VungSang.comVùng Sáng
Màu của ánh sáng và bóng

Vẽ cảnh hai nguồn sáng khác màu: đèn vàng trong nhà và ánh trời qua cửa sổ

Khi một vật nhận cả đèn vàng lẫn ánh trời lạnh: bốn vùng màu trên khối, hai cái bóng đổ khác màu, chọn nguồn chính và bài tập với hai đèn bàn.

Reading nook beside a tall window in Lam Dong on a cloudy afternoon, amber table lamp also switched on, white teapot showing two shadows on a wooden ledge

Khi một vật được chiếu bởi hai nguồn sáng khác màu, như đèn bàn vàng và ánh trời lạnh qua cửa sổ, nó có bốn vùng màu chứ không phải hai: vùng nhận cả hai nguồn, vùng chỉ nhận đèn, vùng chỉ nhận trời, và vùng không nhận nguồn nào. Nó cũng đổ hai cái bóng, và mỗi cái bóng lại mang màu của nguồn kia.

Nghe có vẻ phức tạp, nhưng đây lại là tình huống giúp bạn hiểu màu ánh sáng rõ nhất, vì mọi thứ hiện ra rõ ràng hơn so với cảnh một nguồn. Bài này đi từ nguyên tắc chung đến từng vùng trên khối, cách vẽ hai cái bóng, cách chọn nguồn nào làm chủ, và một bài tập dùng hai chiếc đèn bàn để bạn tự dựng cảnh tại nhà.

Nguyên tắc chung: mỗi nguồn soi vào đâu

Toàn bộ chuyện vẽ hai nguồn sáng xoay quanh một câu hỏi lặp đi lặp lại: tại chỗ này, nguồn nào chạm tới được, nguồn nào bị che. Màu của mỗi chỗ chính là hỗn hợp màu của những nguồn chạm tới nó, nhân với màu riêng của vật.

Lấy ví dụ một ấm trà sứ trắng đặt trên bậu cửa sổ. Bên trái là cửa sổ nhìn ra bầu trời âm u, cho ánh sáng trắng xám ngả lạnh. Bên phải là đèn bàn ánh vàng ấm. Mặt bên trái của ấm quay về cửa sổ, nhận ánh trời: nó ngả lạnh. Mặt bên phải quay về đèn: nó ngả ấm. Phần mặt trước quay về phía bạn, nằm giữa hai nguồn, nhận một ít của cả hai. Phía sau ấm, khuất cả hai nguồn, là phần tối nhất.

Điều đáng chú ý là không cần ghi nhớ quy luật ấm lạnh nào ở đây. Bạn chỉ cần biết màu của từng nguồn và vị trí của chúng, rồi đi theo bề mặt khối mà hỏi câu hỏi ở trên. Đây cũng là cách người vẽ chuyên nghiệp suy nghĩ khi gặp ánh sáng phức tạp: chia nhỏ thành các nguồn, mỗi nguồn một màu, một hướng.

Bốn vùng màu trên một khối

Vùng nhận cả hai nguồn. Thường nằm ở mặt quay giữa hai nguồn, hoặc mặt trên khi cả hai nguồn ở cao. Đây có thể là vùng sáng nhất, và màu của nó trung tính hơn cả: ấm và lạnh trộn vào nhau. Nếu một nguồn mạnh hơn, vùng này nghiêng về màu nguồn đó.

Vùng chỉ nhận nguồn ấm. Mặt quay hẳn về đèn vàng mà cửa sổ không chạm tới. Vùng này sáng ấm rõ, màu riêng của vật bị kéo về phía vàng cam.

Vùng chỉ nhận nguồn lạnh. Mặt quay hẳn về cửa sổ. Sáng lạnh, màu vật kéo về phía xanh xám. Nếu ánh trời yếu hơn đèn, vùng này sẽ tối hơn vùng chỉ nhận đèn.

Vùng không nhận nguồn nào. Mặt khuất cả hai, chỉ nhận ánh dội từ bàn, tường, sàn. Đây là vùng tối nhất, màu của nó lấy từ các bề mặt hắt sáng chứ không lấy từ hai nguồn chính.

Hai đường ranh tối. Mỗi nguồn tạo một đường ranh giữa phần nó chiếu tới và phần khuất. Khối có hai nguồn vì vậy có hai đường ranh, chia mặt khối thành các dải. Vẽ được hai đường ranh này, phần còn lại sẽ tự vào chỗ.

Hai cái bóng đổ, mỗi cái một màu

Một vật dưới hai nguồn sáng đổ hai cái bóng, mỗi bóng ở phía đối diện một nguồn. Bóng do đèn vàng tạo ra nằm phía xa đèn; bóng do cửa sổ tạo ra nằm phía xa cửa sổ. Chỗ dễ nhầm nhất: bóng do đèn vàng tạo ra không có màu vàng. Nó là vùng mà đèn vàng bị che, nên ở đó chỉ còn ánh trời từ cửa sổ chiếu vào: bóng này ngả lạnh. Ngược lại, bóng do cửa sổ tạo ra chỉ còn ánh đèn vàng chạm tới: bóng này ngả ấm.

Nói gọn lại, bóng của nguồn này mang màu của nguồn kia. Đây là một trong những hiện tượng màu đẹp nhất để quan sát. Bạn có thể thấy nó ngay trên bàn học buổi chiều: đặt một cây bút đứng dưới đèn bàn gần cửa sổ, bạn sẽ thấy hai bóng bút, một bóng xanh nhạt, một bóng vàng nhạt.

Nơi hai cái bóng chồng lên nhau là vùng không nhận nguồn nào, nên tối nhất và màu trung tính hoặc mang màu mặt nền. Độ sắc của mỗi bóng phụ thuộc vào kích thước nguồn tạo ra nó: bóng của đèn bàn nhỏ thường sắc hơn, bóng của ô cửa sổ lớn thường mềm và nhoè hơn nhiều.

Hiện tượng bóng màu này các hoạ sĩ đã quan sát từ lâu, và bạn có thể tự kiểm chứng trong vài phút với hai nguồn sáng bất kỳ khác màu nhau.

Chọn nguồn nào làm chủ

Tránh chia đôi năm mươi – năm mươi. Khi hai nguồn mạnh ngang nhau, cảnh dễ trông lưỡng lự, không rõ ánh sáng đến từ đâu. Trong tranh, nên để một nguồn là chính, nguồn kia là phụ, kể cả khi ngoài đời chúng gần ngang nhau.

Nguồn chính quyết định không khí. Đèn vàng làm chủ thì cảnh ấm, cửa sổ chỉ góp những mảng lạnh nhỏ: không khí buổi chiều muộn trong nhà. Cửa sổ làm chủ thì cảnh dịu lạnh, đèn vàng chỉ thành một điểm ấm: không khí ngày mưa có ai bật đèn đọc sách.

Nguồn phụ dùng để kể chuyện. Một vệt lạnh từ cửa sổ trong căn phòng ấm gợi rằng ngoài kia vẫn còn ngày. Một chấm ấm của ngọn đèn trong căn phòng lạnh gợi có người đang ở đó.

Điều chỉnh khi dựng mẫu. Nếu dựng tĩnh vật tại nhà, bạn có thể đổi tỉ lệ bằng cách dời đèn xa gần, kéo rèm hẹp rộng, cho đến khi một nguồn rõ ràng thắng.

Kiểm bằng cách nheo mắt. Khi bản vẽ gần xong, lùi xa và nheo mắt. Nếu bạn vẫn chỉ ngay ra được nguồn nào chính, nguồn nào phụ, tỉ lệ đã ổn. Nếu hai phía khối sáng ngang nhau, tối bớt phía nguồn phụ một chút.

Ví dụ giả định: phác một góc phòng chiều mưa

Để thấy các nguyên tắc trên vận hành thế nào, hãy theo dõi một ví dụ giả định. Một buổi chiều mưa, bạn ngồi ở góc phòng có cửa sổ lớn bên trái, trời ngoài xám đục. Trên bàn sát cửa có một chiếc đèn bàn ánh vàng đang bật, một chồng sách bìa đỏ sẫm và một chiếc cốc men trắng. Ánh trời qua cửa sổ khá yếu vì mưa, nên đèn vàng là nguồn chính, cửa sổ là nguồn phụ.

Bạn bắt đầu bằng việc khoanh hai vùng trên bản phác: vùng sáng hình bầu dục dưới đèn trên mặt bàn, và dải sáng lạnh mềm trải từ cửa sổ vào nửa trái của bàn. Chỗ hai vùng giao nhau, ngay dưới chiếc cốc, là chỗ sáng nhất, màu kem gần trung tính.

Chiếc cốc có mặt phải quay về đèn: vàng kem ấm. Mặt trái quay ra cửa sổ: xám xanh nhạt, tối hơn mặt phải một bậc vì ánh trời yếu hơn. Phía sau cốc khuất cả hai: xám nâu trầm, nhận chút ánh dội từ chồng sách đỏ nên hơi ửng hồng. Cốc đổ hai bóng: một bóng dài về bên trái, phía xa đèn, mang màu xám xanh vì chỉ còn ánh cửa sổ; một bóng mờ, ngắn về bên phải, phía xa cửa sổ, mang màu vàng nâu nhạt vì chỉ còn ánh đèn.

Chồng sách đỏ sẫm dưới đèn thành đỏ cam ấm ở mặt trên, còn gáy sách quay ra cửa sổ thành đỏ tía hơi xám. Cuối cùng, ô cửa sổ được tô bằng xám xanh nhạt, sáng hơn mọi mảng lạnh trong phòng nhưng tối hơn chao đèn. Chỉ với vài mảng như vậy, bản phác đã kể được cả câu chuyện: trời mưa bên ngoài, có người đang ngồi đọc sách dưới ngọn đèn.

Một số cặp nguồn sáng khác màu hay gặp

Ngoài cặp đèn vàng và ánh trời, bạn sẽ gặp nhiều cặp khác trong đời sống. Bảng dưới đây gợi cách hình dung màu cho từng cặp.

Nguồn chínhNguồn phụBóng của nguồn chính ngảKhông khí chung
Đèn bàn vàngCửa sổ trời râmXám lạnhẤm, góc gần cửa lạnh
Cửa sổ trời râmĐèn bàn vàngVàng nâu nhạtDịu lạnh, một điểm ấm
Đèn trần trắngĐèn bàn vàngVàng nhạtTrung tính, góc bàn ấm
Đèn bàn vàngÁnh màn hình máy tínhXanh lam nhạtẤm, mặt người hắt xanh
Ánh nếnÁnh trăng qua cửaXám xanh rất tốiẤm đậm giữa nền lạnh tối
Nắng chiều qua cửaÁnh trời từ cửa khácXanh tím nhạtVệt nắng ấm rực trên sàn

Cột thứ ba áp dụng đúng nguyên tắc "bóng của nguồn này mang màu nguồn kia". Ở dòng ánh màn hình, màn hình chỉ là một tấm sáng trống, không cần vẽ nội dung gì trên đó; ánh xanh hắt lên mặt và tay người ngồi trước nó mới là thứ cần vẽ.

Bài tập: hai đèn bàn, một chiếc cốc trắng

Cần một chiếc cốc sứ trắng, một đèn LED vàng ấm, một đèn LED trắng lạnh, một tờ giấy trắng làm nền, giấy vẽ và bút chì màu hoặc màu nước. Làm buổi tối, tắt hết đèn khác.

  1. Đặt cốc giữa tờ giấy trắng. Đèn vàng bên phải, đèn trắng bên trái, cả hai chếch từ trên xuống, cách cốc bằng nhau.
  2. Quan sát hai cái bóng đổ trên giấy. Xác định bóng nào ngả lạnh, bóng nào ngả ấm, và chỗ chồng nhau.
  3. Dời đèn vàng gần hơn để nó làm chủ. Vẽ bản thứ nhất, chú ý bốn vùng màu trên thân cốc và hai cái bóng.
  4. Trả đèn vàng về chỗ cũ, dời đèn trắng gần hơn để nó làm chủ. Vẽ bản thứ hai.
  5. Đặt hai bản cạnh nhau, tự nhận xét: không khí hai bản khác nhau thế nào, cái bóng nào đổi nhiều nhất.
  6. Ghi lại vài dòng ở mặt sau: điều gì bạn đoán đúng trước khi vẽ, điều gì làm bạn bất ngờ.

Bài tập này không có bản nào đúng hơn bản nào. Mục tiêu là để mắt bạn quen với việc tách một cảnh thành nhiều nguồn sáng, mỗi nguồn một màu, một hướng. Sau vài lần, bạn sẽ thấy các cảnh trong nhà vào buổi chiều muộn hiện ra rõ ràng hơn hẳn.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao bóng do đèn vàng tạo ra lại có màu xanh?

Vì cái bóng là chỗ đèn vàng bị che. Ở đó chỉ còn nguồn kia, thường là ánh trời lạnh từ cửa sổ, chạm tới. Nên bóng mang màu nguồn kia. Nguyên tắc ngắn gọn: bóng của nguồn này mang màu của nguồn còn lại.

Vẽ hai nguồn sáng có khó hơn một nguồn không?

Có thêm việc, nhưng không khó hơn về nguyên tắc. Bạn chỉ cần biết màu và vị trí của từng nguồn, rồi ở mỗi chỗ hỏi nguồn nào chạm tới. Thực ra cảnh hai nguồn thường giúp người học hiểu màu ánh sáng nhanh hơn, vì sự khác biệt hiện ra rất rõ.

Nên để hai nguồn sáng mạnh ngang nhau không?

Trong tranh, thường nên để một nguồn làm chủ. Hai nguồn ngang nhau khiến cảnh lưỡng lự, không rõ ánh sáng đến từ đâu. Khi dựng mẫu, dời đèn gần xa hoặc kéo rèm để chỉnh tỉ lệ đến khi một nguồn thắng rõ.

Có cần mua đèn đắt tiền để tập bài hai nguồn sáng không?

Không cần. Hai đèn bàn LED loại thông thường, một ánh vàng một ánh trắng, là đủ. Nếu chỉ có một đèn vàng, bạn tập vào buổi chiều bên cạnh cửa sổ, ánh trời sẽ làm nguồn thứ hai.

Ánh màn hình máy tính có tính là một nguồn sáng khi vẽ không?

Có. Màn hình sáng hắt ánh hơi xanh lên mặt, tay và đồ vật gần nó, nhất là trong phòng tối. Khi vẽ, chỉ cần vẽ màn hình như một tấm sáng trống và chú ý ánh xanh hắt lên người ngồi trước nó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138