VungSang.comVùng Sáng
Kỹ thuật sáng tối theo chất liệu vẽ

Cách dùng tẩy dẻo khi vẽ sáng tối: lấy điểm bắt sáng, nhấc chì và làm mềm mép bóng

Tẩy dẻo không chỉ để xoá: nặn nhọn lấy điểm bắt sáng, chấm nhấc bớt lớp chì quá tối, làm mềm mép bóng đổ. Cách dùng, giữ sạch và lỗi hay gặp.

Macro shot of fingers kneading a grey kneaded eraser into a sharp point above a half finished pencil still life, dormitory desk in Thái Nguyên, cool morning daylight

Tẩy dẻo là cục tẩy mềm, nặn được như đất sét, nhấc than chì và than vẽ ra khỏi giấy bằng độ dính chứ không chà mài. Trong vẽ sáng tối, nó được dùng như một cây bút vẽ ánh sáng: nặn nhọn để lấy lại điểm bắt sáng, ấn rồi nhấc để làm nhạt một vùng quá tối, lăn nhẹ để làm mềm mép bóng đổ. Việc xoá nét sai chỉ là phần nhỏ trong công dụng của nó.

Nhiều người mua tẩy dẻo về rồi dùng như tẩy thường, chà qua lại, thấy không sạch bằng nên bỏ xó. Bài này giải thích tẩy dẻo khác tẩy cứng ở đâu, năm động tác cơ bản, cách lấy điểm sáng trên một quả cà chua từng bước, cách giữ cục tẩy sạch, và những lỗi làm hỏng mặt giấy.

Tẩy dẻo khác tẩy thường ở chỗ nào

Tẩy nhựa cứng quen thuộc trong hộp bút học sinh làm việc bằng ma sát: chà lên giấy, hạt chì bị cuốn vào vụn tẩy rồi rơi ra. Cách này xoá sạch nhưng đồng thời mài mòn răng giấy. Chỗ đã chà mạnh sẽ nhẵn hơn xung quanh, khi phủ chì lại thì nhận chì khác đi, thường loang hoặc bóng.

Tẩy dẻo, nhiều nơi gọi là gôm dẻo hay tẩy nặn, làm việc bằng độ dính. Bạn ấn nó xuống rồi nhấc lên, các hạt than chì dính sang cục tẩy, mặt giấy gần như còn nguyên. Mỗi lần ấn chỉ nhấc đi một phần, nên bạn điều khiển được mức sáng lên từng chút một, giống như vẽ ngược. Tẩy dẻo không để lại vụn, nên không có chuyện quét vụn làm lem bức vẽ.

Đổi lại, tẩy dẻo không xoá sạch được nét đậm ấn mạnh, nhất là nét chì mềm đã nén chặt vào giấy, và không xoá nổi nét chì cứng đã cày lõm. Vì vậy trong hộp dụng cụ vẽ sáng tối nên có cả hai: tẩy dẻo cho việc điều chỉnh độ sáng, và một cây tẩy cứng dạng bút hoặc một cục tẩy nhựa mềm loại dành cho vẽ để xoá nét dựng hình sai từ đầu, khi mặt giấy còn sạch.

Chọn dụng cụ tẩy theo việc cần làm

Mỗi loại tẩy có một việc riêng. Dùng sai loại là nguyên nhân phổ biến khiến mặt giấy xơ hoặc vùng sáng bị loang.

Dụng cụLàm tốt việc gìKhông hợp với việc gì
Tẩy dẻoLàm nhạt từng mức, lấy điểm bắt sáng, làm mềm mép bóng, làm sạch vùng trắngXoá nét chì ấn mạnh, nét chì cứng đã cày giấy
Tẩy nhựa mềm dành cho vẽXoá nét dựng hình, xoá mảng lớn khi giấy còn sạchLấy sáng tinh vì cạnh tẩy to, chà nhiều làm mòn giấy
Tẩy dạng bút, ruột mảnhVạch nét sáng mảnh như sợi tóc, mép ly, viền sáng trên vậtMảng rộng, vì để lại vệt rãnh
Tấm che tẩy bằng kim loại mỏng có lỗ khoétGiữ mép thẳng sắc khi tẩy sát cạnh vậtMép cong mềm tự nhiên
Băng dính giấy dán nhẹNhấc lớp chì mỏng trên mảng rộng, tạo kết cấuGiấy mỏng dễ bị bóc theo, phải thử ở mép trước

Băng dính giấy nên được chấm vào áo vải vài lần cho bớt dính trước khi dùng lên bức vẽ. Thử trước trên mép giấy cùng loại; nếu nó kéo theo sợi giấy thì đừng dùng cho bức đó.

Năm động tác cơ bản với tẩy dẻo

Chấm. Nặn tẩy thành khối tròn, ấn thẳng xuống rồi nhấc thẳng lên, không xoay, không kéo. Mỗi lần chấm vùng đó nhạt đi một chút. Đây là động tác dùng nhiều nhất, để làm nhạt vùng trung gian hoặc vùng tối bị vẽ quá tay.

Lăn. Vê tẩy thành thanh tròn như chiếc bút, lăn nhẹ trên mảng. Lăn cho mức nhạt đều trên vùng rộng hơn chấm, hợp với làm mềm mép bóng đổ ở phía xa vật hoặc làm nhạt dần bầu trời phía chân trời.

Nặn nhọn. Bóp một đầu tẩy thành mũi nhọn hoặc lưỡi dẹt. Ấn mũi nhọn vào đúng chỗ điểm bắt sáng, nhấc lên, lặp lại vài lần. Mũi tẩy mất nhọn sau vài lần, nặn lại liền tay.

Kéo nét. Dùng lưỡi dẹt của tẩy kéo một đường nhẹ để vạch dải sáng hẹp: mép bàn, viền sáng dọc thân chai, sợi tóc bắt sáng. Kéo một lần dứt khoát, không kéo đi kéo lại.

Ép phẳng. Ép tẩy thành miếng mỏng to bằng đồng xu, áp lên vùng rộng để nhấc lớp chì một cách đồng đều. Hợp để làm lùi cả một mảng nền ra sau mà không thay đổi các chi tiết đã vẽ trong đó.

Lấy điểm bắt sáng trên một quả cà chua từng bước

Quả cà chua chín có mặt vỏ bóng, điểm bắt sáng rõ, đường ranh tối mềm. Đặt nó dưới đèn bàn chiếu từ trên bên phải và vẽ bằng chì HB, 2B, 4B.

  1. Dựng hình quả cà chua và cuống, khoanh nhẹ vị trí điểm bắt sáng bằng một nét chì 2H gần như không thấy. Đừng tô kín quanh nó ngay.
  2. Phủ mảng tối và trung gian như bình thường, cố tránh vùng điểm bắt sáng nhưng không cần quá cẩn thận ở mép.
  3. Khi mảng đã gần đủ độ, nặn tẩy nhọn, chấm vào giữa vùng điểm bắt sáng ba bốn lần cho trắng hẳn.
  4. Đổi sang đầu tẩy tròn hơn, chấm nhẹ một vòng quanh điểm trắng để tạo quầng sáng nhỏ chuyển dần ra vùng sáng. Điểm bắt sáng trên vỏ bóng có lõi sắc và quầng mềm.
  5. Dùng lưỡi dẹt kéo một dải sáng rất nhẹ ở mép dưới quả, phía gần mặt bàn: đó là phản quang. Kéo nhẹ hơn điểm bắt sáng nhiều, phản quang chỉ hơi nhạt hơn vùng tối.
  6. Nếu điểm bắt sáng quá to hoặc quá tròn như hình dán, phủ lại một chút chì HB lên mép rồi chấm lại. Điểm sáng trên quả thật thường méo theo mặt cong, không tròn đều.

Sau bài này, thử lại với một chiếc thìa inox hay một quả trứng để thấy khác biệt: vật càng bóng thì điểm bắt sáng càng nhỏ, càng sắc; vật càng mờ thì điểm sáng càng loang rộng và mềm.

Tẩy như một cây bút: vẽ ánh sáng vào mảng tối

Khi đã quen năm động tác, bạn có thể làm ngược hẳn quy trình: phủ một mảng xám đều trước, rồi dùng tẩy vẽ ánh sáng vào đó. Cách này đặc biệt hợp với những thứ mảnh và sáng nằm trong vùng tối, như sợi tóc bắt sáng trên nền tóc đen, sợi râu mèo, giọt nước trên lá, sợi tơ nhện, mép sáng của chiếc lá bị ngược sáng. Vẽ những thứ đó bằng cách tô quanh chúng sẽ rất khó, còn kéo một nét tẩy thì nhanh và tự nhiên.

Tóc là ví dụ rõ nhất. Phủ khối tóc bằng chì mềm theo hướng tóc, sau đó dùng lưỡi tẩy dẻo hoặc tẩy bút ruột mảnh kéo các nét sáng theo đúng chiều tóc ở vùng bắt sáng. Cuối cùng thêm vài nét chì đậm xen giữa các nét sáng để tạo chiều sâu. Mái tóc sẽ có độ bóng mà tô quanh từng sợi không bao giờ đạt được.

Với mép thẳng sắc, như cạnh khung cửa sổ có nắng rọi, đặt một tờ giấy cứng hoặc tấm che tẩy dọc theo mép rồi tẩy sát vào. Mép sẽ thẳng và gọn. Với mép mềm, như vệt sáng mờ của đèn trong sương, chỉ cần ép phẳng tẩy rồi chấm loang dần ra ngoài.

Một điều cần nhớ khi vẽ ánh sáng bằng tẩy: nét sáng do tẩy tạo ra không bao giờ trắng bằng giấy chưa từng chạm chì, vì một ít than chì vẫn nằm lại trong răng giấy. Điều đó thường là có lợi, vì nét sáng sẽ hoà vào mảng xung quanh thay vì nổi lên như vết sơn trắng. Nếu cần một điểm thật trắng giữa vùng tối, như đốm sáng trong con ngươi, thì nên chừa giấy từ đầu, hoặc chấp nhận nhấn bằng bút trắng ở bước cuối cùng.

Giữ tẩy dẻo sạch và bền

Tẩy dẻo tự làm sạch bằng cách nặn: kéo dãn ra, gập vào, lặp lại vài lần, phần bẩn được giấu vào trong và mặt ngoài sạch trở lại. Nặn trước mỗi lần dùng cũng giúp tẩy ấm và dẻo hơn. Khi cả khối đã xám đen đều, nặn mãi vẫn để lại vết xám trên giấy, đó là lúc tẩy đã bão hoà than chì và nên thay cục mới.

Cất tẩy trong hộp nhựa nhỏ có nắp hoặc túi kín. Để trần trên bàn, nó dính bụi, tóc, vụn tẩy khác, và những thứ đó sẽ cào lên giấy khi dùng. Ở nơi nóng ẩm, tẩy để gần cửa sổ nắng có thể chảy mềm và dính tay; trong phòng máy lạnh thì cứng lại, chỉ cần nặn trong lòng bàn tay một lúc là mềm.

Tẩy dẻo mềm và hay được trẻ nhỏ nặn chơi như đất nặn. Nếu nhà có trẻ, người lớn để tẩy và các dụng cụ vẽ ngoài tầm với, và nhắc trẻ không cho vào miệng. Khi trẻ tập vẽ cùng người lớn, có thể cho trẻ tự nặn tẩy để chấm sáng; trẻ thường thích cảm giác ánh sáng hiện ra từ mảng xám. Không cần khen chê hay chấm bức vẽ, chỉ cần cùng nhìn chỗ sáng vừa xuất hiện.

Lỗi hay gặp khi dùng tẩy dẻo

Tẩy dẻo hiền hơn tẩy cứng nhiều, nhưng vẫn có cách dùng làm hỏng bức vẽ. Phần lớn lỗi dưới đây đến từ thói quen cầm tẩy như cầm cục tẩy học trò, hoặc từ chỗ quá thích cảm giác ánh sáng hiện ra nên lấy sáng tràn lan. Đọc một lần, rồi để ý từng lỗi trong vài buổi tập.

  • Chà qua lại như tẩy cứng: chì bị kéo loang sang chỗ khác và mặt giấy nhẵn đi. Chỉ chấm, lăn hoặc kéo một chiều.
  • Dùng tẩy bẩn lên vùng trắng: để lại vệt xám khó chịu ngay chỗ cần sáng nhất. Luôn nặn lại cho mặt tẩy sạch trước khi chạm vào điểm bắt sáng.
  • Lấy điểm sáng quá sớm: lấy xong rồi phủ chì mảng xung quanh, tay lại kéo chì đè lên. Lấy sáng là một trong những bước cuối.
  • Làm phản quang sáng ngang vùng sáng: khối bị vỡ đôi. Phản quang chỉ cần một hai lần chấm nhẹ.
  • Cố xoá hẳn một nét chì đậm: tẩy dẻo chỉ làm nhạt, ấn mạnh và miết nhiều sẽ làm xơ giấy. Với nét sai đậm, dùng tẩy cứng nhẹ tay, rồi phủ lại cho hợp.
  • Quá tay làm ánh sáng khắp nơi: bức vẽ nhìn như phủ sương. Ánh sáng mạnh nhất chỉ nên xuất hiện ở vài chỗ gần nguồn sáng.

Câu hỏi thường gặp

Tẩy dẻo có dùng được cho chì màu không?

Có nhưng hiệu quả kém hơn nhiều so với chì than chì. Chì màu có sáp hoặc dầu làm chất kết dính, bám chặt vào giấy, nên tẩy dẻo chỉ nhấc được lớp rất mỏng trên cùng. Nó vẫn hữu ích để làm nhạt nhẹ một vùng vừa tô quá tay hoặc để làm sạch bụi màu, nhưng đừng trông vào nó để lấy điểm bắt sáng như với chì đen.

Vì sao tẩy dẻo mới mua lại để vết bóng trên giấy?

Một số tẩy dẻo mới có lớp bề mặt hơi dầu. Nặn kỹ vài phút trước lần dùng đầu tiên thường làm hết hiện tượng này. Nếu vẫn để vết, thử ấn nhẹ hơn và thử trước trên mép giấy cùng loại; mỗi loại giấy phản ứng hơi khác nhau với cùng một cục tẩy.

Có thể tự làm tẩy dẻo thay thế không?

Một số người dùng miếng bánh mì mềm hoặc đất nặn để nhấc than, đó là cách làm có từ trước khi có tẩy dẻo. Tuy vậy bánh mì để lại vụn và dầu, đất nặn có thể để lại vết màu, nên chỉ hợp để thử. Tẩy dẻo dành cho vẽ rẻ, bền nhiều tháng và an toàn cho giấy hơn.

Tẩy dẻo dùng được bao lâu thì phải thay?

Không có thời hạn cố định. Khi nặn mãi mà mặt tẩy vẫn xám và để lại vệt xám trên giấy trắng, hoặc tẩy cứng lại, mất độ dính, đó là lúc thay. Người vẽ than nhiều sẽ thay thường hơn người vẽ chì vì than làm tẩy bão hoà nhanh.

Khi nào nên lấy sáng bằng tẩy, khi nào nên chừa giấy trắng từ đầu?

Với điểm bắt sáng lớn và quan trọng, chừa giấy từ đầu cho trắng nhất và sạch nhất. Với các chi tiết sáng nhỏ nằm trong vùng tối, như sợi tóc hay giọt nước, lấy bằng tẩy ở cuối sẽ nhanh và tự nhiên hơn. Hai cách thường dùng cùng nhau trong một bức.

Có nên dùng tẩy điện cầm tay khi vẽ sáng tối?

Tẩy điện quay nhanh, lấy sáng gọn trên chì đậm và hợp với người vẽ chi tiết nhiều. Nhưng nó dễ làm thủng hoặc xơ giấy mỏng nếu ấn lâu một chỗ. Người mới nên luyện tẩy dẻo và tẩy bút trước, chỉ dùng tẩy điện khi đã quen tay và với loại giấy dày.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138