VungSang.comVùng Sáng
Ánh sáng phong cảnh và thời tiết

Cách vẽ mưa trong tranh phong cảnh: trời xám, mặt đường ướt và vệt phản chiếu dọc

Vẽ mưa không phải kẻ thật nhiều vạch xiên. Cách gợi mưa bằng màn nước làm mờ cảnh xa, mặt đường ướt sẫm lại và vệt sáng phản chiếu kéo dọc dưới đèn.

Rainy late afternoon street in Hoi An, Da Nang, wet stone pavement reflecting warm lantern glow in long vertical streaks, figures in raincoats walking away from the camera

Mưa trong tranh được nhận ra chủ yếu nhờ ba dấu hiệu: cảnh xa bị một màn nước làm nhạt và mờ đi, mặt đất ướt sẫm màu nhưng lại phản chiếu như gương, và những vệt sáng phản chiếu dài, kéo dọc xuống dưới mỗi ngọn đèn hay vật sáng. Những vạch mưa xiên chỉ là phần phụ, vẽ ít và nhẹ; vẽ nhiều vạch mưa đều tăm tắp thường làm tranh giống bị gạch xoá hơn là có mưa.

Bài này đi qua cách ánh sáng thay đổi khi trời mưa, cách vẽ mặt đường và mái nhà ướt, cách đặt vạch mưa nếu cần, và phân biệt ba kiểu cảnh mưa hay gặp ở Việt Nam: mưa rào nhiệt đới, mưa phùn miền Bắc và cảnh vừa tạnh mưa.

Ánh sáng thay đổi thế nào khi trời mưa

Khi mưa, mây dày che mặt trời nên ánh sáng giống ngày âm u: đến từ cả bầu trời, mềm, không có bóng đổ rõ. Nhưng mưa thêm hai thứ mà ngày âm u khô không có. Thứ nhất, không khí đầy hạt nước làm cảnh xa nhạt đi nhanh hơn nhiều; một dãy nhà chỉ cách vài trăm mét đã gần như tan vào nền xám. Thứ hai, mọi bề mặt bị ướt và cách chúng phản xạ ánh sáng đổi hẳn.

Một mặt đất khô, như đường nhựa hay sân gạch, tán xạ ánh sáng ra mọi hướng nên trông sáng và đều. Khi lớp nước mỏng phủ lên, phần ánh sáng thấm sâu vào vật nhiều hơn và phần tán xạ giảm, nên màu riêng của vật sẫm đi rõ rệt — bạn hẳn đã thấy vạt áo bị ướt sậm màu hơn chỗ khô. Đồng thời lớp nước ở bề mặt phản chiếu như một tấm gương nhoè, nhất là khi bạn nhìn mặt đường ở góc thấp. Kết quả là mặt đường ướt vừa tối hơn ở phần lớn diện tích, vừa có những vùng sáng loáng phản chiếu bầu trời và đèn.

Hiểu điều này giúp bạn tránh lỗi phổ biến nhất: vẽ cảnh mưa với mặt đường y như ngày khô rồi thêm vạch mưa. Chính mặt đường mới là nơi kể chuyện mưa rõ nhất.

Bề mặt khô và ướt khác nhau thế nào trong tranh

Dùng bảng này khi chia đậm nhạt cho một cảnh phố, cảnh làng đang mưa hoặc vừa tạnh.

Bề mặtKhi khôKhi ướtCách vẽ
Mặt đường nhựaXám trung gian, đềuSẫm hơn, có vùng loáng phản chiếu trời và đènTô sẫm toàn mặt đường, nhấc sáng các vệt phản chiếu theo chiều dọc
Sân gạch, đá látSáng, thấy rõ mạchSẫm, mạch gạch mờ đi, từng viên lấp loángGiữ vài viên sáng loáng ngẫu nhiên, không vẽ đủ mạch
Mái ngói, mái tônMặt hướng lên sángMái dốc phản chiếu trời nên có khi sáng hơn, mép giọt nước rơiViền sáng mỏng dọc mép mái, nước chảy thành vệt
TườngMàu đềuPhần dưới sẫm vì nước bắn, vệt chảy dọc từ máiĐậm dần về phía chân tường, vài vệt dọc mềm
Lá câyMặt trên sáng nhạtBóng loáng, nhiều điểm sáng nhỏ, màu riêng đậm hơnTán cây tối hơn một bậc, rải vài điểm sáng sắc

Điểm chung: phần lớn diện tích ướt sẫm đi, còn sáng thì tập trung thành những vùng phản chiếu sắc, nhỏ. Cảnh mưa vì thế có tương phản cục bộ cao dù ánh sáng tổng thể rất dịu.

Vẽ vệt phản chiếu trên đường ướt

Phản chiếu nằm thẳng dưới vật. Một ngọn đèn, một cửa hàng sáng đèn, một mảng trời sáng giữa hai dãy nhà đều có hình phản chiếu nằm ngay bên dưới chúng trên mặt đường, theo phương thẳng đứng của tranh, bất kể bạn đứng lệch bao nhiêu.

Mặt đường gồ ghề kéo phản chiếu thành vệt dài. Vì mặt đường không phẳng như gương, hình phản chiếu bị vỡ và kéo dài về phía người nhìn thành một vệt dọc. Ánh đèn càng sáng, vệt càng dài và rõ. Đó là đặc trưng mạnh nhất của một bức phố mưa buổi tối.

Vệt sáng có mép ngang lởm chởm. Hình phản chiếu bị gợn bởi những vũng nước nông và lớp nhựa không đều, nên hai bên mép vệt có những nhánh ngang ngắn. Vẽ bằng nét dọc, rồi dùng tẩy cắt ngang vài đường nhỏ.

Phản chiếu tối hơn vật thật một chút. Mặt đường ướt chỉ phản chiếu một phần ánh sáng. Vệt của ngọn đèn vì thế dịu hơn chính ngọn đèn, và vệt của mảng trời tối hơn bầu trời. Giữ vật thật là chỗ sáng nhất.

Vật tối cũng phản chiếu. Bóng người, chiếc xe, cột điện cũng có hình phản chiếu tối kéo dọc xuống dưới. Gợi nhẹ những vệt tối này làm người và xe trông như đang đứng trên mặt nước, không lơ lửng.

Gợi màn mưa và vạch mưa mà không làm hỏng tranh

Nếu muốn có vạch mưa, hãy coi nó là lớp cuối cùng và dùng thật tiết chế. Các bước dưới áp dụng cho bút chì và than; với màu nước, nguyên lý vẫn vậy.

  1. Vẽ xong toàn bộ cảnh trước, với cảnh xa đã nhạt và mềm, mặt đường đã sẫm và có phản chiếu.
  2. Quyết định hướng gió: mưa rơi thẳng hay xiên, và xiên về phía nào. Mọi vạch mưa phải cùng hướng.
  3. Dùng cạnh tẩy cứng hoặc tẩy bút cắt những vạch sáng mảnh, ngắn, đứt quãng, chủ yếu ở những vùng nền tối như trước một mảng cây, khung cửa tối. Trên nền sáng như bầu trời, vạch mưa gần như không thấy, nên đừng vẽ.
  4. Ở trước những nguồn sáng như đèn đường, cửa sổ sáng, vạch mưa lại hiện thành vạch sáng rõ hơn vì hạt nước bắt ánh đèn. Đặt vài vạch dày hơn một chút ở đó.
  5. Ở tiền cảnh, có thể thêm vài tia nước bắn lên quanh bánh xe, chân người, mép vũng — những chấm, vạch rất ngắn hướng lên.
  6. Lùi xa nhìn: nếu vạch mưa nổi hơn cảnh, nhấc bớt hoặc phủ nhẹ một lớp lên. Mưa nên được cảm thấy hơn là được đếm.

Nhiều bức tranh mưa thuyết phục không có một vạch mưa nào. Cảnh xa nhoè, mặt đường sẫm loáng và những chiếc áo mưa, chiếc ô đã đủ nói trời đang mưa.

Mưa rào, mưa phùn và lúc vừa tạnh

Mưa rào nhiệt đới, như những cơn mưa chiều ở TP. Hồ Chí Minh hay miền Tây, đến nhanh, nặng hạt, kèm gió. Màn nước dày làm cảnh chỉ vài chục mét đã mờ, mặt đường nhanh chóng thành dòng nước chảy. Tranh cảnh này nên có tương phản mạnh ở tiền cảnh, rồi gần như mất hút phía sau; vạch mưa nếu có thì xiên mạnh theo gió. Cảnh người trú mưa dưới mái hiên, xe máy dồn dưới gầm cầu là đề tài rất Việt Nam.

Mưa phùn cuối đông ở miền Bắc gần như không có hạt nhìn thấy, chỉ như một lớp hơi nước lơ lửng. Không cần vạch mưa; cái làm nên mưa phùn là mặt đường ẩm loáng nhẹ, không khí mờ đều, cây lá ướt bóng và người đi đường mặc áo khoác. Dải đậm nhạt hẹp, nhẹ, gần giống ngày âm u nhưng mọi bề mặt có độ loáng.

Ngay sau cơn mưa, không khí thường trong hơn hẳn vì bụi bị rửa sạch, cảnh xa rõ lại, có khi mặt trời ló ra rọi nắng lên mặt đường còn ướt. Đây là lúc phản chiếu đẹp nhất: vũng nước như những tấm gương nhỏ soi trời và mái nhà, mặt đường loáng sáng dưới nắng xiên. Nếu nắng ra phía trước mặt bạn, mặt đường ướt có thể sáng chói hơn cả bầu trời ở chỗ phản chiếu mặt trời. Hãy chuẩn bị sẵn ký hoạ trong lúc mưa để kịp bắt khoảnh khắc ngắn này.

Vẽ mưa an toàn và giữ giấy khô

Vẽ mưa thực địa thường là ngồi dưới mái che nhìn ra. Một vài lưu ý:

  • Chọn mái hiên quán nước, nhà chờ, hành lang có mái đủ rộng; tránh đứng sát mép vì nước tạt.
  • Không vẽ ngoài trời khi có sấm sét; vào trong nhà, tránh xa cây cao, cột điện, mặt nước rộng.
  • Giữ sổ vẽ trong túi ni lông khi di chuyển; giấy ẩm làm chì trơn, than nhoè.
  • Đường trơn và ngập: nếu đi cùng trẻ, chọn chỗ ngồi gần nhà, không đứng gần mương, cống.
  • Ánh sáng khi mưa yếu, giấy dễ trông tối hơn thật; kiểm lại tranh dưới đèn trong nhà trước khi tô thêm.
  • Nếu dùng màu nước, không khí ẩm làm lớp màu khô rất lâu; đó cũng là cơ hội để màu loang mềm cho cảnh xa.
  • Mang một chiếc khăn khô nhỏ để lau tay trước khi chạm vào giấy; một giọt nước rơi lên lớp than là để lại vết khó xoá.
  • Nếu chỉ có điện thoại, chụp vài tấm làm tư liệu bố cục rồi ký hoạ nhanh mảng đậm nhạt ngay tại chỗ; vệt phản chiếu đổi liên tục theo xe qua lại nên ghi nhớ bằng mắt quý hơn ảnh.

Phần lớn công việc hoàn thiện một bức tranh mưa nên làm trong nhà, dựa trên ký hoạ và ghi chú lấy được tại chỗ.

Bài tập phản chiếu với một khay nước

Để hiểu vệt phản chiếu mà không phải đợi trời mưa, bạn chỉ cần một khay nông màu sẫm hoặc tờ giấy bìa đen đặt nằm, rải một lớp nước mỏng lên, rồi đặt vài vật nhỏ quanh mép khay: một chiếc đèn pin nhỏ dựng đứng, một chiếc cốc, một hộp diêm. Tắt đèn phòng, chỉ bật đèn pin.

Cúi xuống nhìn khay ở góc thấp, gần như sát mặt bàn: bạn sẽ thấy ánh đèn pin in xuống mặt nước thẳng bên dưới nó. Khều nhẹ mặt nước bằng ngón tay cho gợn: hình phản chiếu lập tức kéo dài thành vệt dọc, mép lởm chởm ngang, đúng như vệt đèn trên đường ướt. Nâng góc nhìn cao lên: phản chiếu ngắn lại và nhạt đi, bạn bắt đầu thấy đáy khay thay vì hình phản chiếu.

Ký hoạ ba trạng thái ấy: nước lặng, nước gợn, nhìn từ trên cao. Ba bản ký hoạ nhỏ này là tài liệu bạn sẽ dùng mãi cho mọi cảnh mưa, cảnh sông nước về sau.

Thêm một biến thể: đặt một tờ giấy trắng dựng đứng phía sau khay để làm “bầu trời”, bật đèn phòng thay cho đèn pin. Mặt nước giờ phản chiếu một mảng sáng lớn thay vì một điểm, giống cảnh phố mưa ban ngày khi mặt đường soi bầu trời xám giữa hai dãy nhà. So sánh hai bản ký hoạ ngày và đêm, bạn sẽ thấy vì sao cảnh mưa ban đêm có tương phản mạnh hơn hẳn.

Câu hỏi thường gặp

Có bắt buộc phải vẽ hạt mưa không?

Không. Mưa được nhận ra nhờ cảnh xa mờ, mặt đường ướt sẫm loáng và người mặc áo mưa, cầm ô. Vạch mưa nếu có chỉ nên là vài nét sáng mảnh trên nền tối, cùng một hướng. Nhiều tranh mưa đẹp không có vạch nào.

Vì sao vệt phản chiếu đèn trên đường ướt luôn dọc xuống dưới?

Vì hình phản chiếu trên mặt phẳng nằm ngang luôn ở thẳng dưới vật theo chiều đứng. Mặt đường gồ ghề làm hình đó vỡ ra và kéo dài về phía người nhìn, nên thành vệt dọc. Mặt nước càng lặng, vệt càng ngắn và rõ hình.

Vẽ mưa bằng màu nước có cần kỹ thuật ướt trên ướt không?

Kỹ thuật vẽ màu lên giấy còn ướt rất hợp để gợi cảnh xa nhoè trong mưa, vì màu loang mềm tự nhiên. Tiền cảnh và các vệt phản chiếu thì cần mép rõ hơn, nên vẽ khi giấy đã khô một phần. Hãy thử trên giấy nháp trước.

Trời mưa ánh sáng rất tối, ký hoạ có bị sai đậm nhạt không?

Có khả năng, vì mắt thích nghi với ánh sáng yếu và tờ giấy cũng trông tối hơn. Bạn thường sẽ vẽ quá nhạt hoặc thiếu tương phản. Nên ghi chú vùng nào tối nhất, sáng nhất, rồi kiểm lại dưới đèn trong nhà.

Cảnh mưa ban ngày và ban đêm khác nhau ở điểm nào khi vẽ?

Ban ngày, nguồn sáng là bầu trời xám, phản chiếu trên đường chủ yếu là mảng trời sáng giữa các mái nhà. Ban đêm, nguồn sáng là đèn đường, đèn xe, cửa sổ, nên phản chiếu thành nhiều vệt sáng ấm trên nền đường tối, tương phản mạnh hơn nhiều.

Làm sao để người trong tranh mưa trông tự nhiên?

Vẽ dáng hơi co, bước nhanh, cầm ô hoặc trùm áo mưa; người đi xe máy cúi đầu. Không cần vẽ mặt. Một vệt phản chiếu tối dưới chân và vài giọt nước bắn quanh bánh xe giúp họ gắn vào mặt đường ướt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138