VungSang.comVùng Sáng
Bài tập tự luyện sáng tối

Vẽ theo bóng đồ chơi dưới đèn pin: bài tập sáng tối cho trẻ 5–10 tuổi tại nhà

Hoạt động vẽ sáng tối cho trẻ 5–10 tuổi: đồ chơi, đèn pin và tờ giấy dán tường, vẽ theo bóng, tô phần sáng phần tối, đổi hướng đèn và trò chuyện không chấm điểm.

Two children seen from behind tracing the shadow of a toy dinosaur cast by a flashlight onto paper taped to a wall, parent holding the light, evening home in Đồng Nai

Vẽ theo bóng đồ chơi dưới đèn pin là hoạt động trẻ đặt một món đồ chơi giữa đèn pin và tờ giấy dán trên tường, rồi dùng bút vẽ lại đường viền cái bóng, sau đó tô và quan sát phần sáng, phần tối trên chính món đồ chơi. Hoạt động này hợp với trẻ khoảng 5 đến 10 tuổi, cần một người lớn ngồi cùng, mất chừng ba mươi đến bốn mươi lăm phút.

Qua hoạt động, trẻ tự phát hiện những điều cơ bản về ánh sáng mà người lớn học vẽ cũng phải học: bóng nằm ngược phía đèn, đèn càng gần bóng càng to, mặt quay về đèn thì sáng, mặt quay đi thì tối. Bài này hướng dẫn chuẩn bị, các bước, những câu hỏi gợi mở, cách điều chỉnh theo tuổi, và nguyên tắc quan trọng nhất: không chấm điểm, không so bài của trẻ với ai.

Chuẩn bị: đồ có sẵn trong nhà

Hầu hết đồ cần dùng đều có sẵn. Người lớn chuẩn bị trước khi gọi trẻ vào để buổi vẽ bắt đầu ngay:

  • Đèn pin: một chiếc đèn pin cầm tay hoặc đèn điện thoại. Đèn có chùm sáng nhỏ, tập trung cho bóng rõ nét hơn.
  • Đồ chơi có hình rõ: khủng long nhựa, ô tô, con thú bằng gỗ, búp bê nhỏ, khối xếp hình. Đồ chơi có hình dáng nhận ra được từ bóng sẽ khiến trẻ hào hứng hơn.
  • Giấy: vài tờ giấy A4 hoặc khổ lớn hơn, dán lên tường bằng băng dính giấy để không bong sơn. Có thể đặt giấy nằm trên bàn và chiếu đèn từ trên xuống nếu tường không tiện.
  • Bút: bút chì mềm hoặc bút sáp màu cho trẻ nhỏ, bút chì 2B cho trẻ lớn hơn.
  • Một mặt kê: chiếc ghế đẩu hoặc chồng sách để đặt đồ chơi ngang tầm tờ giấy.
  • Phòng tối bớt: buổi tối, tắt đèn trần, chỉ để một đèn ngủ nhỏ cho đủ thấy đường đi.

Không cần mua thêm gì. Nếu không có đồ chơi phù hợp, một chiếc cốc, một quả chuối hay chiếc lá cây cũng cho bóng thú vị.

An toàn trước tiên

Hoạt động trong phòng tối với đèn và trẻ nhỏ cần vài nguyên tắc rõ ràng. Nguyên tắc đầu tiên là không chiếu đèn vào mắt ai, kể cả mắt mình. Hãy nói điều này với trẻ ngay từ đầu như một luật của buổi vẽ, và người lớn giữ đèn cho trẻ dưới bảy tuổi.

Phòng tối dễ vấp ngã. Dọn đồ trên sàn, để một đèn ngủ nhỏ ở góc phòng, giữ dây sạc hay dây điện gọn sát tường. Nếu dùng đèn điện thoại, người lớn cầm điện thoại để không bị rơi và để trẻ không phân tâm sang màn hình.

Không dùng nến hay bật lửa làm nguồn sáng cho hoạt động này. Ánh nến cho bóng đẹp nhưng không phù hợp khi trẻ phải đứng sát tờ giấy và di chuyển trong phòng tối. Với đèn pin loại có bóng sợi đốt cũ, đầu đèn có thể nóng sau một lúc; nên dùng đèn LED và nhắc trẻ không chạm vào mặt kính đèn.

Cuối cùng là thời lượng. Trẻ nhỏ tập trung được khoảng mười lăm đến hai mươi phút cho một việc. Chia buổi thành hai phần có nghỉ ở giữa, bật đèn sáng lên trong lúc nghỉ để mắt trẻ không mỏi vì chuyển sáng tối liên tục.

Các bước của buổi vẽ

Trình tự dưới đây đi từ vẽ bóng, việc trẻ thấy dễ nhất, tới quan sát sáng tối trên vật, việc khó hơn. Trẻ nhỏ có thể dừng ở bước bốn.

  1. Đặt đồ chơi trên mặt kê, cách tờ giấy chừng một gang tay. Người lớn hoặc trẻ lớn cầm đèn pin chiếu vào đồ chơi từ phía đối diện tờ giấy.
  2. Cùng trẻ nhìn bóng trên giấy. Hỏi trẻ bóng có giống đồ chơi không, giống ở đâu, khác ở đâu.
  3. Trẻ dùng bút đi theo đường viền bóng trên giấy. Người cầm đèn giữ yên tay. Bóng có thể rung nhẹ, không sao.
  4. Tắt đèn pin, bật đèn phòng, cùng xem hình vừa vẽ. Trẻ có thể tô kín hình bóng bằng bút sáp đậm.
  5. Tắt đèn phòng lần nữa. Lần này đặt đèn pin chếch sang một bên đồ chơi. Hỏi trẻ phía nào của đồ chơi sáng, phía nào tối.
  6. Với trẻ lớn hơn, đặt đồ chơi lên tờ giấy trên bàn, đèn chiếu chếch từ trên. Trẻ vẽ đồ chơi rồi tô phần tối và vẽ cái bóng nằm trên giấy.
  7. Kết thúc bằng việc trẻ kể lại: bóng ở đâu, vì sao. Người lớn ghi ngày và một câu trẻ nói vào góc tờ giấy.

Câu trẻ nói được ghi lại thường là phần quý nhất của tờ giấy. Một câu như "bóng chạy trốn cái đèn" cho thấy trẻ đã tự phát hiện ra quy luật bóng nằm ngược phía nguồn sáng.

Đổi đèn, đổi bóng: năm thí nghiệm nhỏ trong cùng buổi

Sau khi vẽ xong bóng đầu tiên, giữ nguyên đồ chơi và tờ giấy, chỉ thay đổi đèn. Mỗi thay đổi là một câu hỏi để trẻ đoán trước rồi kiểm tra.

Thay đổiCâu hỏi để trẻ đoán trướcĐiều trẻ sẽ thấy
Đưa đèn lại gần đồ chơiBóng sẽ to lên hay nhỏ đi?Bóng to ra và mép bóng mờ hơn
Đưa đèn ra xaBóng sẽ thế nào?Bóng nhỏ lại, gần bằng đồ chơi, mép rõ hơn
Nâng đèn lên caoBóng chạy lên hay xuống?Bóng chạy xuống thấp và ngắn lại
Chiếu từ bên cạnhBóng còn giống đồ chơi không?Bóng méo, dài, có khi không nhận ra
Dùng hai đèn cùng lúcCó mấy cái bóng?Hai bóng, chỗ chồng lên nhau tối hơn

Để trẻ đoán trước rồi mới làm là phần quan trọng. Đoán sai cũng tốt, vì trẻ được ngạc nhiên. Người lớn không cần giải thích ngay; hỏi lại "vì sao con nghĩ thế" thường giúp trẻ tự tìm ra lý do. Trẻ lớn có thể vẽ nhanh từng cái bóng lên cùng một tờ giấy bằng nhiều màu bút, mỗi màu một vị trí đèn, rồi ghi bên cạnh đèn đặt ở đâu.

Trò chuyện không chấm điểm: nên nói gì, tránh nói gì

Mô tả điều thấy thay vì khen chê. Thay vì "con vẽ đẹp quá" hay "chưa giống lắm", nói "con vẽ cái đuôi khủng long dài ra tận mép giấy" hoặc "mẹ thấy con tô chỗ tối rất kỹ". Mô tả cho trẻ biết người lớn đang thật sự nhìn bài của mình.

Hỏi về quá trình. Hỏi "phần nào con thấy khó nhất", "nếu làm lại con muốn đặt đèn ở đâu". Câu hỏi như vậy khuyến khích trẻ nghĩ, không chỉ chờ người lớn phán.

Không so với anh chị em hay bạn bè. Khi có hai trẻ cùng vẽ, mỗi bài là của một người, không đặt cạnh nhau để chọn bài hơn. Có thể cho mỗi trẻ tự giới thiệu bài của mình.

Không sửa vào bài của trẻ. Người lớn muốn làm mẫu thì vẽ trên một tờ riêng. Nét bút người lớn trên tờ giấy của trẻ khiến trẻ cảm thấy bài của mình chưa đủ tốt.

Đón nhận những ý tưởng bất ngờ. Có trẻ biến bóng khủng long thành một con rồng có cánh, tô màu tím. Đó không phải lạc đề mà là trí tưởng tượng; hỏi trẻ về con rồng đó, rồi nhẹ nhàng quay lại câu hỏi bóng nằm ở đâu.

Khi trẻ sợ bóng tối hoặc sợ cái bóng

Một số trẻ thấy căn phòng tối và những cái bóng lớn trên tường đáng sợ, nhất là khi bóng đồ chơi phóng to thành hình một con thú khổng lồ. Đây là phản ứng bình thường ở trẻ nhỏ, không nên ép trẻ vượt qua hay trêu trẻ. Hoạt động vẽ bóng nên là trải nghiệm vui, không phải bài kiểm tra lòng can đảm.

Có vài cách làm nhẹ đi cảm giác sợ. Thứ nhất, đừng tắt hết đèn: để phòng ở mức chạng vạng, đủ cho bóng hiện rõ trên tờ giấy gần đèn pin mà trẻ vẫn nhìn thấy mọi người và đồ đạc quanh mình. Thứ hai, bắt đầu với bóng nhỏ, đặt đèn xa đồ chơi để bóng chỉ bằng cỡ thật. Thứ ba, cho trẻ cầm đèn sớm hơn, vì khi trẻ là người điều khiển, cái bóng thành thứ trẻ tạo ra chứ không phải thứ đến từ đâu đó.

Một cách khác là bắt đầu từ ban ngày: ra chỗ có nắng, cho trẻ vẽ theo bóng của một chậu cây trên nền sân bằng phấn. Khi trẻ đã hiểu bóng chỉ là chỗ ánh sáng bị che, buổi tối với đèn pin sẽ dễ chịu hơn. Nếu trẻ vẫn không thích, cứ dừng lại và thử lần khác; không có lịch nào bắt buộc trẻ phải làm.

Điều chỉnh theo tuổi và đi tiếp sau buổi đầu

Với trẻ khoảng 5–6 tuổi, mục tiêu chỉ là vẽ theo bóng và nhận ra bóng nằm ngược phía đèn. Dùng bút sáp to, giấy khổ lớn, đồ chơi hình đơn giản. Người lớn cầm đèn. Một buổi vẽ hai ba bóng là đủ.

Với trẻ khoảng 7–8 tuổi, thêm phần quan sát phần sáng và phần tối trên chính đồ chơi, tô hai mảng bằng bút chì. Trẻ có thể tự cầm đèn khi đã nhớ luật không chiếu vào mắt. Có thể thử các thay đổi trong bảng ở trên.

Với trẻ khoảng 9–10 tuổi, thử vẽ đồ chơi trên bàn với đèn chiếu chếch, có vùng sáng, vùng tối và bóng đổ, giống bài vẽ quả trứng của người lớn nhưng ngắn gọn hơn. Trẻ ở tuổi này thường thích ghi lại kết quả thí nghiệm đổi đèn thành một trang sổ có hình và vài dòng chữ.

Sau buổi đầu, hoạt động có thể lặp lại theo mùa: buổi chiều nắng, ra sân vẽ theo bóng của chính trẻ vào hai giờ khác nhau để thấy bóng đổi hướng và đổi độ dài; buổi tối mưa, vẽ bóng bàn tay thành hình con thú trên tường. Những buổi như vậy không cần kết quả cụ thể. Điều trẻ mang theo là thói quen để ý ánh sáng và cái bóng quanh mình, và những tờ giấy có ghi ngày, có câu nói của trẻ, sẽ là kỷ niệm đáng giữ của cả nhà.

Câu hỏi thường gặp

Trẻ không chịu vẽ mà chỉ muốn nghịch đèn pin thì sao?

Cho trẻ vài phút tự do soi bóng khắp phòng, miễn là không chiếu vào mắt. Khi trẻ đã thoả tò mò, gợi ý "con tìm cái bóng đẹp nhất rồi mình vẽ nó lại nhé". Ép trẻ vẽ ngay thường làm buổi hoạt động mất vui.

Có cần trẻ vẽ đúng đường viền bóng không?

Không. Đường vẽ lệch, bóng rung, đứt đoạn đều bình thường. Mục đích là trẻ nhìn và theo dõi cái bóng, không phải làm ra đường viền chính xác. Người lớn tránh nhận xét kiểu "lệch rồi"; nếu trẻ tự thấy lệch, hỏi trẻ có muốn vẽ lại không.

Dùng đèn bàn thay đèn pin có được không?

Được, đèn bàn có chụp cho bóng rõ và người lớn không phải cầm. Đặt đèn ổn định, dây gọn, chụp đèn quay ra xa mắt trẻ. Đèn bàn hợp với phần vẽ đồ chơi trên bàn; đèn pin hợp với phần vẽ bóng trên tường vì dễ di chuyển.

Hoạt động này có liên quan gì tới môn khoa học ở trường không?

Trong chương trình tiểu học, trẻ được học về ánh sáng và bóng của vật ở mức đơn giản. Vẽ theo bóng là cách để trẻ trải nghiệm điều đó bằng tay. Tuy vậy, ở nhà không cần biến hoạt động thành bài học có kiểm tra; giữ nó là giờ vẽ thoải mái cùng gia đình.

Có nên treo bài vẽ của trẻ lên tường không?

Nếu trẻ muốn, treo lên là cách tôn trọng công sức của trẻ. Hỏi trẻ chọn tờ nào để treo, không phải người lớn chọn tờ đẹp nhất. Ghi ngày và câu trẻ nói bên cạnh để sau này cả nhà xem lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138