VungSang.comVùng Sáng
Bóng đổ và phối cảnh bóng

Nhiều nguồn sáng thì vẽ bóng thế nào: bóng chồng bóng và vùng giao nhau

Hai đèn cho hai bóng, chỗ giao nhau tối nhất; một đèn mà hai bóng chồng lên thì không đậm hơn. Cách vẽ bóng khi có đèn chính, đèn phụ và bài tập hai đèn.

Night football pitch in Thái Nguyên seen from high stands, a lone player figure casting four faint shadows in different directions under floodlights, wide angle, green turf

Mỗi nguồn sáng tạo ra một bóng riêng cho mỗi vật, nên hai đèn cho hai bóng, bốn đèn cho bốn bóng. Chỗ các bóng giao nhau là nơi vật che mất cả hai đèn, nên tối nhất; chỗ chỉ thuộc một bóng vẫn được đèn kia chiếu, nên nhạt hơn. Ngược lại, khi chỉ có một đèn mà bóng của hai vật chồng lên nhau, phần chồng không đậm hơn, vì ánh sáng từ đèn ấy đã bị chặn rồi thì chặn thêm cũng không còn gì để mất.

Hai quy luật đó nghe đơn giản nhưng bị vẽ sai rất thường xuyên, nhất là thói quen tô bóng như chồng các lớp giấy bóng kính xám. Bài này đi qua từng trường hợp: một đèn hai vật, bóng của vật này rơi lên vật kia, hai đèn bốn vùng, đèn chính và đèn phụ, các cảnh thật như sân bóng đá ban đêm và phòng khách có nhiều đèn, kết bằng bài tập dùng hai chiếc đèn trong nhà.

Luật gốc: mỗi nguồn sáng một bóng

Bóng đổ là vùng không nhìn thấy được nguồn sáng vì vật chắn ở giữa. Khi có hai nguồn sáng, mỗi điểm trên mặt bàn có thể ở một trong bốn trạng thái: thấy cả hai đèn, chỉ thấy đèn thứ nhất, chỉ thấy đèn thứ hai, hoặc không thấy đèn nào. Bốn trạng thái ấy tương ứng với bốn mức sáng. Vì vậy dưới hai đèn, một vật cho hai bóng riêng biệt, mỗi bóng dựng theo đúng một đèn bằng cách quen thuộc: hướng bóng từ chân đèn qua chân vật, độ dài bóng chặn bởi tia từ đèn qua đỉnh vật.

Hai bóng thường xuất phát từ cùng chân vật và toả ra theo hai hướng, như hai kim đồng hồ. Ngay sát chân vật, hai bóng chồng lên nhau, tạo một vùng tối nhất hình nêm. Đi ra xa, hai bóng tách nhau, mỗi bóng chỉ còn là bóng của một đèn, nhạt hơn vùng chồng.

Độ đậm của mỗi bóng riêng phụ thuộc vào đèn kia mạnh hay yếu. Bóng của đèn mạnh được đèn yếu chiếu vào nên chỉ nhạt đi một ít, vẫn khá đậm. Bóng của đèn yếu được đèn mạnh chiếu vào nên rất nhạt, có khi chỉ là một vệt hơi xám. Hai đèn mạnh ngang nhau thì hai bóng đậm như nhau. Đó là cách bạn cho người xem biết đèn nào chính, đèn nào phụ mà không cần vẽ đèn.

Một đèn, hai vật: bóng chồng bóng không đậm hơn

Đây là chỗ người mới hay sai nhất. Dưới một chiếc đèn bàn, bạn đặt quả cam và cái cốc cạnh nhau sao cho bóng của cốc đè lên bóng của cam. Thói quen tự nhiên là tô phần chồng đậm hơn, như hai lớp màu xám chồng lên nhau. Nhưng nghĩ theo ánh sáng: một điểm trong vùng chồng không nhìn thấy đèn vì bị cốc che; nó cũng không nhìn thấy đèn vì bị cam che. Không thấy đèn là không thấy đèn, che hai lần cũng như che một lần. Vì vậy, dưới một nguồn sáng chính, vùng hợp của hai bóng có cùng một độ đậm, và đường ranh giữa hai bóng biến mất ở chỗ chúng gặp nhau.

Trong thực tế, phần chồng có thể hơi tối hơn một chút, vì khi hai vật đứng sát nhau, chúng che bớt ánh sáng phụ từ tường và trần dội vào. Nhưng mức chênh này nhỏ, và nó nằm ở chỗ hai vật gần nhau chứ không theo đường viền của bóng. Nếu bạn tô ra một đường viền rõ của phần chồng, người xem sẽ thấy hai bóng như hai tấm phim dán chồng.

Cách làm đúng là vẽ đường viền ngoài của cả cụm bóng như một hình liền, tô một lượt, rồi mới điều chỉnh độ đậm theo khoảng cách tới chân vật và theo ánh sáng phụ.

Bóng của vật này rơi lên vật kia

Khi hai vật đứng gần nhau, bóng của vật đứng trước nguồn sáng có thể rơi lên thân vật đứng sau. Ví dụ: chai nước đứng giữa đèn bàn và quả bưởi. Cách xử lý:

  1. Dựng bóng của chai trên mặt bàn như bình thường, tới chỗ đường bóng chạm chân quả bưởi.
  2. Từ chỗ chạm ấy, bóng leo lên thân quả bưởi. Thân bưởi tròn nên đường bóng uốn theo mặt cong, giống như bóng leo lên tường nhưng cong.
  3. Kéo tia sáng qua đỉnh chai. Chỗ tia này chạm mặt quả bưởi là điểm cao nhất của bóng chai trên quả bưởi. Nếu tia đi qua phía trên quả bưởi, bóng chai phủ qua đỉnh bưởi và tiếp tục rơi xuống mặt bàn phía sau.
  4. Phân biệt rõ vùng tối riêng của quả bưởi (phía quay lưng với đèn) và bóng đổ của chai trên mặt sáng của quả bưởi. Bóng đổ có mép rõ hơn và thường hơi đậm hơn vùng tối riêng của quả bưởi ở chỗ gần đường ranh sáng tối.
  5. Bóng của chai trên quả bưởi và vùng tối riêng của quả bưởi nối liền thành một khối tối nếu chúng chạm nhau; đừng kẻ đường viền ngăn cách.

Chi tiết này làm tĩnh vật có chiều sâu rõ rệt: chỉ một vệt bóng của vật trước rơi lên vật sau cũng đủ để người xem biết vật nào gần đèn hơn và chúng cách nhau bao xa.

Hai đèn: bốn vùng sáng tối trên mặt bàn

Giả sử bạn có đèn A (mạnh, bên trái) và đèn B (yếu hơn, bên phải), một vật ở giữa. Mặt bàn quanh vật chia thành bốn vùng:

VùngNhận ánh sáng từĐộ sáng tương đốiCách tô bằng chì
Ngoài mọi bóngCả A và BSáng nhấtGiấy gần trắng hoặc xám rất nhẹ
Chỉ trong bóng của B (bóng đổ về bên trái)Chỉ AHơi tối, vẫn sáng vì A mạnhXám nhạt, mép theo độ mềm của B
Chỉ trong bóng của A (bóng đổ về bên phải)Chỉ BTối rõ, vì B yếuXám vừa đến đậm
Trong cả hai bóngKhông đèn nào, chỉ ánh sáng phụTối nhấtĐậm nhất, thường hình nêm sát chân vật

Bảng giải thích vì sao cảnh có hai đèn trông "phức tạp" mà vẫn đọc được: người xem cảm nhận ngay bốn mức này. Nếu hai đèn khác màu, chẳng hạn đèn sợi đốt vàng và đèn tuýp trắng, mỗi bóng sẽ mang màu của đèn kia; chuyện màu sắc ấy thuộc về phần màu của ánh sáng và bóng, ở đây chỉ cần giữ đúng độ đậm.

Đèn chính, đèn phụ và ánh sáng dội

Đèn chính quyết định hình bóng. Trong hầu hết tranh, chỉ một nguồn sáng tạo bóng rõ ràng, đó là đèn chính (hoặc mặt trời). Bóng của nó định hướng cả bố cục. Hãy dựng bóng đèn chính trước và chính xác nhất.

Đèn phụ làm nhạt bóng chính. Đèn phụ đặt phía đối diện, yếu hơn, chiếu vào vùng bóng của đèn chính làm nó nhạt bớt, bớt gắt. Nó cũng tạo một bóng thứ hai, mờ và nhạt, mà nhiều khi bạn có thể lược bỏ nếu muốn tranh gọn.

Ánh sáng dội là đèn phụ không có bóng rõ. Tường sáng, khăn trải bàn trắng, trần nhà là những nguồn sáng rất lớn và yếu. Chúng làm mọi bóng nhạt đi đều nhưng không tạo bóng thứ hai sắc nét, vì nguồn quá rộng.

Ánh sáng viền từ phía sau. Một nguồn sáng đặt sau vật tạo viền sáng mảnh quanh mép, còn bóng của nó đổ về phía người xem. Nếu bạn vẽ viền sáng thì phải có bóng tương ứng, dù mờ, nằm phía trước vật.

Ít đèn thì tranh dễ đọc. Hai đèn là nhiều với phần lớn tranh tĩnh vật. Ba đèn trở lên chỉ nên dùng khi cảnh thật sự cần, như cảnh sân khấu hay phố đêm, và lúc đó vẫn nên chọn một đèn làm chủ.

Những cảnh thật có nhiều bóng để quan sát

Bạn không cần dựng phòng thí nghiệm; quanh mình đã có nhiều cảnh nhiều đèn để ký hoạ:

  • Sân bóng đá có đèn pha ban đêm. Các sân lớn thường có đèn ở bốn góc hoặc dọc hai bên khán đài, nên mỗi cầu thủ có nhiều bóng mờ toả ra như cánh hoa. Xem trận đấu ban đêm trên tivi là thấy ngay.
  • Phòng khách buổi tối có đèn trần và đèn cây. Bóng của ghế sofa có hai hướng, một bóng mềm do đèn trần lớn, một bóng sắc hơn do đèn cây gần.
  • Ngõ nhỏ có hai cột đèn đường. Đi bộ từ cột này sang cột kia, bạn thấy bóng mình phía trước ngắn dần, bóng phía sau dài dần, có lúc hai bóng dài bằng nhau ở giữa hai cột.
  • Bàn ăn dưới đèn treo và ánh sáng từ cửa bếp. Bát đĩa có một bóng gần như ngay dưới chân do đèn treo, và một bóng xiên nhạt do ánh sáng từ cửa.
  • Sân khấu biểu diễn văn nghệ ở trường. Đèn chiếu từ nhiều phía tạo các bóng chồng lên nhau trên sàn sân khấu, rất hợp để quan sát vùng giao nhau tối nhất.

Khi ký hoạ những cảnh này, đầu tiên đếm số bóng của một vật, sau đó tìm đèn tương ứng với từng bóng, cuối cùng mới vẽ. Thói quen đếm bóng trước khi vẽ giúp tránh được hầu hết lỗi.

Bài tập với hai chiếc đèn trong nhà

Bạn cần hai nguồn sáng: đèn bàn và đèn pin điện thoại (hoặc hai đèn bàn), một vật đơn giản như cốc sứ hoặc quả táo, giấy trắng làm nền, bút chì.

  1. Chỉ bật đèn bàn bên trái. Vẽ nhanh vật và bóng của nó trong 5 phút.
  2. Bật thêm đèn pin bên phải, đặt cùng độ cao, cách vật xa gấp đôi đèn bàn để nó yếu hơn. Quan sát bóng thứ hai xuất hiện, nhạt hơn. Vẽ lại, chú ý bốn vùng như bảng ở trên.
  3. Đổi vị trí: đèn pin lại gần, đèn bàn ra xa. Vẽ lại, nhận ra bóng nào đậm lên, bóng nào nhạt đi.
  4. Tắt đèn pin, đặt thêm một vật thứ hai sao cho bóng hai vật chồng lên nhau dưới đèn bàn. Kiểm bằng mắt: phần chồng có đậm hơn không?
  5. Xếp bốn bản vẽ thành một trang. Đánh dấu bằng mũi tên nhỏ vị trí từng đèn bên cạnh mỗi bản.

Cẩn thận với dây điện khi bày hai đèn trên bàn, và đừng để đèn sợi đốt sát giấy. Như mọi bài tập khác ở đây, không có đúng sai về độ đẹp, chỉ có việc bạn đã nhìn ra bốn mức sáng hay chưa.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao cầu thủ trên sân bóng ban đêm có nhiều bóng?

Sân thi đấu được chiếu bằng nhiều cụm đèn pha đặt ở các góc hoặc hai bên sân để không có chỗ tối. Mỗi cụm đèn tạo một bóng riêng cho cầu thủ, nên quanh chân có nhiều bóng mờ toả ra các hướng. Các bóng này nhạt vì mỗi bóng vẫn được các cụm đèn khác chiếu vào.

Dưới một đèn, sao phần bóng chồng nhau lại trông hơi tối hơn?

Vì ánh sáng phụ từ tường, trần, mặt bàn bị hai vật cùng che bớt khi chúng đứng sát nhau. Hiệu ứng này nhỏ và tập trung ở khe giữa hai vật. Nó không tạo ra đường viền rõ theo hình bóng, nên khi vẽ chỉ cần làm đậm nhẹ ở khe.

Có nên vẽ cả bóng của đèn phụ không?

Tuỳ mục đích. Nếu bạn vẽ nghiên cứu ánh sáng thì nên vẽ để luyện mắt. Nếu vẽ tranh để xem, có thể lược bỏ bóng phụ quá mờ để bố cục gọn, nhưng vẫn giữ việc đèn phụ làm nhạt bóng chính và tạo viền sáng ở mặt tối.

Ánh sáng từ cửa sổ có tạo bóng như một đèn không?

Có, nhưng cửa sổ là nguồn sáng rộng nên bóng mềm hơn nhiều so với bóng đèn bàn. Trong phòng có cả cửa sổ ban ngày và đèn trần bật sáng, bạn thường thấy một bóng mềm hướng ra xa cửa sổ và một bóng gần chân vật do đèn trần.

Làm sao vẽ cảnh phố đêm có hàng chục đèn mà không rối?

Chọn một hai nguồn sáng gần vật chính nhất và dựng bóng theo chúng. Các đèn xa chỉ tạo các bóng rất mờ, có thể gộp thành sự sáng chung của mặt đường. Người xem chỉ cần thấy vài bóng rõ đúng hướng là đủ tin cảnh.

Bóng của vật này rơi lên vật kia có đậm hơn vùng tối của vật kia không?

Thường bóng đổ có mép rõ hơn và có thể hơi đậm hơn vùng tối riêng ở gần đường ranh sáng tối, vì vùng tối riêng hay nhận ánh sáng dội từ mặt bàn. Nhưng mức chênh tuỳ cảnh; quan sát mẫu thật là cách chắc nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138