VungSang.comVùng Sáng
Kỹ thuật sáng tối theo chất liệu vẽ

Giữ trắng giấy khi vẽ màu nước: lên sáng tối từ nhạt đến đậm, keo che và nhấc màu

Màu nước lấy ánh sáng từ giấy trắng. Cách lập bản đồ vùng trắng, vẽ vòng quanh, dùng keo che an toàn, nhấc màu và lên sáng tối từng lớp cho trong.

Top down view of an unfinished watercolor of a white enamel cup, bare paper kept for highlights, brush rinsing jar and rag, wooden table near a window in Lâm Đồng

Trong màu nước, vùng sáng nhất của bức tranh là giấy trắng không có màu, nên vẽ sáng tối bằng màu nước là việc lên kế hoạch giữ trắng giấy từ trước khi đặt cọ. Bạn lên màu từ nhạt đến đậm, mỗi lớp mỏng và trong, để ánh sáng xuyên qua lớp màu rồi dội lại từ mặt giấy. Những chỗ cần sáng thì giữ bằng ba cách: vẽ vòng quanh, che bằng keo che, hoặc nhấc màu ra khi đã lỡ phủ.

Đây là chỗ màu nước khác hẳn chì, than hay sơn: không thể thêm ánh sáng vào sau mà vẫn giữ được độ trong. Bài này đi qua cách lập bản đồ vùng trắng, bốn cách giữ và lấy lại sáng, thứ tự lên lớp, cách dùng keo che an toàn, chuyện màu bám và những lỗi làm bức tranh đục.

Vì sao màu nước không dựa vào màu trắng

Lớp màu nước là lớp bột màu rất mỏng, rải trên mặt giấy, phần lớn trong suốt. Ánh sáng đi qua lớp màu, chạm giấy trắng, rồi dội ngược lên mắt bạn sau khi đã nhuộm màu. Vì vậy một vùng màu nước càng mỏng càng sáng, và vùng sáng nhất có thể có là giấy chưa chạm màu. Đây là lý do người vẽ màu nước hay nói rằng giấy chính là màu trắng của họ.

Màu trắng trong tuýp vẫn có, nhưng nó là bột màu phủ, đục. Thêm trắng vào để làm sáng sẽ làm vùng đó mất độ trong, ngả phấn, giống chất liệu bột màu hơn là màu nước. Nhiều hoạ sĩ vẫn dùng một chút trắng đục cho vài điểm bắt sáng nhỏ ở cuối, như ánh lấp lánh trên mặt nước, nhưng đó là ngoại lệ có chủ ý, không phải cách làm sáng cả mảng.

Hệ quả cho việc vẽ sáng tối rất rõ: mọi quyết định về ánh sáng phải đến trước. Với chì, bạn có thể vẽ xong rồi mới nghĩ điểm bắt sáng nằm đâu và lấy tẩy ra. Với màu nước, lúc đặt lớp màu đầu tiên là lúc bạn đã quyết định chỗ nào sẽ mãi sáng nhất. Ai quen chì thường thấy màu nước khó chính vì sự đảo ngược thứ tự này, chứ không phải vì tay kém.

Lập bản đồ vùng trắng trước khi đặt cọ

Năm phút chuẩn bị ở bước này tiết kiệm cả tiếng sửa chữa sau đó. Người vẽ màu nước lâu năm gần như ai cũng có thói quen phác một bản đen trắng nhỏ trước, kể cả với cảnh họ đã vẽ nhiều lần, vì một vùng trắng bị lấp thì không lấy lại được trọn vẹn.

  1. Vẽ một bản phác nhỏ cỡ bao diêm bằng bút chì, chỉ chia ba mảng: trắng, trung gian, tối. Bản phác này trả lời câu hỏi chỗ nào sẽ là giấy trắng.
  2. Trên tờ giấy màu nước, dựng hình bằng chì HB nhẹ tay, rồi khoanh mờ ranh giới các vùng trắng. Chì đậm sẽ lộ qua lớp màu trong, nên giữ nét thật mảnh.
  3. Với mỗi vùng trắng, quyết định mép của nó cứng hay mềm. Mép cứng giữ bằng vẽ vòng quanh hoặc keo che; mép mềm thường để màu loang tới khi giấy còn ẩm.
  4. Nếu có những vùng trắng rất nhỏ, phức tạp, nằm giữa mảng tối lớn, như cánh hoa trắng giữa tán lá hay đốm nắng trên mặt nước, đánh dấu chúng để che bằng keo.
  5. Pha sẵn trên đĩa một màu trung gian và một màu tối cho bóng, đủ lượng cho cả mảng, để không phải pha giữa chừng khi mảng đang ướt.

Bốn cách giữ hoặc lấy lại vùng sáng

Mỗi cách cho một kiểu mép và một mức trắng khác nhau. Một bức tranh thường dùng hai ba cách cùng lúc.

CáchHợp vớiHạn chế
Vẽ vòng quanh vùng trắngVùng trắng lớn, hình đơn giản, mép rõ: tường nắng, cánh buồm, mặt bànPhải cẩn thận với vùng nhỏ, dễ lấn vào
Keo cheVùng trắng nhỏ, hình phức tạp, nằm trong mảng tối rộngMép rất cứng, có thể kéo rách giấy mềm, cần thông thoáng
Nhấc màu khi còn ướtMây, vệt sáng mềm, ánh sáng mờ trong sươngKhông bao giờ trắng bằng giấy, tuỳ loại màu
Nhấc màu khi đã khôViền sáng mềm, chỉnh lại một vùng quá tốiLàm xơ giấy rẻ; màu bám mạnh khó nhấc

Cạo bằng dao lam lên giấy đã khô cũng tạo được đốm sáng lấp lánh trên mặt nước, nhưng nó phá mặt giấy, không tô lại được, và dao sắc không dành cho trẻ. Chỉ người lớn dùng, ở bước cuối cùng, trên giấy đủ dày.

Lên sáng tối từng lớp, từ nhạt đến đậm

Thứ tự cơ bản là phủ lớp nhạt nhất cho mọi chỗ không phải giấy trắng, đợi khô, rồi phủ lớp trung gian lên những chỗ tối hơn, đợi khô, rồi lớp tối. Mỗi lớp mới chồng lên lớp cũ giống như đặt thêm một tấm kính màu, làm vùng đó tối đi. Cách chồng lớp mỏng lên lớp đã khô này gọi là láng màu. Láng hai ba lớp thì màu vẫn trong; láng đến lớp thứ năm, thứ sáu thì bắt đầu đục, nên hãy cố đạt độ tối với ít lớp nhất.

Một kỹ thuật rất hiệu quả cho sáng tối là phủ một lớp bóng thống nhất. Khi các vật trong cảnh đã có màu riêng và khô, pha một màu bóng trong và mát, rồi phủ một lượt qua mọi vùng bóng của nhiều vật liền nhau, bóng đổ trên bàn, phe tối của chiếc cốc, phe tối của quả cam. Lớp chung này buộc cả cảnh vào cùng một nguồn sáng, và tranh liền mạch hơn hẳn so với tô bóng riêng từng vật.

Nên nhớ màu nước khô sẽ nhạt hơn lúc ướt, có khi khá rõ. Người mới hay pha vừa mắt lúc ướt, khi khô thì thấy cả bức nhạt nhoà. Thử trên mảnh giấy cùng loại, đợi khô rồi so. Với mép, nhớ quy luật: màu đặt lên giấy khô cho mép cứng; màu thả vào vùng còn ướt cho mép mềm, loang. Đường ranh tối trên khối cong thường cần mép mềm, còn mép bóng đổ sát chân vật cần mép cứng.

Dùng keo che cho đúng và an toàn

Keo che là chất lỏng gốc cao su. Quét lên giấy khô, nó khô thành màng dẻo đẩy màu ra. Khi tranh khô hẳn, chà nhẹ là màng bong lên, lộ giấy trắng bên dưới. Nhiều loại có mùi khai do chất giữ ổn định, nên mở cửa sổ khi dùng.

Dùng cọ cũ hoặc cọ riêng. Keo khô trong lông cọ là hỏng cọ. Nhúng cọ vào nước xà phòng trước khi chấm keo, rửa ngay sau khi dùng. Cũng có thể dùng que gỗ nhỏ, đầu bút kim cũ hay ngòi chấm để chấm những đốm nhỏ.

Chỉ quét lên giấy khô hoàn toàn. Keo lên giấy ẩm sẽ thấm vào sợi giấy và khó bóc. Cũng đừng để keo trên tranh quá lâu, nhiều ngày dưới nắng có thể làm keo dính chặt và để vệt.

Thử trên giấy cùng loại trước. Giấy mềm, giấy rẻ có thể bị kéo rách hoặc xơ khi bóc keo. Bóc chậm, nghiêng góc thấp, dùng đầu ngón tay sạch hoặc cục tẩy cao su để vê.

Sau khi bóc, làm mềm mép nếu cần. Mép keo che rất sắc, đôi khi cứng như cắt giấy. Dùng cọ ẩm lướt dọc mép để làm mềm hoặc phủ một chút màu nhạt cho vùng trắng hoà vào xung quanh.

Với trẻ em, người lớn thao tác. Keo che có mùi và khó rửa khỏi quần áo. Khi vẽ cùng trẻ, người lớn chấm keo, mở thông thoáng, để trẻ tự bóc keo khi tranh đã khô; trẻ thường rất thích khoảnh khắc vùng trắng hiện ra.

Nhấc màu và hiểu màu bám

Nhấc màu là dùng cọ ẩm vắt ráo, khăn giấy hoặc miếng bọt biển để lấy bớt màu ra khỏi giấy. Khi lớp màu còn ướt, chấm khăn giấy vo tròn lên sẽ được vệt sáng mềm, rất hợp để làm mây hay ánh sáng mờ. Khi lớp màu đã khô, lướt cọ ẩm qua vài lần rồi chấm khăn giấy, màu sẽ nhạt đi, đủ để làm viền sáng trên mép vật hay làm nhạt một vùng bóng lỡ quá tối.

Không phải màu nào cũng nhấc được như nhau. Một số bột màu nhuộm thẳng vào sợi giấy, thường gọi là màu bám mạnh, khô rồi gần như không nhấc ra được. Một số khác nằm trên mặt giấy, nhấc khá dễ. Tên bột màu và độ bám khác nhau giữa các hãng, nên cách chắc nhất là tự thử: quét một dải mỗi màu trong hộp, đợi khô, rồi lướt cọ ẩm qua và xem màu nào nhạt đi nhiều. Ghi kết quả bên cạnh dải màu, giữ trang thử đó làm tài liệu riêng.

Loại giấy cũng ảnh hưởng lớn. Giấy có hàm lượng bông cao và được hồ bề mặt tốt chịu được nhấc màu nhiều lần. Giấy mỏng, rẻ thường xơ lên sau một hai lần chà cọ ẩm, để lại những vệt lông giấy hút màu không đều. Khi tập riêng kỹ thuật nhấc màu, nên dùng giấy tốt hơn một chút, kể cả khổ nhỏ.

Lỗi hay gặp khi giữ sáng trong màu nước

Những lỗi dưới đây gặp ở hầu hết người mới chuyển sang màu nước, và cả người đã vẽ lâu những hôm vội. Biết trước chúng, bạn sẽ chậm lại đúng chỗ cần chậm.

  • Phủ nền vội lấp mất vùng trắng: do chưa khoanh ranh giới trước. Lần sau khoanh mờ, hoặc che keo cho vùng nhỏ.
  • Bóng tối đục và xám: do pha màu đen trong tuýp vào bóng, hoặc chồng quá nhiều lớp. Pha bóng từ hai ba màu bổ sung cho trong hơn, và cố đạt độ tối trong ít lớp.
  • Vệt loang hình bông súp lơ: do thả nước hay màu loãng vào vùng đang khô dở. Hoặc làm khi vùng còn ướt đều, hoặc đợi khô hẳn.
  • Dùng trắng đục để cứu vùng sáng lỡ phủ: vùng đó ngả phấn, khác hẳn chất giấy. Thử nhấc màu trước; chỉ dùng trắng đục cho đốm nhỏ cuối cùng.
  • Mọi mép đều cứng: tranh nhìn như ghép mảnh. Làm mềm đường ranh tối bằng cách thả màu khi giấy còn ẩm.
  • Cả bức nhạt nhoà sau khi khô: do quên màu khô nhạt đi. Pha đậm hơn mức mắt thấy vừa, thử trên mảnh giấy riêng.

Câu hỏi thường gặp

Có thể dùng băng dính giấy thay cho keo che không?

Có, với vùng trắng mép thẳng như khung cửa, cột nhà, đường chân trời. Dán băng dính giấy, miết chặt mép, vẽ xong đợi khô rồi bóc chậm. Với hình cong hay đốm nhỏ, băng dính khó cắt cho khớp, keo che phù hợp hơn. Thử trước trên giấy cùng loại vì băng dính có thể bóc theo sợi giấy mềm.

Vẽ màu nước có nên đi nét chì đậm trước không?

Không nên. Màu nước trong suốt nên nét chì đậm sẽ lộ qua lớp màu và không tẩy được sau khi phủ màu. Dựng hình bằng chì HB hoặc H thật nhẹ, chỉ đủ để bạn thấy. Nếu muốn nét là một phần của tranh, đó là một phong cách khác, cứ chủ động làm như vậy.

Vì sao vùng nhấc màu bị xơ và có vệt lông?

Thường do giấy mỏng, hồ bề mặt yếu, hoặc chà cọ quá mạnh, quá lâu. Chọn giấy dày hơn, dùng cọ mềm ẩm vừa phải, lướt nhẹ rồi chấm khăn giấy ngay, lặp lại thay vì chà mạnh một lần. Khi giấy đã xơ, đừng phủ màu tối lên chỗ đó vì nó sẽ hút màu thành vệt đậm.

Vẽ bóng bằng màu gì để không bị bẩn?

Bóng trong tranh màu nước thường đẹp hơn khi pha từ hai ba màu, ví dụ một màu xanh lam với một màu nâu đỏ hoặc tím, thay vì dùng đen pha sẵn. Pha như vậy cho bóng có chiều sâu và độ trong. Sắc độ cụ thể tuỳ ánh sáng trong cảnh; phần màu của bóng sẽ có bài riêng để bàn kỹ hơn.

Màu nước khô nhạt đi bao nhiêu so với lúc ướt?

Không có con số cố định, vì còn tuỳ loại màu, độ loãng và giấy. Có màu nhạt đi rất rõ, có màu ít thay đổi. Cách duy nhất đáng tin là tự thử: quét một dải, đánh dấu độ đậm lúc ướt, đợi khô rồi so. Sau vài tuần, mắt bạn sẽ tự bù trừ.

Người mới nên luyện giữ trắng giấy bằng bài gì?

Một bài đơn giản là vẽ một quả trứng hoặc chiếc cốc trắng chỉ bằng một màu, chẳng hạn một màu nâu hoặc xám xanh. Không phải lo pha màu, bạn chỉ tập ba việc: giữ trắng điểm bắt sáng, lên lớp nhạt đến đậm, và làm mềm đường ranh tối. Làm vài lần như vậy trước khi vẽ nhiều màu.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138