VungSang.comVùng Sáng
Nhìn ánh sáng trước khi vẽ

Ánh sáng cửa sổ khi vẽ trong nhà: hướng cửa, giờ vẽ và tấm rèm

Cửa sổ là nguồn sáng lớn, mềm và miễn phí cho người tập vẽ. Cách đọc hướng cửa, chọn giờ vẽ, đặt mẫu và dùng rèm để giữ ánh sáng ổn định suốt buổi.

Narrow tube house room in Hai Phong, tall window with sheer curtain on the left, small wooden stool holding a bowl and spoon, artist hand resting on blank sketchbook, morning light

Ánh sáng cửa sổ là nguồn sáng lớn, có hướng rõ, thường mềm hơn đèn bàn, nên rất hợp để tập vẽ sáng tối. Để dùng tốt, bạn cần biết cửa của mình quay về hướng nào, giờ nào có nắng chiếu thẳng vào, và giữ mẫu ở một khoảng cách ổn định với cửa trong suốt buổi vẽ.

Rất nhiều tranh nổi tiếng về ánh sáng trong nhà được vẽ dưới một ô cửa. Nhiều bức của Vermeer có ánh sáng đi vào từ cửa sổ phía bên trái, rơi lên người và đồ vật trong phòng. Ở nhà, bạn có thể có điều kiện tương tự mà không tốn gì. Bài này giúp bạn đọc ánh sáng cửa sổ của chính căn phòng mình, tránh những lúc ánh sáng thay đổi quá nhanh và sắp mẫu để khối hiện ra rõ nhất.

Vì sao ánh sáng cửa sổ dễ chịu cho người vẽ

Một ô cửa sổ khi không có nắng chiếu thẳng là một nguồn sáng lớn: ánh sáng đến từ cả khoảng trời nhìn thấy qua khung cửa. Vì nguồn lớn, bóng đổ có mép mềm vừa phải, dải trung gian trên vật đủ rộng để bạn luyện chuyển đậm nhạt. Đồng thời ánh sáng vẫn đến từ một phía, nên khối có hướng rõ ràng, không bị dẹt như dưới đèn trần.

Trong truyền thống hội hoạ châu Âu, nhiều xưởng vẽ được đặt cửa sổ quay về hướng bắc. Lý do là ở các nước nằm xa xích đạo về phía bắc, cửa hướng bắc gần như không đón nắng trực tiếp, ánh sáng chủ yếu từ bầu trời nên khá ổn định trong ngày. Ở Việt Nam, vị trí địa lý khác nên quy luật này không hoàn toàn giống: vào những tháng giữa năm, mặt trời mọc và lặn lệch về phía bắc, nên cửa hướng bắc vẫn có thể có nắng xiên vào sáng sớm và chiều muộn.

Điều đáng giữ lại từ truyền thống đó không phải là hướng bắc, mà là ý: chọn lúc cửa sổ không có nắng chiếu thẳng vào mẫu. Lúc đó ánh sáng ổn định hơn, mềm hơn và bạn có nhiều thời gian hơn trước khi mọi thứ thay đổi.

Hướng cửa và đặc điểm ánh sáng ở Việt Nam

Bảng dưới là mô tả chung để bạn bắt đầu quan sát. Ánh sáng thực tế còn phụ thuộc vào nhà đối diện, cây xanh, mái hiên, tầng cao hay thấp, nên hãy kiểm tra lại bằng mắt ở chính phòng mình.

Hướng cửaNắng trực tiếp thường vào lúcLúc dễ vẽLưu ý
ĐôngBuổi sángTừ giữa trưa đến chiềuSáng sớm nắng xiên vào sâu, bóng dài và đổi hướng nhanh
TâyBuổi chiềuBuổi sángNắng chiều gắt và nóng, cần rèm dày nếu vẽ vào chiều
NamQuanh trưa, rõ hơn vào các tháng cuối và đầu nămSáng sớm, chiều muộnMặt trời thấp hơn vào mùa đông nên nắng chiếu vào phòng sâu hơn
BắcÍt; có thể có nắng xiên sáng sớm và chiều muộn vào giữa nămPhần lớn thời gian trong ngàyÁnh sáng ổn định nhất nhưng có thể yếu, cần đặt mẫu gần cửa

Bạn có thể tự lập bảng này cho nhà mình trong một tuần: mỗi ngày đặt một vật trắng ở cùng chỗ cạnh cửa, ghi lại vào sáng, trưa, chiều xem có nắng chiếu thẳng không và bóng đổ ra sao. Một tuần là đủ để biết khung giờ nào hợp để vẽ.

Đặt mẫu và chỗ ngồi so với cửa sổ

Cách bố trí dưới đây cho hướng sáng chéo, gần với ánh sáng chéo phía trên của lớp hình hoạ.

  1. Đặt bàn để mẫu sao cho cửa sổ nằm chếch phía trước mẫu, ở bên trái hoặc bên phải. Không đặt mẫu ngay giữa bạn và cửa, vì như thế là ngược sáng.
  2. Đặt mẫu cách mép cửa khoảng một đến hai mét. Quá sát cửa thì ánh sáng gắt và phía tối rất tối; quá xa thì ánh sáng yếu và phẳng.
  3. Ngồi sao cho cửa sổ không lọt vào tầm mắt khi bạn nhìn mẫu. Ánh sáng cửa chiếu thẳng vào mắt làm bạn thấy vùng tối đen hơn thực tế.
  4. Kiểm tra tờ giấy vẽ: nó nên được chiếu sáng gần bằng mẫu. Nếu giấy nằm trong bóng tối mà mẫu lại sáng, bạn sẽ tô quá nhạt; ngược lại thì tô quá đậm.
  5. Ghi lại giờ bắt đầu ở góc giấy cùng với một mũi tên chỉ hướng sáng. Nếu sau một tiếng ánh sáng thay đổi nhiều, bạn biết mà dừng lại hoặc chuyển sang chi tiết không phụ thuộc ánh sáng.

Bạn sẽ nhận ra độ sáng giảm rất nhanh khi lùi mẫu ra xa cửa: dời mẫu thêm vài bước vào trong phòng là vùng sáng đã yếu hẳn và tương phản giảm theo. Nguyên nhân và cách tận dụng hiện tượng này có ở bài riêng về ánh sáng giảm theo khoảng cách. Ở đây chỉ cần nhớ: khi đã chọn được chỗ đặt mẫu, đánh dấu lại để buổi sau đặt đúng chỗ đó.

Rèm, giấy mờ và tấm hắt: chỉnh ánh sáng cửa sổ

Rèm voan mỏng. Khi có nắng chiếu thẳng vào, kéo một lớp rèm voan trắng sẽ biến tia nắng sắc thành một ô sáng lớn, mềm. Đây là cách nhanh nhất để có lại ánh sáng ổn định. Rèm màu sẽ nhuộm màu ánh sáng, nên chọn trắng hoặc kem nhạt.

Giấy mờ dán kính. Nếu cửa của bạn thường xuyên có nắng mà không tiện treo rèm, một tấm giấy mờ hoặc giấy can dán tạm lên phần kính trước mẫu cũng tản sáng tốt. Dùng băng dính giấy để gỡ ra không để lại vết.

Che bớt một phần cửa. Cửa quá lớn làm ánh sáng mềm đến mức khối mờ đi. Che nửa dưới cửa bằng một tấm bìa hoặc kéo rèm dày một nửa sẽ làm nguồn nhỏ lại, hướng sáng rõ hơn, gần giống ánh sáng từ trên chiếu xuống.

Tấm hắt phía đối diện. Phía xa cửa thường tối hẳn. Một tấm bìa trắng hoặc tờ giấy khổ lớn dựng ở phía đối diện sẽ dội ánh sáng cửa vào vùng tối, cho bạn phản quang rõ hơn. Tấm bìa xám hoặc màu tối thì làm vùng tối sâu thêm.

Ánh sáng thay đổi trong một buổi vẽ

Khác với đèn bàn, ánh sáng cửa sổ không đứng yên. Mặt trời di chuyển khoảng mười lăm độ mỗi giờ trên bầu trời, mây kéo qua làm sáng tối liên tục, đến chiều thì ánh sáng ngả ấm và yếu đi. Nếu bạn vẽ một bài kéo dài ba bốn tiếng, phần đầu và phần cuối của bản vẽ sẽ được vẽ dưới hai thứ ánh sáng khác nhau.

Cách xử lý phổ biến của người vẽ là chốt ánh sáng ngay từ đầu. Trong khoảng mười lăm đến hai mươi phút đầu tiên, bạn phác các mảng sáng tối lớn và vị trí bóng đổ, coi đó là ánh sáng "chính thức" của bản vẽ. Từ đó trở đi, dù ánh sáng thực có thay đổi, bạn vẫn giữ theo bản phác ban đầu và chỉ nhìn mẫu để lấy chi tiết hình dáng, chất liệu.

Nếu mây kéo qua làm ánh sáng tạm thay đổi, bạn dừng lại vài phút chờ ánh sáng trở về, hoặc làm những phần không phụ thuộc vào ánh sáng như dựng hình ở góc khác. Một bản phác nhỏ lưu lại hình mảng đầu buổi còn có ích cho những buổi sau, khi bạn muốn tiếp tục bài trong cùng khung giờ.

Thêm một mẹo nhỏ: đầu buổi, chụp một tấm ảnh mẫu bằng điện thoại từ đúng chỗ ngồi. Tấm ảnh không dùng để vẽ theo, vì máy ảnh thường làm vùng tối đặc lại, mà để nhắc bạn bóng đổ và điểm bắt sáng ban đầu nằm ở đâu khi ánh sáng thật đã trôi đi.

Bài tập: một mẫu, ba khung giờ bên cùng một cửa sổ

Bài tập này giúp bạn thấy tận mắt ánh sáng cửa sổ thay đổi ra sao trong một ngày, điều mà đọc bao nhiêu cũng không thay được. Chọn một mẫu đơn giản, ví dụ cái bát sứ trắng có chiếc thìa đặt bên trong, đặt cố định trên ghế đẩu cạnh cửa. Dán băng dính đánh dấu vị trí ghế, vị trí bát và chỗ bạn ngồi.

Vẽ ba bản phác nhỏ, mỗi bản mười lăm phút, vào ba lúc khác nhau trong cùng một ngày nghỉ, ví dụ giả định: chín giờ sáng, mười hai giờ trưa, bốn giờ chiều. Mỗi bản chỉ cần ba mảng: sáng, tối, bóng đổ, cộng với điểm bắt sáng trên chiếc thìa. Dưới mỗi bản ghi giờ, trời nắng hay râm, có kéo rèm hay không.

Đặt ba bản cạnh nhau, bạn sẽ thấy bóng đổ đổi hướng và đổi độ dài, đường ranh tối dịch chuyển, vùng tối đậm lên hay nhạt đi tuỳ lúc có nắng lọt. Có thể sẽ có một khung giờ mà bạn thấy khối hiện ra đẹp nhất; đó chính là giờ vẽ của căn phòng bạn. Không bản nào cần chỉnh cho đẹp hay được đem ra so với ai, chúng chỉ là bản ghi chép ánh sáng của riêng bạn.

Những tình huống hay gặp với cửa sổ ở nhà phố, chung cư

Phòng ở thành phố có những điều kiện riêng, không giống xưởng vẽ trong sách. Một số tình huống và cách xoay xở:

  • Nhà ống chỉ có cửa trước và cửa sau. Phòng giữa thường tối. Bạn có thể kê bàn vẽ gần cửa trước vào buổi ít nắng, hoặc dùng giếng trời nếu có, nhớ rằng ánh sáng giếng trời chiếu từ trên xuống.
  • Chung cư có cửa kính lớn ra ban công. Nguồn sáng rất lớn và mềm, khối dễ bị phẳng. Che bớt một phần bằng rèm để thu nhỏ nguồn.
  • Tường nhà đối diện sơn màu sáng. Ánh nắng dội từ tường đối diện vào phòng có thể là nguồn chính thật sự, kể cả khi cửa của bạn không có nắng chiếu thẳng. Để ý màu của bức tường đó vì nó nhuộm ánh sáng.
  • Cửa có song sắt hoặc khung nhiều ô. Khi có nắng, bóng song sắt in lên mẫu thành những vạch sắc. Có thể đưa vào bản vẽ như một yếu tố thú vị, hoặc kéo rèm để xoá đi.
  • Cây xanh trước cửa. Lá cây lọc ánh sáng thành những đốm sáng lay động. Đẹp nhưng khó vẽ khi mới tập; chọn giờ không có nắng xuyên lá.

Câu hỏi thường gặp

Không có cửa hướng bắc thì có vẽ được ánh sáng ổn định không?

Được. Điều quan trọng là chọn khung giờ cửa của bạn không có nắng chiếu thẳng, hoặc dùng rèm voan để tản nắng. Cửa hướng đông thì vẽ buổi chiều, cửa hướng tây thì vẽ buổi sáng thường cho ánh sáng khá ổn định.

Nên ngồi bên trái hay bên phải cửa sổ?

Người cầm bút tay phải thường thích cửa sổ ở bên trái để bóng bàn tay không rơi lên giấy. Người tay trái làm ngược lại. Còn với mẫu, cửa ở bên nào cũng được, miễn là ánh sáng chiếu chéo vào mẫu chứ không đi thẳng từ sau lưng bạn hay từ phía sau mẫu.

Vì sao vẽ cạnh cửa sổ mà bản vẽ trông tối hơn mẫu?

Thường là vì tờ giấy nằm trong vùng ít sáng hơn mẫu, nên bạn thấy nét chì đậm hơn thực tế và tô nhạt tay, rồi khi mang giấy ra chỗ sáng lại thấy khác. Hoặc ngược lại, mắt bị cửa sổ làm chói. Hãy đặt giấy và mẫu nhận ánh sáng gần như nhau.

Trời mưa nhiều ngày có vẽ bên cửa sổ được không?

Được, ánh sáng ngày mưa rất mềm và ổn định, hợp để luyện chuyển đậm nhạt tinh tế. Chỉ cần đặt mẫu gần cửa hơn để bù lại độ sáng yếu, và che bớt các nguồn sáng khác để vẫn có hướng sáng rõ.

Có nên bật thêm đèn khi vẽ bên cửa sổ vào chiều tối?

Khi ánh sáng cửa sổ yếu dần, bật đèn sẽ tạo ra nguồn sáng thứ hai với hướng và màu khác. Nếu đã chốt ánh sáng từ đầu buổi, bạn có thể bật đèn để chiếu giấy và vẽ tiếp theo bản phác. Nếu chưa chốt, tốt nhất dừng lại và vẽ tiếp vào hôm sau cùng giờ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138