VungSang.comVùng Sáng
Nhìn ánh sáng trước khi vẽ

Ánh sáng ngoài trời khi ký hoạ: mặt trời là nguồn chính, bầu trời là nguồn phụ

Ngoài trời có hai nguồn sáng cùng lúc: mặt trời và cả bầu trời. Hiểu cặp nguồn này giúp bạn vẽ đúng vùng tối, bóng râm và ánh dội khi ký hoạ đồ vật, góc phố.

Person sketching on a small folding stool beside a parked bicycle and clay water jars in a Ninh Binh village lane, strong sun with sharp shadows, wide-brim hat, seen from behind

Ngoài trời luôn có hai nguồn sáng cùng lúc: mặt trời là nguồn chính, nhỏ và mạnh; bầu trời là nguồn phụ, rất lớn và mềm, chiếu từ mọi phía phía trên. Ngày nắng, mặt trời quyết định mặt sáng và bóng đổ sắc, còn bầu trời làm vùng tối không bị đen. Ngày nhiều mây, mặt trời gần như biến mất và cả bầu trời trở thành một nguồn mềm duy nhất.

Người mới ra ngoài ký hoạ thường bất ngờ vì vùng tối ngoài trời sáng hơn trong nhà rất nhiều, và bóng râm dưới gốc cây vẫn đầy chi tiết. Hiểu cặp nguồn sáng mặt trời và bầu trời giúp bạn đoán được vùng tối sẽ đậm đến đâu, bóng râm ra sao và vì sao một chiếc ghế nhựa dưới mái hiên trông khác hẳn khi đặt ra giữa sân. Bài này tập trung vào cách nhìn các nguồn đó khi vẽ đồ vật, góc phố; phần ánh sáng theo từng giờ và thời tiết của phong cảnh có ở danh mục riêng.

Mô hình hai nguồn: cách nghĩ đơn giản mà đủ dùng

Hãy hình dung bạn đặt một quả bóng trắng giữa sân vào một ngày nắng. Phía quay về mặt trời sáng rực, phía kia tối. Nhưng phía tối không đen như khi đặt quả bóng dưới đèn bàn trong phòng tối, vì nó vẫn nhìn thấy một nửa bầu trời xanh phía trên và mặt sân sáng phía dưới. Bầu trời chiếu sáng nó từ trên, mặt sân dội ánh sáng lên từ dưới.

Như vậy phía tối của quả bóng ngoài trời nhận hai nguồn phụ: ánh sáng bầu trời và ánh dội từ mặt đất. Phần nào của vùng tối quay lên trời sẽ hơi sáng hơn phần quay ngang, và phần quay xuống mặt sân sáng sẽ có phản quang. Bóng đổ của quả bóng trên sân cũng không đen, vì chỗ đó vẫn nhận ánh sáng từ bầu trời, chỉ bị che mất mặt trời.

Mô hình này giúp bạn tránh lỗi tô vùng tối ngoài trời quá đậm. Một cách ước lượng: dưới nắng, nếu vùng tối trong bản vẽ đậm gần như bóng tiếp xúc, có lẽ bạn đang vẽ theo thói quen trong phòng. Ngoài trời, khoảng cách giữa vùng tối và vùng bóng tiếp xúc thường rõ hơn, vì chỉ những khe hẹp, góc khuất mới thực sự bị che khỏi cả trời lẫn đất.

Ngày nắng: những gì cần nhìn

Tương phản mạnh giữa mặt sáng và mặt tối. Mặt trời nhỏ trên bầu trời nên cho ánh sáng cứng. Đường ranh tối hẹp, bóng đổ có mép sắc ở gần chân vật và nhoè dần ra xa.

Vùng tối có nhiều thông tin. Nhờ bầu trời và mặt đất dội sáng, vùng tối ngoài trời đọc được rõ hình dạng bên trong: nếp vải trên chiếc ghế, đường gân của chum, bánh xe đạp. Đừng tô kín vùng tối thành mảng đặc.

Bóng đổ là một mảng lớn của bố cục. Bóng cây, bóng mái hiên, bóng xe đạp trên mặt đường thường là những mảng đậm nhất của bản ký hoạ. Chúng giúp đặt vật lên mặt đất và cho biết hướng mặt trời.

Ánh sáng thay đổi khá nhanh. Bóng đổ dịch chuyển rõ chỉ sau nửa giờ. Khi ký hoạ dưới nắng, bạn chốt hướng bóng trong vài phút đầu và giữ nguyên.

Mặt trên của vật nằm ngang thường sáng nhất. Khi mặt trời đứng cao, những mặt nằm ngang như yên xe, mặt ghế, miệng chum đón nắng gần như thẳng góc nên sáng hơn các mặt đứng. Đây là chỗ bạn giữ giấy trắng nhiều nhất. Khi mặt trời xuống thấp, trật tự đảo lại: mặt đứng quay về phía mặt trời sáng hơn mặt trên.

Ngày nhiều mây: cả bầu trời là một chiếc đèn

Khi mây phủ kín, ánh sáng mặt trời bị tán đi và đến từ khắp bầu trời. Bạn có một nguồn sáng khổng lồ hình vòm, chiếu chủ yếu từ trên xuống. Hệ quả đầu tiên là bóng đổ gần như biến mất, chỉ còn những bóng tiếp xúc tối ngay dưới chân vật, dưới gầm ghế, trong khe giữa hai chum. Hệ quả thứ hai là mặt trên của mọi vật sáng hơn mặt đứng, vì mặt trên nhìn thấy nhiều trời nhất.

Với người vẽ, ngày nhiều mây là lúc tốt để luyện hình dáng và khối mà không bị bóng đổ làm rối. Khối được đọc nhờ sự khác biệt giữa mặt quay lên và mặt quay ngang, chứ không nhờ ranh giới sáng tối sắc. Bạn cần chú ý những chênh lệch nhỏ và đặc biệt là bóng tiếp xúc, vì chúng là thứ duy nhất neo vật xuống đất.

Ngày nhiều mây cũng là ngày ánh sáng ổn định nhất cho ký hoạ dài. Bạn có thể ngồi một tiếng mà ánh sáng không đổi nhiều, khác hẳn với ngày nắng. Nhiều người thích ra ngoài vẽ vào những ngày như vậy chính vì lý do này, dù cảnh trông kém rực rỡ hơn.

Ánh dội ngoài trời: mặt đất nào dội ánh sáng ra sao

Ngoài trời, mặt đất là tấm hắt lớn nhất. Chất liệu mặt đất quyết định vùng tối phía dưới của vật sáng hay tối, ấm hay lạnh.

Mặt đấtMức dội sángẢnh hưởng lên vùng tối của vật
Nền xi măng, gạch nhạt màuMạnhPhần dưới của vật sáng lên rõ, phản quang dễ thấy
Cát trắng ven biểnRất mạnhVùng tối bị nâng sáng nhiều, cảnh có vẻ chói, bóng đổ nhạt
Đường nhựa sẫm màuYếuPhần dưới của vật tối, phản quang ít
Cỏ, ruộng xanhVừaDội ánh sáng hơi nhuộm màu xanh lên mặt dưới của vật
Nước ao, sôngThay đổi theo gócCó thể dội những vệt sáng lấp lánh lên gầm cầu, mái thuyền
Tường vôi sáng gần vậtMạnhMột phía của vùng tối sáng lên như có tấm hắt

Màu của ánh dội, ví dụ vì sao bóng trên nền cỏ hơi xanh hay vùng tối dưới mái hiên vàng hơi ấm, thuộc phần màu của ánh sáng và bóng. Ở bước nhìn ánh sáng với bút chì, bạn chỉ cần ghi nhận mức sáng tối mà ánh dội tạo ra.

Bóng râm: vật chỉ nhận ánh sáng trời và đất

Khi một vật nằm trong bóng râm của cây hay mái hiên, nó bị che khỏi mặt trời, chỉ còn nhận ánh sáng từ phần trời nhìn thấy được và ánh dội từ mặt đất xung quanh. Điều này tạo ra một không gian ánh sáng riêng, mềm và ít tương phản, gần giống ngày nhiều mây nhưng yếu hơn.

Người vẽ hay mắc lỗi tô mọi thứ trong bóng râm tối đều như nhau. Thực tế, vật ở mép bóng râm, gần vùng nắng, nhận nhiều ánh dội từ mặt đất đang có nắng, nên sáng hơn rõ so với vật nằm sâu bên trong. Một chiếc ghế dưới hiên nhà có thể sáng ở chân ghế, vì nền sân trước hiên đang có nắng dội vào, trong khi lưng ghế sát tường lại tối hơn.

Một cách luyện mắt: chọn một góc có ranh giới nắng và râm rõ, ví dụ mái hiên một cửa hàng. Nheo mắt nhìn từ ngoài vào trong và đếm xem bạn phân biệt được mấy mức sáng tối trong phần râm. Thường sẽ có ít nhất ba mức. Ghi lại ba mức đó bằng bút chì trên một bản phác nhỏ là bài tập ngắn nhưng rất hiệu quả.

Những lỗi hay gặp khi vẽ ánh sáng ngoài trời

Phần lớn các lỗi dưới đây xuất phát từ việc mang thói quen vẽ trong phòng ra ngoài trời mà không điều chỉnh.

  • Tô vùng tối đen kịt như dưới đèn bàn. Ngoài trời, vùng tối được bầu trời và mặt đất nâng sáng. Nheo mắt so vùng tối với bóng tiếp xúc, chúng thường chênh nhau khá rõ.
  • Vẽ bóng đổ đều một màu từ chân vật ra đến đầu bóng. Bóng sát chân vật luôn đậm và sắc hơn, càng ra xa càng nhạt và nhoè do phần nửa tối mở rộng và ánh trời lấp vào.
  • Không để ý mặt trời đã di chuyển. Sau một tiếng, bóng cây đã xoay hẳn sang hướng khác. Nếu cứ nhìn mẫu mà sửa, bản vẽ sẽ có hai hướng bóng.
  • Quên ánh dội từ mặt đất. Chiếc chum đặt trên sân gạch có mép dưới sáng lên rõ, nhưng nhiều người vẫn tô tối dần đều xuống đáy theo thói quen.
  • Vẽ ngày nhiều mây mà cố tạo bóng đổ sắc. Khi không có nắng, bóng đổ chỉ còn là vệt tối mềm sát chân vật. Thêm bóng sắc vào là tự tạo ra một mặt trời không tồn tại.
  • Giữ tờ giấy dưới nắng. Giấy chói làm mọi nét chì trông nhạt hơn, nên bạn tô quá đậm. Về nhà nhìn lại mới thấy bản vẽ nặng nề.

Chuẩn bị và an toàn khi ký hoạ ngoài trời

Vẽ ngoài trời ở Việt Nam đòi hỏi chuẩn bị cho nắng nóng và cho không gian công cộng. Những bước sau giúp buổi ký hoạ thoải mái và an toàn hơn.

  1. Chọn chỗ ngồi không lấn ra lòng đường, không chắn lối đi hay cửa nhà người khác. Nếu ngồi trước cửa hàng, xin phép chủ nhà một câu.
  2. Mang mũ rộng vành, nước uống, khăn. Ngồi ở chỗ có bóng râm nếu được, kể cả khi mẫu đang ở ngoài nắng.
  3. Không bao giờ nhìn thẳng vào mặt trời để xác định hướng sáng. Nhìn bóng đổ là đủ để biết mặt trời ở đâu.
  4. Giữ tờ giấy trong bóng râm hoặc nghiêng nó để không bị nắng chiếu thẳng. Giấy trắng dưới nắng gắt chói đến mức bạn tô sai đậm nhạt.
  5. Ghi giờ bắt đầu và vẽ một mũi tên hướng mặt trời ở góc giấy. Chốt bóng đổ trong vài phút đầu.
  6. Khi vẽ cùng trẻ em, người lớn chọn chỗ ngồi an toàn, xa đường xe, cho trẻ nghỉ trong bóng râm và uống nước thường xuyên.

Một buổi ký hoạ ngoài trời không cần dài. Ba bản phác mười phút ở ba góc khác nhau thường dạy bạn nhiều về ánh sáng hơn một bản vẽ kỹ hai tiếng, vì mỗi góc cho một quan hệ khác giữa mặt trời, bầu trời và mặt đất. Khi nắng lên quá gắt vào giữa trưa, đó là lúc nên dừng lại, nghỉ ngơi và xem lại các bản phác trong bóng mát.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao vùng tối ngoài trời sáng hơn vùng tối trong phòng?

Vì ngoài trời, vùng tối vẫn nhận ánh sáng từ cả bầu trời và ánh dội từ mặt đất. Trong một căn phòng tối chỉ có một đèn bàn, vùng tối gần như không nhận gì thêm ngoài chút ánh dội từ mặt bàn, nên tối hơn nhiều.

Ngày nắng hay ngày râm tốt hơn cho người mới ký hoạ?

Ngày nhiều mây cho ánh sáng ổn định, ít bóng đổ rối, hợp để tập hình dáng và vẽ lâu. Ngày nắng cho khối rõ, bóng đổ đẹp nhưng thay đổi nhanh, hợp với ký hoạ ngắn. Luân phiên cả hai sẽ giúp bạn hiểu rõ vai trò của mặt trời và bầu trời.

Có nên đeo kính râm khi ký hoạ ngoài trời?

Kính râm làm giảm chói nhưng cũng làm thay đổi cách bạn thấy đậm nhạt và màu. Nếu vẽ chì, kính râm trung tính có thể dùng được nhưng nên tháo ra để kiểm tra lại mảng tối trước khi kết thúc. Mũ rộng vành và chỗ ngồi râm thường là giải pháp tốt hơn.

Làm sao biết hướng mặt trời mà không nhìn lên?

Nhìn bóng đổ của một vật thẳng đứng như cột điện, chân bàn, cây bút dựng đứng. Bóng chỉ ngược về phía mặt trời. Bóng ngắn nghĩa là mặt trời cao, bóng dài nghĩa là mặt trời thấp. Cách này an toàn hơn nhiều so với ngước nhìn.

Vẽ dưới tán cây có đốm nắng thì xử lý thế nào?

Đốm nắng xuyên lá tạo nhiều mảng sáng nhỏ lay động, rất khó vẽ chính xác. Bạn nên coi toàn bộ vùng dưới tán là bóng râm, rồi chỉ chọn vài đốm nắng tiêu biểu đặt vào nơi giúp bố cục. Không cần chép từng đốm.

Ánh sáng ngoài trời có làm giấy và chì bị ảnh hưởng không?

Nắng gắt có thể làm giấy nóng, tay đổ mồ hôi gây lem chì. Đặt một tờ giấy lót dưới cổ tay, giữ tập giấy trong bóng râm, và cất bản vẽ vào bìa khi xong. Bản vẽ chì nên tránh để dưới nắng lâu ngày vì giấy dễ ngả màu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138