Bàn tay không cầm bút của bạn là mẫu vẽ luôn có sẵn, không tốn tiền, không mỏi mệt như người mẫu và có thể đổi tư thế bất cứ lúc nào. Đặt nó dưới một chiếc đèn bàn, bạn có một bài tập sáng tối khó hơn quả trứng và đồ vật trong bếp, vì bàn tay là một nhóm khối nhỏ nối với nhau, mỗi khối nhận ánh sáng theo hướng riêng.
Bàn tay nổi tiếng là khó vẽ, nhưng phần lớn cái khó đến từ việc cố vẽ từng đường chỉ tay, từng nếp nhăn ngay từ đầu. Bài này đi theo hướng ngược lại: giản lược tay thành vài khối đơn giản, đặt sáng tối lên các khối đó, rồi mới gợi chi tiết. Kèm theo là sáu tư thế xếp theo độ khó để bạn tập nhiều buổi.
Vì sao bàn tay là bài tập sáng tối tốt sau khi đã quen khối cơ bản
Khi vẽ quả trứng hay chiếc cốc, bạn chỉ phải theo dõi một hoặc hai mặt cong. Bàn tay có lòng bàn tay gần như khối hộp dẹt, mỗi ngón là ba đốt hình trụ nối nhau, ngón cái là một khối riêng xoay theo hướng khác. Dưới một nguồn sáng, mỗi đốt ngón có vùng sáng, đường ranh tối và vùng tối của riêng nó, nhưng chúng phải ăn khớp với nhau để đọc ra một bàn tay liền mạch.
Bàn tay còn dạy bạn về bóng đổ trên mặt cong và bóng giữa các vật sát nhau. Ngón này đổ bóng lên ngón kia, khe giữa các ngón thành những dải tối hẹp, lòng bàn tay khum lại tạo một vùng tối ấm áp có phản quang từ các ngón. Đây là những tình huống bạn sẽ gặp lại khi vẽ nếp áo, gương mặt hay nhóm đồ vật.
Thêm một lợi ích thực tế: bàn tay xuất hiện trong rất nhiều bức vẽ người. Tập vẽ tay riêng giúp bạn không phải giấu tay sau lưng hay trong túi áo nhân vật mỗi khi vẽ chân dung. Và vì mẫu luôn ở ngay đó, bạn có thể tập bất cứ lúc nào có mười phút rảnh, kể cả khi đang ngồi chờ ở một quán nước.
Dựng mẫu: đèn, vị trí tay và tư thế ngồi
Vẽ tay mình có một điểm khó riêng: tay mẫu phải giữ yên trong khi tay kia làm việc. Bố trí trước những thứ sau:
- Đèn: một đèn bàn chếch từ phía trên, lệch sang bên tay mẫu. Tránh để đèn ở phía tay đang vẽ, vì bóng của tay cầm bút sẽ đổ lên giấy.
- Chỗ tựa tay mẫu: đặt tay mẫu lên một chồng sách hoặc khăn gấp, để cổ tay không mỏi. Tay buông lơ lửng sẽ run và đổi tư thế sau vài phút.
- Đánh dấu vị trí: dán một mẩu băng dính nhỏ trên bàn chỗ cổ tay hoặc đầu ngón chạm, để mỗi lần nghỉ xong bạn đặt lại tay đúng chỗ.
- Khoảng cách: tay mẫu cách mắt khoảng nửa mét đến một mét. Gần hơn, các ngón gần bạn trông to vượt hẳn và khó dựng hình.
- Thời gian giữ tư thế: chia bài thành từng chặng năm đến mười phút. Hết chặng, thả lỏng tay, xoay cổ tay, rồi đặt lại theo dấu.
- Giấy và chì: chì HB để dựng hình, 2B và 4B để lên đậm nhạt, tẩy dẻo để lấy sáng trên đốt ngón.
Nếu thuận tay trái, mọi chỉ dẫn đổi bên tương ứng. Một số người thích chụp ảnh tay mình làm mẫu phụ để vẽ tiếp khi tay mỏi; cách này được, nhưng nên vẽ từ tay thật ít nhất nửa đầu buổi.
Giản lược bàn tay thành khối rồi đặt sáng tối
Trình tự dưới đây đưa bàn tay từ khối thô tới bản vẽ có sáng tối, mà không sa vào chi tiết quá sớm.
- Vẽ lòng bàn tay như một khối hộp dẹt hơi thuôn về phía cổ tay. Xác định mặt trên (mu bàn tay) và mặt cạnh.
- Vẽ đường cong nối các khớp gốc ngón. Đường này cong, không thẳng; ngón giữa thường gốc cao nhất, ngón út thấp nhất.
- Vẽ mỗi ngón thành ba đoạn trụ ngắn, đoạn gốc dài nhất, đoạn đầu ngắn nhất. Ngón cái gồm hai đoạn lộ ra cộng một khối đệm thịt nối vào lòng bàn tay.
- Nheo mắt, xác định mặt nào của khối hộp lòng bàn tay quay về phía đèn. Tô một lớp đều cho mặt quay đi.
- Trên mỗi đoạn trụ ngón tay, vạch đường ranh tối dọc theo chiều dài ngón. Các đường này phải cùng phía, vì cùng một nguồn sáng.
- Tô bóng đổ: bóng ngón trên đổ lên ngón dưới, bóng cả bàn tay đổ trên mặt bàn, khe giữa các ngón đậm.
- Thêm vùng trung gian ở chỗ khối chuyển hướng, như khớp ngón, mép lòng bàn tay.
- Cuối cùng mới gợi móng tay, nếp gấp ở khớp, bằng vài nét nhẹ. Móng tay thường sáng hơn da quanh nó một chút vì bề mặt bóng.
Nếu bản vẽ trông như chùm xúc xích, thường là vì các đoạn ngón có độ dày đều nhau và đường ranh tối thẳng tắp. Bàn tay thật có khớp hơi phình, đốt hơi thon, đường ranh tối uốn theo.
Sáu tư thế xếp theo độ khó
Mỗi tư thế là một buổi tập. Đi từ tư thế ít ngón chồng nhau tới tư thế nhiều chỗ che khuất.
| Thứ tự | Tư thế | Điều học được về sáng tối |
|---|---|---|
| 1 | Bàn tay úp phẳng trên bàn, các ngón hơi xoè | Mặt mu bàn tay là mặt phẳng lớn, bóng đổ dưới mép tay |
| 2 | Bàn tay nắm lại, mu tay hướng về đèn | Bốn khớp ngón thành dãy khối nhỏ, mỗi khớp một điểm sáng |
| 3 | Bàn tay dựng nghiêng, cạnh ngón út chạm bàn | Mặt bên của khối hộp, lòng tay khum có phản quang |
| 4 | Tay cầm một chiếc cốc | Bóng của ngón trên thân cốc và bóng của cốc lên lòng tay |
| 5 | Ngón trỏ chỉ thẳng về phía bạn | Ngón tay thu ngắn theo phối cảnh, đầu ngón to hơn gốc |
| 6 | Hai bàn tay đan vào nhau, chụp ảnh làm mẫu | Nhiều ngón chồng chéo, bóng hẹp và sâu giữa các khe |
Tư thế 6 cần cả hai tay nên phải vẽ từ ảnh tự chụp, chụp dưới đúng đèn bạn dùng. Với tư thế 5, nếu thấy quá khó, đặt một cái bút ngang đầu ngón để đo tỷ lệ thu ngắn.
Đổi đèn trên cùng một bàn tay
Khi đã vẽ được bàn tay với đèn chếch bên, giữ nguyên tư thế và chỉ đổi đèn, bạn sẽ có những bài tập rất khác nhau. Đèn đặt thấp sát mặt bàn chiếu ngang làm mọi khớp ngón nổi lên như dãy núi nhỏ, nếp da ở mu bàn tay hiện rõ, bóng đổ kéo dài trên mặt bàn. Ánh sáng này hợp để luyện vẽ bề mặt có kết cấu, nhưng nhớ là chi tiết vẫn phải nằm trong mảng.
Đèn đặt thẳng trên đầu làm mu bàn tay sáng đều, các mặt bên của ngón tối hẳn, bóng đổ co lại ngay dưới tay. Bàn tay lúc này đọc như một khối dẹt, ít chiều sâu; đó là bài học về việc chọn ánh sáng khi muốn thể hiện khối rõ.
Thú vị nhất là ngược sáng: đặt đèn phía sau bàn tay so với bạn, các ngón xoè ra. Viền các ngón sáng lên, và ở những chỗ da mỏng như mép ngón, khe ngón, bạn sẽ thấy ánh hồng đỏ ấm vì ánh sáng đi xuyên qua lớp da mỏng rồi tán ra. Trong bản vẽ chì, hiện tượng này thể hiện bằng một viền sáng mềm thay vì sắc. Khi chuyển sang vẽ màu, đây là một trong những chỗ cho thấy rõ nhất ánh sáng có màu và da người không phải bề mặt mờ đục hoàn toàn. Đừng nhìn thẳng vào bóng đèn lâu khi vẽ ngược sáng; dùng chụp đèn hoặc đặt đèn thấp hơn tay một chút để mắt không bị chói.
Những lỗi hay gặp khi vẽ tay và cách tự nhận ra
Vẽ đường chỉ tay và nếp nhăn quá đậm. Nếp nhăn là chi tiết nhỏ nằm trong mảng. Vẽ đậm, chúng phá vỡ khối và làm bàn tay trông già hoặc bẩn. Thường chỉ cần gợi vài nếp ở khớp bằng nét nhẹ hơn vùng trung gian.
Ngón tay dài bằng nhau. Mắt người vẽ biết các ngón dài khác nhau nhưng tay vẫn vẽ chúng bằng nhau. Đo bằng bút chì: đặt bút dọc theo ngón giữa, so với ngón áp út và ngón trỏ.
Ranh tối mỗi ngón một hướng. Một nguồn sáng thì mọi ngón có vùng tối cùng phía. Nếu thấy ngón này tối bên trái, ngón kia tối bên phải, kiểm lại đèn hoặc kiểm lại bài vẽ.
Thiếu bóng giữa các ngón. Khe giữa ngón là chỗ tối nhất trên bàn tay. Thiếu nó, các ngón dính vào nhau thành một mảng phẳng.
Cổ tay cụt hoặc quá nhỏ. Cổ tay rộng gần bằng lòng bàn tay ở chỗ nối. Vẽ cổ tay như một khối trụ dẹt nối vào khối hộp, không phải một que.
Vẽ tay thành thói quen: năm phút mỗi tối
Lợi thế lớn nhất của bàn tay là nó luôn đi theo bạn. Không cần dựng mẫu, không cần mua gì, chỉ cần một đèn và một cuốn sổ. Nhiều người tự học chọn vẽ tay năm phút mỗi tối trước khi đi ngủ, mỗi tối một tư thế, chỉ chia hai mảng sáng tối và bóng đổ. Sau một tháng, cuốn sổ có ba mươi bàn tay ở ba mươi tư thế.
Các bản năm phút không cần hoàn chỉnh. Mục tiêu là ghi lại khối và hướng sáng. Khi một tư thế làm bạn thấy thích thú, đánh dấu lại, cuối tuần vẽ kỹ tư thế đó trong một giờ. Cách xen kẽ bản nhanh và bản kỹ này giúp bạn vừa tích luỹ con mắt, vừa luyện độ hoàn thiện.
Khi đã quen vẽ tay mình, có thể nhờ người thân ngồi làm mẫu bàn tay vài phút, chẳng hạn bàn tay ông bà đang cầm chén trà, bàn tay con đang nặn đất. Bàn tay mỗi người một vẻ, có tay gầy nổi khớp, có tay tròn mềm. Hỏi ý người thân trước khi vẽ, và nếu muốn chia sẻ bản vẽ lên mạng thì cũng hỏi họ một câu. Những bản vẽ như vậy thường trở thành kỷ niệm của cả nhà.
Câu hỏi thường gặp
Vẽ tay mình bằng tay không thuận có ích không?
Có, như một bài tập phụ. Vẽ bằng tay không thuận làm nét run và chậm, buộc bạn nhìn mẫu kỹ hơn và không vẽ theo thói quen. Nhưng bài sáng tối chính vẫn nên vẽ bằng tay thuận để kiểm soát được độ đậm nhạt.
Có nên đeo găng tay trắng để dễ thấy sáng tối không?
Đây là một mẹo hay cho vài buổi đầu. Găng vải trắng mờ xoá màu da và nếp nhăn, để lại khối thuần tuý như tượng thạch cao. Khi đã thấy rõ các khối, bỏ găng ra vẽ tay thật để học thêm màu da và chi tiết.
Vẽ tay trẻ nhỏ có khác tay người lớn không?
Khác khá nhiều. Tay trẻ ngón ngắn so với lòng bàn tay, khớp ít nổi, mu bàn tay tròn đầy. Sáng tối trên tay trẻ chuyển mềm hơn, ít đường ranh tối sắc. Trẻ khó ngồi yên nên vẽ nhanh hoặc vẽ khi trẻ đang ngủ.
Làm sao vẽ tay khi tư thế liên tục mỏi và lệch?
Chia buổi vẽ thành chặng ngắn, đánh dấu vị trí trên bàn, và cho phép bản vẽ lệch một chút giữa các chặng. Nếu cần vẽ kỹ một tư thế lâu, chụp ảnh tay dưới đúng đèn đó để dùng cho phần chi tiết, phần khối lớn vẫn vẽ từ tay thật.
Có nên học giải phẫu xương tay trước không?
Không bắt buộc với người mới. Biết sơ lược rằng mỗi ngón có ba đốt, ngón cái có hai đốt lộ ra và lòng bàn tay có các xương dài là đủ để dựng khối. Khi muốn vẽ tay thật chắc, bạn có thể tìm hiểu thêm về xương và gân, nhưng sáng tối vẫn là phần quyết định bàn tay có khối hay không.