VungSang.comVùng Sáng
Bài tập tự luyện sáng tối

Tự xem lại bài vẽ sáng tối không chấm điểm: mười câu hỏi sau mỗi buổi tập

Cách tự xem lại bài vẽ sáng tối mà không chấm điểm, không so với ai: lùi xa, nheo mắt, đối chiếu mẫu, mười câu hỏi theo thứ tự và cách ghi lại điều cần tập tiếp.

Several pencil drawings of spheres, eggs and fruit pinned on a pale wall in daylight, a person standing back looking at them, seen from behind, Nghệ An home

Tự xem lại bài vẽ sáng tối là đặt bài vẽ cạnh mẫu, nhìn từ xa và trả lời một loạt câu hỏi cụ thể về ánh sáng, để tìm ra một hai điều cần tập tiếp, không phải để cho bài một con số hay gán cho nó chữ đẹp, xấu. Người tự học không có thầy đứng sau lưng, nên kỹ năng tự nhìn lại chính là người thầy đi theo mình suốt.

Chấm điểm bài của mình thường dẫn tới hai cái bẫy: hoặc chán nản vì thấy bài kém, hoặc tự hài lòng vì thấy bài khá, và cả hai đều không chỉ ra phải làm gì tiếp theo. Bài này đưa ra cách xem lại theo quy trình: lùi xa, nheo mắt, đối chiếu, mười câu hỏi theo thứ tự từ lớn đến nhỏ, và cách ghi lại kết quả thành đề bài cho buổi sau.

Vì sao không nên chấm điểm bài vẽ của chính mình

Một con số như bảy trên mười không chứa thông tin nào về việc phải làm gì. Nó gom mọi thứ, từ hình, đậm nhạt, bố cục tới độ sạch của giấy, vào một chỗ, rồi che mất chúng. Lần sau bạn vẽ được tám điểm, bạn cũng không biết vì sao. Trong khi đó một câu như "phản quang dưới quả cam sáng quá, làm quả cam như phát sáng" chỉ đúng vào một việc, và lần sau bạn biết chính xác cần để ý điều gì.

Chấm điểm còn kéo theo so sánh. Có điểm là muốn biết người khác được bao nhiêu, muốn biết bài hôm nay hơn hay kém bài hôm qua. Vẽ không phải đường chạy thẳng: có hôm mẫu khó hơn, đèn khác đi, tay mỏi, và bài vẽ ra trông kém hơn dù bạn đã học được điều mới. Đánh giá bằng điểm dễ khiến người tự học bỏ cuộc vào đúng những ngày như vậy.

Cách thay thế là mô tả. Thay vì hỏi bài này tốt cỡ nào, hãy hỏi trong bài này điều gì đúng với mẫu, điều gì chưa, và vì sao. Câu trả lời luôn chỉ ra một hành động. Cách nhìn này cũng là điều nên giữ khi xem bài vẽ của trẻ em hay của bạn bè: mô tả điều bạn thấy, hỏi người vẽ về điều họ đã thử, không chấm, không xếp hạng.

Chuẩn bị để nhìn bài cho khách quan

Mắt người vẽ quen với bài vẽ của mình rất nhanh, sau một giờ gần như không còn thấy lỗi. Vài thao tác đơn giản giúp bạn nhìn lại với con mắt mới:

  1. Nghỉ ít nhất mười phút sau khi vẽ xong, đi làm việc khác, rồi mới quay lại xem. Tốt hơn nữa là để sang sáng hôm sau.
  2. Giữ nguyên mẫu và đèn nếu có thể. Xem bài khi mẫu đã dọn đi thì chỉ còn nhìn được hình và độ sạch, không đối chiếu được ánh sáng.
  3. Dựng bài vẽ đứng cạnh mẫu, cùng khoảng cách tới mắt, để nhìn cả hai trong một cái liếc.
  4. Lùi ra xa hai ba mét. Ở khoảng cách này chi tiết biến mất, chỉ còn mảng lớn.
  5. Nheo mắt, nhìn bài rồi nhìn mẫu, lặp lại vài lần.
  6. Lật ngược hoặc soi gương: xoay bài vẽ ngược đầu hoặc nhìn nó qua một tấm gương. Hình quen thuộc bị đảo làm mắt thấy lại những chỗ lệch.
  7. Chụp ảnh đen trắng cả mẫu lẫn bài vẽ bằng điện thoại, đặt hai ảnh cạnh nhau. Dùng như cách kiểm phụ, vì máy ảnh có thể đổi tương phản.

Năm phút chuẩn bị này quan trọng hơn mọi bảng câu hỏi. Rất nhiều lỗi tự lộ ra khi bạn lùi xa và lật ngược bài, trước cả khi bắt đầu hỏi.

Mười câu hỏi, theo thứ tự từ lớn đến nhỏ

Hỏi theo thứ tự dưới đây, dừng ở câu đầu tiên có câu trả lời "chưa". Câu đó là đề bài cho buổi sau. Sửa chi tiết khi mảng lớn còn sai thường là uổng công.

  • Nguồn sáng: nhìn bài vẽ không có mẫu bên cạnh, người khác có đoán được đèn ở phía nào không?
  • Hai mảng lớn: khi nheo mắt, bài vẽ có tách rõ thành phần sáng và phần tối giống như mẫu không?
  • Đường ranh tối: trên mỗi vật, dải chuyển từ sáng sang tối có nằm đúng chỗ, không quá sát mép?
  • Vùng trung gian: giữa điểm sáng nhất và ranh tối có dải chuyển, hay bài nhảy thẳng từ trắng sang xám?
  • Phản quang: phản quang có nằm trong vùng tối và vẫn tối hơn vùng trung gian không?
  • Bóng đổ: bóng có chạy đúng hướng ngược đèn, mép gần rõ và mép xa mềm hơn không?
  • Bóng tiếp xúc: chỗ vật chạm mặt đặt có vệt tối hẹp để vật đứng vững, hay vật trông như lơ lửng?
  • Điểm sáng nhất và tối nhất: chúng nằm ở đâu trong bài vẽ, và có khớp với chỗ sáng nhất, tối nhất của mẫu không?
  • Màu riêng của vật: nếu có vật sáng màu và sẫm màu, thứ tự đậm nhạt giữa chúng có được giữ không?
  • Chi tiết: các chi tiết nhỏ có nằm gọn trong mảng của chúng, hay đã phá vỡ mảng?

Thứ tự này không ngẫu nhiên. Năm câu đầu hỏi về tổng thể, năm câu sau hỏi về từng vùng và chi tiết. Phần lớn bài vẽ của người mới dừng ở câu hai hoặc câu ba, và điều đó hoàn toàn bình thường.

Đọc câu trả lời thành việc cần tập

Mỗi câu "chưa" gợi ý một bài tập cụ thể. Bảng dưới nối câu hỏi với bài tập trong danh mục này, để buổi sau bạn có đề ngay.

Câu trả lời "chưa" ởThường doBài tập gợi ý
Nguồn sáng, hai mảng lớnChưa nhìn tổng thể trước khi tôPhác notan hai và ba mảng; vẽ nhanh ba phút một khối
Đường ranh tối, vùng trung gianChưa phân biệt được các mức đậm nhạt gần nhauThang đậm nhạt 9 bậc; dải chuyển liền; vẽ quả trứng
Phản quang, bóng tiếp xúcTô theo công thức thay vì nhìn mẫuVẽ quả trứng với đèn cao; vẽ bát có quả trong lòng
Bóng đổÍt quan sát bóng theo hướng và khoảng cáchĐổi hướng đèn với cùng một vật; vẽ bàn tay úp
Màu riêng của vậtChỉ nghĩ theo sáng tối, quên màu vậtTĩnh vật ba vật khác độ đậm trong bếp
Chi tiết phá mảngVào chi tiết quá sớmVẽ nhanh ba phút; luật chỉ thêm chi tiết sau khi mảng đúng

Chọn một dòng duy nhất cho buổi sau. Tập cùng lúc ba thứ thường dẫn tới việc không thứ nào được để ý đủ.

Ví dụ giả định: xem lại một bài vẽ quả cam và chiếc cốc

Giả sử bạn vừa vẽ một quả cam đặt cạnh một chiếc cốc sứ trắng dưới đèn bàn bên trái, mất khoảng bốn mươi phút. Sáng hôm sau, mẫu vẫn còn trên bàn, đèn vẫn ở chỗ cũ. Bạn dựng bài vẽ cạnh mẫu, lùi ra ba bước và nheo mắt.

Câu một: nhìn bài, đèn rõ ràng ở bên trái, vì cả hai vật đều tối ở bên phải và bóng chạy sang phải. Câu hai: hai mảng lớn tách được, nhưng khi so với mẫu, mặt tối của chiếc cốc trắng trong bài vẽ đậm gần bằng mặt tối của quả cam, trong khi ở mẫu cốc vẫn sáng hơn hẳn. Bạn dừng ở đây: câu trả lời là "chưa", ở chỗ màu riêng của vật bị lấn bởi sáng tối.

Bạn vẫn có thể lướt qua các câu sau để ghi nhận, chẳng hạn bóng tiếp xúc dưới đáy cốc đã có và đúng chỗ. Nhưng đề bài cho buổi sau chỉ là một: vẽ lại hai vật, giữ mặt tối của cốc trắng ở khoảng bậc 4–5 trên thang đậm nhạt, không để nó xuống tới bậc 7 như quả cam. Ba dòng ghi chú: "Hướng đèn và bóng tiếp xúc ổn. Mặt tối cốc trắng quá đậm, cốc như cốc xám. Buổi sau: vẽ lại, đặt dải thang cạnh cốc để so." Không có điểm số nào ở đây, nhưng buổi sau bạn biết chính xác mình sẽ làm gì.

Ghi lại kết quả xem bài: ba dòng là đủ

Sau mỗi lần xem lại, viết ngay ở góc bài vẽ hoặc vào sổ nhật ký ba dòng: điều đúng với mẫu, điều chưa đúng, và việc tập buổi sau. Ví dụ giả định: "Ranh tối quả cam đúng chỗ. Phản quang sáng quá, cam như phát sáng. Buổi sau: vẽ trứng đèn cao, giữ phản quang tối." Ba dòng như vậy đã đủ để buổi sau bắt đầu có định hướng.

Điều đáng chú ý là dòng thứ nhất. Người tự học hay bỏ qua điều mình đã làm đúng, chỉ nhìn thấy lỗi. Ghi lại điều đúng không phải để tự khen, mà để biết điều gì đã thành thói quen và có thể yên tâm, dồn sức cho chỗ khác. Nó cũng giữ tinh thần cho những ngày bài vẽ không như ý.

Sau vài tuần, đọc lại các dòng ghi chú bạn sẽ thấy một mẫu hình: cùng một lỗi xuất hiện đi xuất hiện lại, hoặc một lỗi đã biến mất từ lúc nào không hay. Đó là bức tranh trung thực nhất về việc học của bạn, rõ hơn bất kỳ điểm số nào.

Khi nhờ người khác xem bài

Hỏi câu cụ thể. Thay vì hỏi "bài này thế nào", hãy hỏi "nhìn bài này bạn đoán đèn ở phía nào" hoặc "chỗ nào trên quả trứng trông phẳng nhất". Câu hỏi cụ thể nhận được câu trả lời dùng được.

Người không biết vẽ cũng có ích. Người thân không học vẽ vẫn trả lời được câu "vật này trông đứng trên bàn hay lơ lửng". Mắt người xem bình thường chính là mắt mà bài vẽ cần thuyết phục.

Nhận xét nghiêng về chấm điểm thì lọc lại. Nếu ai đó nói "đẹp đấy" hay "chưa được", hỏi thêm "chỗ nào làm bạn thấy vậy". Câu trả lời thứ hai mới là thông tin.

Nhờ AI nhận xét thì kiểm lại. Một số người chụp bài vẽ gửi cho trợ lý AI. Nhận xét có thể hữu ích để gợi ý, nhưng cũng có thể sai hoặc chung chung. Luôn đối chiếu lại với mẫu thật trước mặt, mẫu mới là thước đo.

Với bài của trẻ, người lớn hỏi chứ không phán. Hỏi trẻ "con vẽ bóng ở đâu, vì sao lại ở đó" giúp trẻ tự nhìn lại, không cần nói đúng sai, không so với bài của bạn cùng lớp.

Câu hỏi thường gặp

Có nên vứt bài vẽ hỏng không?

Nên giữ lại, ít nhất trong một thời gian. Bài hỏng thường chứa nhiều bài học hơn bài ổn, và khi xem lại sau vài tuần, nó cho bạn thấy rõ mình đã vượt qua được lỗi nào. Nếu ngại chỗ cất, chụp ảnh lưu lại theo ngày rồi mới bỏ.

Xem lại bài mất bao lâu là hợp lý?

Năm đến mười phút là đủ cho một bài tập hai mươi phút đến một giờ. Xem lâu hơn dễ sa vào tự trách hoặc sửa vặt. Mục đích là tìm ra một việc cho buổi sau, tìm được rồi thì dừng.

Có nên sửa bài cũ sau khi xem lại không?

Với lỗi lớn như ranh tối sai chỗ, thường tốt hơn là vẽ một bài mới với cùng mẫu thay vì sửa. Sửa nhiều lớp làm giấy bẩn và bạn học ít hơn so với làm lại từ đầu với hiểu biết mới.

Làm sao biết mình có tiến bộ nếu không chấm điểm?

Nhìn vào ghi chú: các lỗi cũ còn xuất hiện không, câu hỏi bạn dừng lại có lùi xuống phía dưới danh sách không. Và thỉnh thoảng vẽ lại một mẫu cũ với cùng đèn, đặt hai bài cạnh nhau để quan sát, không cần kết luận hơn kém.

Có lúc thấy bài nào cũng tệ thì nên làm gì?

Đó là cảm giác rất phổ biến khi mắt đã tiến nhanh hơn tay: bạn thấy được lỗi mà chưa sửa được. Quay lại một bài tập dễ như thang đậm nhạt hoặc vẽ nhanh ba phút vài buổi, để tay bắt kịp, rồi mới trở lại bài khó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138