VungSang.comVùng Sáng
Màu của ánh sáng và bóng

Vẽ ánh nến và ánh lửa: tâm sáng, quầng cam và bóng tối ấm quanh ngọn lửa

Cách vẽ cảnh dưới ánh nến, đèn dầu, bếp lửa: màu của chính ngọn lửa, ánh sáng tắt nhanh theo khoảng cách, mặt người hắt sáng và an toàn khi dựng mẫu.

Dim kitchen of a stilt house in Lao Cai, hands sketching beside a single candle on a wooden tray, warm orange glow fading into dark corners, blank sketchbook pages

Vẽ ánh nến là vẽ một nguồn sáng nhỏ, rất ấm, đặt rất gần mẫu: vùng sáng thu hẹp quanh ngọn lửa, màu chuyển nhanh từ vàng kem sang cam rồi nâu đỏ, và phần còn lại của cảnh chìm vào một bóng tối ấm. Đó là một trong những cảnh ánh sáng đẹp nhất để vẽ, và cũng là cảnh dạy bạn nhiều nhất về cách ánh sáng tắt dần.

Bài này đi từ màu của chính ngọn lửa đến màu của mọi thứ xung quanh nó: đồ vật, mặt người, bàn tay che lửa, đèn lồng giấy đêm Trung thu, bếp củi trong nhà sàn. Phần cuối là quy trình vẽ một cảnh ánh nến với màu nước hoặc bột màu, và những điều cần giữ an toàn khi dựng mẫu có lửa thật.

Ánh nến khác ánh đèn ở chỗ nào

Điều đầu tiên là màu. Ngọn nến và đèn dầu cho ánh sáng ấm hơn hầu hết các loại đèn điện trong nhà, nằm quanh mức 1.800 đến 2.000 độ K. Dưới ánh nến, giấy trắng trông như giấy vàng cam, màu xanh lam gần như thành xám tối, còn các màu đỏ, cam, vàng đất lại sống động.

Điều thứ hai, quan trọng hơn với người vẽ, là ánh sáng tắt rất nhanh. Ngọn nến là một nguồn sáng nhỏ đặt sát mẫu. Ánh sáng từ một nguồn nhỏ yếu đi theo bình phương khoảng cách: đứng xa gấp đôi thì chỉ còn chừng một phần tư lượng sáng, xa gấp ba còn chừng một phần chín. Với mặt trời ở rất xa, quy luật này gần như không thấy được trong khung tranh. Với ngọn nến, nó hiện ra rõ ràng: chiếc chén ngay cạnh nến sáng rực, chiếc ấm cách hai gang tay đã tối hẳn đi, bức tường phía sau gần như chìm.

Điều thứ ba là bóng đổ. Ngọn lửa nhỏ nên bóng đổ khá sắc, nhưng vì ngọn lửa lay động nên viền bóng hơi rung, không đứng im như dưới đèn. Ngọn nến lại thường đặt thấp, ngang mặt bàn, nên bóng đổ của đồ vật kéo dài và rơi lên tường, rất lớn.

Ba đặc điểm này cùng nhau tạo nên không khí riêng của cảnh nến: một hòn đảo ánh sáng ấm giữa biển tối. Khi vẽ, giữ được hòn đảo ấy là giữ được cảnh.

Màu của chính ngọn lửa

Phần sáng nhất gần như trắng. Thân ngọn lửa, phần ngay trên bấc, là chỗ sáng nhất của cả cảnh. Trên giấy nó gần như trắng, chỉ ngả vàng kem rất nhẹ. Với màu nước, cách chắc nhất là chừa giấy trắng ở đó từ đầu.

Vàng và cam ở viền ngọn. Từ thân ra ngoài, ngọn lửa chuyển sang vàng rồi cam ở mép và chóp. Độ rực mạnh nhất nằm ở viền này, không nằm ở tâm.

Một chút xanh lam ở đáy. Nhìn kỹ một ngọn nến cháy ổn định, bạn thấy một dải xanh lam rất nhỏ sát chân ngọn lửa, ngay trên bấc. Một nét xanh mảnh ở đó làm ngọn lửa trông thật hơn hẳn, nhưng đừng vẽ to.

Lõi tối quanh bấc. Quanh bấc có một vùng hơi tối hơn thân lửa. Một chấm bấc nhỏ màu nâu đen ở chân ngọn lửa giúp người xem nhận ra đó là nến.

Quầng sáng quanh ngọn lửa. Không khí quanh ngọn nến trông như có một quầng sáng cam mờ. Trên tranh, quầng này được vẽ bằng một vòng màu cam loãng, mép rất mềm, nhạt dần ra nền tối. Nó làm ngọn lửa như đang toả sáng thay vì chỉ là một hình giọt nước dán lên.

Màu chuyển theo khoảng cách từ ngọn lửa

Bảng sau mô tả cách màu và độ sáng thường thay đổi trên một mặt bàn gỗ sáng màu khi đi xa dần ngọn nến. Đây là hướng dẫn quan sát; cảnh thật của bạn có thể khác tuỳ màu bàn, màu tường.

Khoảng cách từ ngọn lửaĐộ sángMàu thường thấy
Sát ngọn lửa, vài đốt ngón tayRất sángVàng kem, độ rực vừa
Khoảng một gang taySángVàng cam, độ rực cao nhất
Hai gang tayTrung bìnhCam đỏ, bắt đầu trầm
Một sải tayTốiNâu đỏ, độ rực giảm nhiều
Xa hơn, tường phía sauRất tốiNâu sẫm, ngả tím than ở góc xa

Chú ý cột cuối: độ rực của màu không cao nhất ở chỗ sáng nhất. Chỗ sát ngọn lửa quá sáng, màu bị "rửa" bớt; chỗ quá xa thì quá tối. Màu cam rực nhất nằm ở vùng giữa, nơi ánh sáng vừa đủ. Người mới hay làm ngược lại, tô vàng cam rực ngay sát ngọn lửa và để vùng giữa nhạt nhẽo.

Một cách tự kiểm: đặt một tờ giấy trắng dựng đứng trên bàn, lần lượt ở ba khoảng cách khác nhau so với ngọn nến, rồi nhìn màu của tờ giấy ở mỗi chỗ. Cùng một tờ giấy trắng mà ba màu khác hẳn nhau, đó chính là thang màu bạn cần vẽ trên mặt bàn.

Mặt người, bàn tay và đèn lồng dưới ánh lửa

Khi ngọn nến đặt trên bàn, ánh sáng chiếu từ dưới lên mặt người ngồi sau nó. Phần dưới cằm, cánh mũi, gò má được chiếu sáng, còn trán và hốc mắt phía trên có thể chìm vào tối. Đây là kiểu sáng ngược với thói quen thấy mặt người dưới ánh trời, nên rất dễ tạo cảm giác lạ. Khi vẽ người thân dưới ánh nến, bạn nên chọn góc để ánh lửa chạm cả vào mắt, giữ vẻ ấm áp thay vì u ám.

Một hiện tượng đẹp là ánh lửa xuyên qua những phần mỏng của cơ thể. Khi một bàn tay khum lại che gió cho ngọn nến, các mép ngón tay, vành tai đứng gần lửa ửng lên màu đỏ cam rất rực, vì ánh sáng đi xuyên qua lớp da mỏng. Vẽ một viền đỏ cam rực ở mép ngón tay, bên trong là cam trầm, sẽ cho cảm giác lửa đang sáng ngay sau tay.

Đêm Trung thu là dịp quan sát ánh lửa qua vật liệu màu. Chiếc đèn lồng giấy đỏ thắp nến bên trong tự phát sáng màu đỏ cam, đèn ông sao giấy bóng kính xanh lá phát sáng xanh lá ngả vàng, vì ánh nến ấm đi qua lớp giấy màu. Mặt và tay trẻ cầm đèn mang đúng sắc của chiếc đèn. Đây là một nguồn sáng màu tự nhiên, không phải đèn điện, nên rất hợp để vẽ.

Bếp củi trong các nhà sàn ở vùng cao là một dạng ánh lửa lớn hơn. Lửa bếp rộng, đặt thấp sát sàn, ánh sáng ấm hắt lên mặt dưới của mái, xà, những người ngồi quanh bếp; khói làm ánh sáng loang thành từng vệt.

Những hoạ sĩ nổi tiếng với cảnh ánh nến

Nếu muốn học từ tranh, có vài cái tên rất đáng xem. Georges de La Tour, hoạ sĩ Pháp thế kỷ mười bảy, nổi tiếng với nhiều bức tranh trong đó một ngọn nến là nguồn sáng duy nhất, thường đặt giữa tranh, đôi khi bị một bàn tay hay một vật che khuất. Nhìn tranh của ông, bạn thấy rõ cách vùng sáng thu hẹp quanh lửa, cách mặt người được chiếu từ thấp lên, và cách bóng tối chiếm phần lớn mặt tranh mà vẫn ấm.

Gerrit van Honthorst, hoạ sĩ Hà Lan cùng thời, từng làm việc ở Ý, được người Ý gọi bằng biệt danh có nghĩa là "Gherardo của những đêm" vì các cảnh đêm có nến. Sang thế kỷ mười tám, hoạ sĩ người Anh Joseph Wright of Derby vẽ những cảnh khoa học diễn ra dưới một ngọn đèn duy nhất, với các khuôn mặt sáng lên quanh nguồn sáng.

Khi xem tranh của họ trên sách hay qua tư liệu bảo tàng, đừng chỉ ngắm. Hãy làm một nghiên cứu nhỏ: vẽ lại bằng năm mảng màu lớn nhất, xác định chỗ sáng nhất, chỗ màu rực nhất và chỗ tối nhất. Bạn sẽ thấy cả ba thường không trùng nhau, đúng như những gì bảng ở trên mô tả.

Quy trình vẽ một tĩnh vật ánh nến bằng màu nước

Mẫu gợi ý: một ngọn nến, một chiếc chén sứ, một quả cam trên khăn sẫm màu, trong phòng tắt hết đèn khác. Với bột màu hay sơn, đảo ngược thứ tự: vẽ tối trước, đắp sáng sau.

  1. Phác hình bằng chì mảnh, đánh dấu vị trí ngọn lửa, khoanh nhẹ quầng sáng và vùng sáng trên bàn.
  2. Chừa giấy trắng cho thân ngọn lửa. Nếu cần, dùng một lớp keo che giấy loại dành cho màu nước, để khô hẳn rồi mới tô.
  3. Phủ một lớp vàng cam loãng lên toàn bộ vùng sáng, trừ ngọn lửa, cho mép loang mềm ra ngoài.
  4. Khi lớp đầu còn hơi ẩm, nhỏ thêm cam rực vào vùng giữa, cách ngọn lửa chừng một gang tay trên mẫu.
  5. Để khô, rồi tô các lớp tối từ ngoài vào: nâu đỏ, rồi nâu sẫm pha xanh lam cho góc xa. Giữ mép giữa sáng và tối mềm.
  6. Vẽ đồ vật: mặt quay về lửa sáng ấm, mặt khuất tối ấm, bóng đổ dài và tương đối sắc.
  7. Cuối cùng gỡ keo che, thêm một nét vàng rất nhạt ở ngọn lửa, một nét xanh lam nhỏ ở đáy và chấm bấc.

Giữ an toàn khi dựng mẫu có lửa thật

Vẽ ánh nến từ mẫu thật là cách học tốt nhất, nhưng lửa vẫn là lửa. Mấy điều sau cần giữ trong suốt buổi vẽ.

  • Đặt nến trên đế chắc, rộng, không bắt lửa như đĩa sứ, khay kim loại; không đặt trực tiếp lên khăn hay giấy.
  • Để nến cách xa giấy vẽ, rèm cửa, tóc, ống tay áo rộng; buộc tóc dài khi vẽ gần lửa.
  • Không để nến cháy khi rời bàn, dù chỉ vài phút. Có sẵn một cốc nước hoặc nắp đậy để dập.
  • Không dùng bình xịt cố định tranh, dung môi hay bất kỳ chất dễ cháy nào trong phòng đang có nến thắp.
  • Trẻ em vẽ ánh nến phải có người lớn ngồi cùng; người lớn thắp, đặt và tắt nến.
  • Mở hé cửa sổ cho thoáng khí nếu thắp nhiều nến hoặc vẽ lâu trong phòng kín, nhất là với nến thơm.
  • Nếu không yên tâm, dùng nến điện LED. Ánh của nó thường không giống hệt lửa thật, không lay động tự nhiên, nhưng vẫn đủ để tập bố cục vùng sáng và bóng tối.

Câu hỏi thường gặp

Vẽ ngọn lửa nên dùng màu gì?

Phần thân lửa gần như trắng, nên chừa giấy hoặc dùng trắng ngả vàng kem. Viền và chóp ngọn lửa vàng rồi cam. Đáy có một nét xanh lam nhỏ và chấm bấc nâu đen. Quanh lửa là quầng cam loãng, mép rất mềm.

Vì sao vật cách ngọn nến không xa đã tối hẳn?

Vì ánh sáng từ một nguồn nhỏ yếu đi theo bình phương khoảng cách: xa gấp đôi còn khoảng một phần tư lượng sáng. Ngọn nến lại đặt rất gần mẫu, nên khác biệt giữa vật gần và vật xa hiện ra rất rõ trong cùng một khung tranh.

Có thể vẽ ánh nến theo ảnh chụp không?

Được, nhưng máy ảnh điện thoại thường tự giảm màu cam và làm sáng vùng tối, khiến ảnh khác hẳn cảnh thật. Nên chụp nhiều ảnh, ghi chú màu bằng mắt hoặc phác màu nhanh tại chỗ trước khi về vẽ theo ảnh.

Trẻ em có nên vẽ cảnh ánh nến từ mẫu thật không?

Được, nếu có người lớn ngồi cùng suốt buổi, người lớn thắp và tắt nến, nến đặt trên đế chắc và xa giấy. Với trẻ nhỏ, nến điện LED là lựa chọn an toàn hơn để tập nhìn vùng sáng và bóng tối.

Làm sao để bóng tối quanh nến không bị đen kịt?

Pha màu tối có sắc ấm, như nâu đỏ đậm với một chút xanh lam, thay vì dùng màu đen. Giữ phần tối gần vùng sáng ấm hơn, góc xa có thể ngả lạnh nhẹ. Như vậy bóng tối vẫn sâu nhưng vẫn thuộc về ánh lửa.

Đèn lồng Trung thu nên vẽ màu thế nào?

Thân đèn tự phát sáng mang màu giấy hoặc giấy bóng kính nhưng ngả ấm vì ánh nến bên trong. Phần sáng nhất ở chỗ giấy mỏng gần ngọn nến. Mặt và tay người cầm đèn nhận đúng sắc của chiếc đèn, nhạt dần khi xa đèn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138