VungSang.comVùng Sáng
Màu của ánh sáng và bóng

Nhiệt độ màu bóng đèn cho người vẽ: từ con số K đến màu pha trên bảng

Con số 2.700K, 4.000K, 6.500K trên hộp bóng đèn nghĩa là gì với người vẽ, chọn đèn cho góc vẽ màu ra sao và cách chuyển nhiệt độ màu thành màu pha.

Home drawing corner in Hai Phong at dusk, two desk lamps of different warmth lighting a white mug and blank sketch paper, artist hand adjusting one lamp head

Nhiệt độ màu là con số đo bằng độ K (Kelvin) cho biết ánh sáng của một bóng đèn ngả vàng cam hay ngả trắng xanh: số càng thấp càng vàng ấm, số càng cao càng trắng lạnh. Với người vẽ, con số in trên vỏ hộp bóng đèn quyết định hai việc: màu trên giấy của bạn trông thế nào khi đang vẽ, và mẫu vật bạn vẽ mang màu ánh sáng gì.

Bài này không đi vào vật lý của ánh sáng. Nó chỉ giúp bạn đọc được con số K, biết các nguồn sáng quen thuộc nằm ở khoảng nào, chọn đèn cho góc vẽ để màu không bị lệch, và quan trọng nhất là chuyển một con số như 2.700K thành một quyết định cụ thể trên bảng pha màu.

Nhiệt độ màu là gì, nói ngắn cho người vẽ

Tên gọi "nhiệt độ" bắt nguồn từ chỗ các nhà vật lý so màu ánh sáng với màu của một vật được nung nóng: một thanh sắt nung ở nhiệt độ vừa phải phát ánh đỏ cam, nung nóng hơn nữa thì chuyển sang vàng, rồi trắng, rồi trắng ngả xanh. Màu ánh sáng của một bóng đèn được ghi bằng nhiệt độ tương ứng trên thang ấy, đơn vị là độ K.

Chỗ dễ nhầm là ngôn ngữ hội hoạ dùng chữ "ấm" và "lạnh" theo chiều ngược lại. Trong tranh, màu cam là màu ấm, màu xanh lam là màu lạnh. Còn trên thang Kelvin, ánh cam có con số thấp và ánh xanh có con số cao. Vậy khi đọc hộp bóng đèn, bạn chỉ cần nhớ một câu: số nhỏ là ánh vàng ấm, số lớn là ánh trắng lạnh.

Một điểm nữa: nhiệt độ màu chỉ nói về sắc của ánh sáng, không nói về độ sáng. Một bóng đèn 2.700K có thể rất sáng, một bóng 6.500K có thể rất mờ. Độ sáng được ghi bằng lumen, là con số khác trên vỏ hộp. Với người vẽ, cả hai đều cần, nhưng bài này tập trung vào sắc.

Bạn cũng sẽ gặp các tên gọi thương mại như "ánh sáng vàng", "trung tính", "ánh sáng trắng", "ánh sáng ban ngày". Mỗi hãng đặt tên một kiểu, nên đọc con số K bao giờ cũng chắc hơn đọc tên.

Các nguồn sáng quen thuộc nằm ở khoảng nào

Các con số dưới đây là khoảng gần đúng thường được dùng trong chiếu sáng và nhiếp ảnh. Ánh sáng tự nhiên thay đổi theo giờ, mùa, mây; đèn thay đổi theo từng loại và từng hãng. Khi cần chính xác, đọc thông số trên vỏ hộp hoặc trên thân đèn.

Nguồn sángKhoảng nhiệt độ màuNgười vẽ thấy gì
Ngọn nến, đèn dầuKhoảng 1.800–2.000KCam đậm, ấm, vùng sáng hẹp
Bóng đèn sợi đốt gia dụngKhoảng 2.700KVàng cam rõ, màu xanh lam bị xỉn
Đèn LED vàng ấmKhoảng 2.700–3.000KVàng ấm, gần giống sợi đốt
Đèn halogenKhoảng 3.000KVàng nhạt hơn sợi đốt một chút
Đèn LED trung tínhKhoảng 4.000KTrắng hơi ấm, màu khá trung thực
Nắng giữa trưaKhoảng 5.000–5.500KTrắng, ngả kem nhẹ khi đặt cạnh bóng
Đèn LED "ánh sáng ban ngày"Khoảng 6.000–6.500KTrắng hơi xanh
Trời âm uKhoảng 6.500–7.500KTrắng xám ngả lạnh
Bóng râm dưới trời xanhTừ 8.000K trở lênXanh lam nhạt rõ rệt

Đọc bảng này cùng bài về quy luật ấm lạnh, bạn sẽ thấy ngay vì sao bóng dưới nắng trưa ngả xanh: phần sáng nhận nắng khoảng năm nghìn mấy trăm độ K, còn phần bóng chỉ nhận ánh trời có con số cao hơn hẳn, tức lạnh hơn hẳn.

Chọn đèn cho góc vẽ màu

Ưu tiên đèn trung tính đến trắng. Khi vẽ màu, giấy và bảng pha nên được chiếu bằng đèn khoảng 4.000K đến 6.500K. Dưới đèn vàng 2.700K, màu vàng gần như biến mất trên giấy trắng, xanh lam trông xỉn, và bạn có xu hướng pha thêm xanh để bù. Mang tranh ra ánh ngày, tranh bỗng lạnh lẽo khác hẳn.

Để ý chỉ số hoàn màu. Ngoài con số K, nhiều bóng đèn ghi chỉ số hoàn màu, ký hiệu CRI hoặc Ra, thang tối đa 100. Chỉ số càng cao, màu vật dưới đèn càng gần với dưới ánh sáng tự nhiên. Người vẽ màu nên chọn đèn có chỉ số từ 90 trở lên nếu vỏ hộp ghi rõ.

Một loại đèn cho giấy. Đừng để giấy vẽ cùng lúc nhận hai loại đèn khác màu, ví dụ đèn trần vàng và đèn bàn trắng. Một nửa tờ giấy ấm, một nửa lạnh làm bạn pha màu sai theo từng góc giấy.

Đèn chiếu giấy và đèn chiếu mẫu có thể khác nhau. Bạn hoàn toàn có thể chiếu mẫu tĩnh vật bằng đèn vàng để vẽ không khí ấm, trong khi giấy được chiếu bằng đèn trắng. Chỉ cần che chắn để ánh vàng không rơi lên giấy.

Kiểm đèn bằng mẫu màu. Tô sẵn một tờ giấy nhỏ gồm vài ô màu cơ bản dưới ánh ngày. Mỗi lần đổi đèn, đặt tờ này dưới đèn mới và so xem màu nào lệch nhiều nhất.

Vẽ dưới một ánh đèn, treo dưới một ánh đèn khác

Một bức tranh không bao giờ được nhìn dưới đúng ánh sáng nó được vẽ. Bạn vẽ buổi tối dưới đèn bàn, rồi chụp ảnh lúc ban ngày, rồi treo ở phòng khách có đèn vàng. Mỗi lần đổi ánh sáng, tranh đổi màu theo.

Hiện tượng thường gặp nhất ở người tự học: vẽ cả buổi tối dưới đèn vàng, thấy màu rất ưng; sáng hôm sau nhìn dưới ánh cửa sổ, tranh lạnh và xanh hơn hẳn, các màu da trông tái. Lý do là trong lúc vẽ, bạn đã vô tình pha thêm xanh và bớt vàng để bù cho ánh đèn, nên khi ánh đèn vàng không còn, phần bù ấy lộ ra.

Ngược lại, vẽ dưới đèn LED trắng lạnh rồi treo tranh dưới đèn vàng, tranh sẽ ấm hơn và các mảng xanh tím có thể ngả xám. Nếu biết trước tranh sẽ treo ở đâu, bạn có thể vẽ dưới loại ánh sáng gần giống nơi treo.

Cách an toàn nhất là vẽ dưới đèn trung tính, và trước khi coi bức tranh là xong, mang nó ra xem dưới ánh sáng ban ngày gần cửa sổ, không có nắng chiếu thẳng. Đây cũng là lúc tốt để tự xem lại cả bức một lượt với cái nhìn tươi mới.

Chuyển con số K thành quyết định trên bảng pha màu

Khi vẽ một cảnh có nguồn sáng biết trước, bạn dùng con số K như một lời nhắc màu. Trình tự sau áp dụng cho màu nước, bột màu hay sơn.

  1. Xác định nguồn chính và con số gần đúng của nó: đèn bàn vàng khoảng 2.700K, cửa sổ trời râm khoảng 6.500K, nắng giữa trưa khoảng 5.000K.
  2. Chọn một "màu ánh sáng" trên bảng: nguồn dưới 3.000K chọn vàng cam hoặc vàng đất; nguồn khoảng 4.000–5.500K gần như không cần thêm; nguồn trên 6.000K chọn một chút xanh lam nhạt hoặc trắng pha chút lam.
  3. Pha màu riêng của từng vật ở phía sáng trước, như thể dưới ánh trung tính.
  4. Trộn một lượng nhỏ màu ánh sáng vào mọi màu ở phía sáng, cùng một tỉ lệ cho cả bức. Chính sự đồng đều này làm cả cảnh như cùng nằm dưới một ngọn đèn.
  5. Với phía tối, xác định nguồn phụ và chọn màu ánh phụ theo cách tương tự.
  6. Đặt các mẫu màu cạnh nhau trên giấy thử, nheo mắt so với cảnh thật, chỉnh lại.

Bước bốn là chỗ người mới hay bỏ qua: pha từng vật riêng mà không có màu ánh sáng chung, nên cảnh trông như nhiều mảnh ghép, mỗi vật một kiểu ánh sáng. Một lượng nhỏ cùng một màu đi qua mọi vùng sáng là đủ để khắc phục.

Dùng đèn bàn làm nguồn sáng mẫu khi tập

Hai chiếc đèn bàn rẻ tiền là đủ cho bạn một phòng thí nghiệm ánh sáng nhỏ ngay trên bàn học.

  • Một đèn LED vàng ấm và một đèn LED trắng lạnh, đặt ở hai bên mẫu, cho bạn tình huống hai nguồn khác màu để tập.
  • Nếu chỉ có một đèn, có thể đặt mẫu cạnh cửa sổ ban ngày và bật đèn vàng phía đối diện.
  • Muốn thử ánh màu, có thể che trước đèn LED một tấm giấy bóng kính màu. Chỉ làm với đèn LED loại ít toả nhiệt, không làm với bóng sợi đốt hay halogen vì giấy có thể bị nóng chảy, bén lửa. Không để giấy chạm sát bóng đèn và tắt đèn khi rời bàn.
  • Với trẻ nhỏ, người lớn lắp đặt và điều chỉnh đèn, trẻ chỉ ngồi quan sát và vẽ.
  • Tắt các đèn khác trong phòng khi tập để kết quả rõ ràng. Ánh màn hình điện thoại, máy tính đặt gần cũng là một nguồn sáng phụ ngả xanh, nên úp điện thoại xuống hoặc để xa mẫu.
  • Ghi chú loại đèn và con số K ở góc mỗi bài tập, sau này xem lại sẽ hiểu vì sao màu ra như vậy.

Ảnh tham khảo và chế độ cân bằng trắng

Nếu bạn vẽ theo ảnh chụp, hãy biết rằng máy ảnh điện thoại thường tự động "sửa" nhiệt độ màu. Chế độ cân bằng trắng tự động cố làm cho vật trắng trông trắng dưới mọi loại đèn. Kết quả là ảnh chụp dưới đèn vàng bớt vàng đi nhiều, ảnh chụp lúc hoàng hôn bớt cam, bóng dưới nắng bớt xanh. Bức ảnh trông dễ chịu, nhưng mất đi đúng thứ người vẽ cần.

Có vài cách xử lý. Nhiều ứng dụng camera cho phép khoá cân bằng trắng hoặc chọn chế độ theo nguồn sáng như nắng, mây, đèn sợi đốt; khi chụp ảnh làm mẫu, khoá về chế độ "nắng" để giữ lại màu thật của ánh sáng cảnh vật. Tên và vị trí các tuỳ chọn khác nhau theo máy, nên bạn kiểm trong phần cài đặt camera của chính máy mình.

Cách thứ hai là ghi chú bằng mắt ngay lúc chụp: một dòng ngắn như "đèn rất cam, bóng nâu đỏ" hay "chiều muộn, bóng tím xanh". Cách thứ ba, tốt nhất, là phác màu nhanh tại chỗ trong năm đến mười phút, chỉ vài mảng lớn. Bản phác màu ấy, đặt cạnh ảnh chụp, cho bạn cả hình chi tiết lẫn màu ánh sáng đúng.

Câu hỏi thường gặp

Đèn bao nhiêu K là tốt nhất để vẽ màu?

Không có một con số duy nhất, nhưng đèn trung tính đến trắng, khoảng 4.000K đến 6.500K, kèm chỉ số hoàn màu từ 90 trở lên, giúp màu trên giấy gần với dưới ánh ngày. Quan trọng là chiếu giấy bằng một loại đèn duy nhất.

Vì sao số K càng cao thì ánh sáng lại càng lạnh?

Vì thang Kelvin so với màu của vật nung nóng: nóng vừa thì phát ánh đỏ cam, nóng hơn thì trắng rồi ngả xanh. Ngôn ngữ hội hoạ gọi cam là ấm, xanh là lạnh theo cảm nhận, nên hai cách gọi ngược chiều nhau.

Vẽ dưới đèn vàng có sao không?

Vẽ được, nhưng màu trên giấy sẽ bị lệch: vàng khó thấy, xanh xỉn, và bạn dễ pha thêm xanh để bù. Khi mang tranh ra ánh ngày, tranh có thể lạnh hơn ý muốn. Nếu chỉ có đèn vàng, hãy xem lại tranh dưới ánh cửa sổ trước khi coi là xong.

Chỉ số hoàn màu CRI là gì?

Đó là chỉ số cho biết màu vật dưới một loại đèn giống màu dưới nguồn sáng chuẩn đến đâu, thang tối đa 100. Chỉ số càng cao, màu càng trung thực. Không phải bóng đèn nào cũng ghi, nên khi mua đèn cho góc vẽ, đọc kỹ vỏ hộp.

Muốn vẽ cảnh ánh đèn vàng ấm thì nên đặt đèn thế nào?

Chiếu mẫu bằng đèn vàng, nhưng chiếu giấy và bảng pha màu bằng một đèn trung tính, che chắn để ánh vàng không rơi lên giấy. Như vậy bạn thấy đúng màu ánh sáng trên mẫu mà vẫn pha màu chính xác trên giấy.

Che giấy bóng kính màu trước đèn có an toàn không?

Chỉ nên làm với đèn LED ít toả nhiệt, giữ giấy cách bóng đèn và tắt đèn khi rời bàn. Không làm với bóng sợi đốt hay halogen vì nhiệt có thể làm giấy chảy, bén lửa. Với trẻ nhỏ, người lớn lắp đặt và trông chừng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138