý là chọn một nguồn làm chính, thường là nguồn tạo bóng mũi rõ nhất, và hạ các nguồn còn lại xuống thành phản quang nhẹ. Trên giấy, bạn chỉ giữ một đốm sáng chính trong mỗi mắt, một hướng bóng mũi và bóng cằm. Đây không phải bịa ánh sáng mà là sắp xếp lại cho rõ, giống người biên tập cắt bớt chữ thừa trong một câu dài.
Ánh đèn màu, như đèn vàng quán ăn hay đèn trang trí đỏ xanh, làm da người trong ảnh lệch màu và lệch độ sáng. Chuyển bản sao sang đen trắng trước khi đọc mảng sẽ giúp bạn không bị màu đánh lừa. Nếu vẽ màu, bạn có thể giữ không khí màu của đèn nhưng đừng để nó làm người thân mang sắc da khác hẳn ngoài đời.
Tôn trọng người được vẽ
Vẽ người thân là việc riêng tư và nhiều cảm xúc. Nếu người đó còn sống, nên hỏi họ trước: có muốn được vẽ không, thích tấm ảnh nào, có muốn bài vẽ được treo trong nhà hay đăng lên đâu đó không. Nhiều người lớn tuổi rất ngại khi thấy gương mặt mình xuất hiện trên mạng xã hội. Một câu hỏi trước giúp bài vẽ trở thành món quà.
Giữ nét thật. Nếp nhăn, tóc bạc, vết bớt, sẹo nhỏ là một phần của người đó, của những năm họ đã sống. Bạn có thể vẽ chúng nhẹ tay bằng trung gian mềm, nhưng đừng tự ý xoá đi, làm gương mặt trẻ hay thon lại theo chuẩn đẹp nào đó. Nếu chính người được vẽ muốn bớt một chi tiết, hãy làm theo ý họ.
Khi vẽ người thân đã khuất, thường từ một tấm ảnh cũ, cảm xúc của cả gia đình đặt vào bài vẽ. Nên cho người lớn trong nhà xem bản phác trước khi hoàn thiện; họ nhớ những điều mà ảnh không ghi lại được, như dáng nghiêng đầu quen thuộc, nụ cười hơi lệch. Đừng tự thêm biểu cảm mà người ấy không có trong ảnh hay trong trí nhớ của gia đình.
Lỗi hay gặp và cách sửa
Những lỗi này đặc biệt hay gặp khi vẽ từ ảnh:
- Chép từng chi tiết từ trên xuống dưới, không dựng mảng: lệch tỉ lệ dồn dần, tới cằm thì gương mặt dài ra.
- Chép nguyên mảng đen của ảnh: gương mặt cứng, khắc khổ. Nhạt vùng tối, thêm phản quang.
- Vẽ quá nhiều chi tiết tóc, áo, nền: gương mặt chìm. Giữ chi tiết dày nhất ở mắt và vùng quanh.
- Trộn hai ảnh có hai hướng sáng khác nhau: bóng mũi một hướng, bóng cằm một hướng. Chọn một ảnh làm chuẩn ánh sáng.
- Làm mịn hết nếp nhăn để "đẹp hơn": bài vẽ không còn giống, và người được vẽ có thể buồn.
- Đăng bài vẽ khi chưa hỏi người được vẽ: nhất là với ảnh chụp lúc riêng tư hay lúc họ không để ý.
Bài đầu tiên chưa giống như ý là chuyện rất bình thường. Vẽ lại bài thứ hai với cùng tấm ảnh, bạn sẽ thấy rõ chỗ mình tiến bộ, mà không cần ai chấm điểm.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng lưới kẻ ô để chép ảnh không?
Lưới giúp đặt tỉ lệ chính xác, hợp khi vẽ tặng và cần giống. Nhưng nếu chỉ chép ô này sang ô kia, bạn ít học được cách nhìn. Một cách cân bằng là dùng lưới thưa, chừng ba nhân bốn ô, cho khung lớn, còn mảng sáng tối thì tự quan sát.
Ảnh quá tối thì làm sáng lên được không?
Có thể tăng độ sáng và giảm tương phản trên một bản sao để nhìn rõ chi tiết vùng tối. Nhưng khi vẽ, giữ quan hệ sáng tối của ảnh gốc để ánh sáng nhất quán. Làm sáng chỉ để nhìn, không phải để đổi ánh sáng của bài.
Có thể ghép khuôn mặt từ ảnh này với tư thế từ ảnh khác không?
Được, nhưng khó. Bạn phải đổi ánh sáng của khuôn mặt cho khớp với ánh sáng của tư thế, và góc nhìn đầu phải giống nhau. Người mới nên dùng một ảnh duy nhất, chỉ tham khảo ảnh khác cho chi tiết như dáng tai, màu tóc.
Vẽ chân dung người đã mất nên chọn ảnh thế nào?
Ưu tiên ảnh gia đình thấy giống người ấy nhất, kể cả khi ánh sáng không lý tưởng. Hỏi người lớn trong nhà về dáng điệu, ánh mắt quen thuộc. Tránh ảnh lúc người ấy ốm yếu nếu gia đình không muốn nhớ hình ảnh đó.
Một bài chân dung từ ảnh mất bao lâu?
Tuỳ khổ giấy và mức chi tiết. Một bài phác mảng cỡ A4 có thể xong trong một giờ. Một bài hoàn chỉnh để tặng thường cần vài buổi. Chia nhỏ buổi vẽ giúp mắt tươi lại và dễ thấy lỗi hơn.
Vẽ chân dung trẻ nhỏ từ ảnh có gì khác?
Gương mặt trẻ tròn, xương chưa nhô, nên chọn ảnh ánh sáng mềm, đừng chọn ảnh nắng gắt làm hốc mắt tối. Mắt và trán to so với cả mặt, mũi và cằm nhỏ. Vẽ trung gian thật mềm để má không bị già đi.