VungSang.comVùng Sáng
Bóng đổ và phối cảnh bóng

Vẽ vệt nắng qua cửa sổ: dựng mảng sáng trên sàn, trên tường và bóng song cửa

Vệt nắng qua cửa sổ là hình chiếu của khung cửa lên sàn theo tia nắng. Cách dựng mảng sáng, bóng song cửa, gạch thông gió, mép sáng và cột nắng trong bụi.

Sunlight through a barred window falling as a slanted bright parallelogram on the tiled floor of an old house in Vĩnh Long, empty wooden chair, dust visible in the beam, wide shot

Vệt nắng qua cửa sổ là hình chiếu của ô cửa lên sàn nhà theo hướng tia nắng, nên dựng nó giống hệt dựng bóng đổ, chỉ là đảo ngược: thay vì vùng bị che, bạn dựng vùng được chiếu. Mỗi góc của ô cửa cho một góc của mảng sáng, tìm bằng đúng hai đường quen thuộc: hướng nắng trên sàn kéo từ chân góc cửa, và tia nắng kéo qua chính góc cửa. Mép trên của cửa nằm ngang nên cho mép mảng sáng song song với nó.

Mảng nắng xiên trên nền gạch là một trong những hình ảnh đẹp nhất của tranh nội thất, cũng là chỗ người vẽ hay vẽ theo cảm tính nên lệch với khung cửa. Bài này giải thích cách dựng mảng sáng trên sàn, khi mảng sáng leo lên tường hay đồ đạc, bóng của song cửa, rèm và gạch thông gió, độ sắc của mép sáng, cột nắng trong không khí có bụi, mảng sáng theo giờ và hướng cửa, kèm bài tập tại nhà.

Mảng nắng là bóng đổ đảo ngược của khung cửa

Hãy nghĩ về bức tường có ô cửa sổ như một vật rất lớn chắn nắng, với một lỗ thủng hình chữ nhật. Toàn bộ sàn trong phòng nằm trong bóng của bức tường, trừ một mảng: chỗ ánh nắng lọt qua lỗ thủng. Mảng ấy là hình chiếu của lỗ thủng theo hướng tia nắng. Vì vậy, mọi luật dựng bóng bạn đã biết áp dụng nguyên vẹn, chỉ có điều phần được tô sáng và phần được tô tối đổi chỗ cho nhau.

Vì nắng là tia song song, hình chiếu của một ô cửa chữ nhật lên sàn phẳng là một hình bình hành. Hai cạnh của mảng sáng tương ứng với mép trên và mép dưới cửa luôn song song với tường có cửa, vì chính hai mép ấy nằm ngang và song song với sàn. Hai cạnh còn lại tương ứng với hai mép đứng của cửa, chạy theo hướng nắng trên sàn, xiên vào trong phòng.

Một chi tiết hay bị quên: mảng sáng không bắt đầu sát chân tường mà lùi vào trong phòng một đoạn, vì bậu cửa sổ thường cao hơn sàn. Phần sàn ngay sát chân tường vẫn nằm trong bóng của đoạn tường dưới bậu. Chỉ cửa đi, cửa sổ sát sàn mới cho mảng sáng chạm chân tường.

Dựng mảng sáng trên sàn từng bước

Ví dụ một ô cửa sổ chữ nhật trên tường bên trái căn phòng, vẽ theo phối cảnh một điểm tụ. Nắng chiếu xiên từ ngoài vào:

  1. Vẽ phòng và ô cửa sổ. Chấm bốn góc cửa: hai góc trên, hai góc dưới (ở bậu cửa).
  2. Dóng từ mỗi góc cửa thẳng xuống sàn, tới chân tường. Bốn điểm này là chân của bốn góc; ở phối cảnh một điểm tụ, chúng nằm trên đường chân tường bên trái.
  3. Chọn hướng nắng trên sàn: một đường xiên từ chân tường vào trong phòng. Kẻ đường song song (trong phối cảnh là đường hội tụ về điểm tụ của bóng) qua mỗi chân góc cửa.
  4. Chọn góc tia nắng: kẻ tia qua mỗi góc cửa (trong phối cảnh là đường hội tụ về điểm tụ tia sáng). Chỗ tia qua góc cắt hướng nắng qua chân của chính góc ấy là điểm sáng tương ứng trên sàn.
  5. Nối bốn điểm thành hình bình hành. Kiểm: cạnh xa tường (từ góc trên của cửa) và cạnh gần tường (từ bậu cửa) phải song song với chân tường, trong phối cảnh tức là cùng điểm tụ với chân tường.
  6. Tô cả sàn quanh mảng sáng tối hơn, giữ mảng sáng nhạt nhất. Thêm bóng song cửa nếu có.

Khi nắng chiếu ngang mặt tranh và phòng vẽ nhìn chính diện, bước ba và bốn trở nên đơn giản: hướng nắng là đường nằm ngang, tia nắng là đường xiên với góc cố định.

Khi mảng sáng chạm tường đối diện hoặc đồ đạc

Buổi sáng sớm hay chiều muộn, nắng thấp, mảng sáng kéo dài vào sâu trong phòng và có thể chạm tường đối diện. Khi đó, phần mảng sáng vượt quá chân tường sẽ leo lên tường, đúng như bóng gặp tường: đường bẻ góc nằm trên chân tường đối diện, và phần trên tường được dựng bằng tia nắng qua các góc cửa cắt mặt tường. Cạnh đứng của mảng sáng trên tường đối diện là đường thẳng đứng, vì nó tương ứng với mép đứng của cửa, song song với tường.

Gặp đồ đạc, mảng sáng vắt lên đồ đạc. Chiếc ghế gỗ đứng trong mảng sáng thì mặt ghế sáng, còn bóng ghế đổ vào trong mảng sáng như một bóng đổ bình thường. Chiếc bàn đứng nửa trong nửa ngoài thì mảng sáng bị cắt ngang qua mặt bàn, phần trên mặt bàn được dựng bằng cách coi mặt bàn là một sàn cao hơn: dóng góc cửa xuống mặt bàn thay vì xuống sàn.

Một mảng sáng đi qua nhiều mặt như vậy kể cho người xem rất nhiều về không gian: độ sâu của phòng, chiều cao của bàn, khoảng cách giữa các đồ vật. Nhiều hoạ sĩ dùng chính mảng nắng làm nhân vật chính của tranh nội thất, đồ đạc chỉ là cái nền cho nó vắt qua.

Song cửa, rèm lá sách và gạch thông gió

Nhà ở Việt Nam có rất nhiều thứ chắn trước cửa sổ, và mỗi thứ tạo một hoa văn sáng tối riêng trong mảng nắng:

  • Song sắt đứng: mỗi song là một cây cột nằm trong ô cửa, bóng của nó là một sọc tối chạy theo hướng nắng trên sàn, song song với hai cạnh xiên của mảng sáng. Đo dọc theo chân tường, khoảng cách giữa các sọc trên sàn bằng đúng khoảng cách giữa các song (dưới nắng song song).
  • Song ngang: bóng là các sọc song song với tường có cửa, chia mảng sáng thành các dải ngang.
  • Khung sắt hoa văn: dựng mấy điểm chính của hoa văn như các góc cửa, nối lại; hoa văn trên sàn bị kéo dài theo hướng nắng.
  • Rèm lá sách, cửa chớp: các lá nghiêng cho những dải sáng mảnh xen dải tối, mép mềm. Khi lá nghiêng gần khép, dải sáng rất mảnh và có thể biến mất ở phần xa.
  • Gạch thông gió (gạch bông gió): mỗi lỗ gạch là một ô cửa nhỏ, cho một đốm sáng nhỏ trên sàn hoặc tường. Cả mảng gạch cho một lưới đốm sáng lặp lại, kéo dài theo hướng nắng, rất hay trong tranh nhà phố và nhà ống.
  • Rèm vải mỏng: không còn mảng sáng sắc, ánh sáng tản thành một vùng sáng mờ phía trước cửa, gần như không có hình hình học.

Với tất cả các loại trên, nguyên tắc là một: chọn vài điểm đặc trưng trên vật chắn, dựng hình chiếu từng điểm theo tia nắng, nối lại. Không cần dựng mọi chi tiết nhỏ; dựng khung lớn đúng, phần hoa văn bên trong vẽ theo nhịp.

Mép mảng sáng và cột nắng trong không khí

Mép gần cửa sắc, mép xa mềm. Mép mảng sáng tạo bởi bậu cửa nằm gần cửa nên sắc; mép tạo bởi đầu trên của cửa nằm xa hơn trên sàn nên mềm hơn. Đây là luật sắc gốc mềm ngọn quen thuộc của bóng đổ, áp vào ánh sáng.

Bóng song cửa cũng vậy. Sọc bóng của song cửa sắc ở gần tường và nhoè dần khi đi vào sâu. Song càng mảnh, phần xa càng mờ, có khi chỉ còn một vệt xám.

Cột nắng thấy được khi có bụi hoặc khói. Bình thường tia nắng trong không khí không nhìn thấy; khi có bụi, khói bếp, hơi nước, chúng hiện thành cột sáng nối từ cửa tới mảng sáng trên sàn. Các cạnh của cột nắng song song trong không gian; trong phối cảnh chúng hội tụ như mọi đường song song.

Đừng vẽ cột nắng quá rõ. Cột nắng nên nhạt và mềm, chỉ hơi sáng hơn không khí xung quanh. Vẽ quá đậm sẽ thành những tấm kính trắng cắm xiên trong phòng.

Mảng sáng là nguồn sáng thứ hai. Sàn được chiếu nắng hắt ánh sáng lên trần và tường xung quanh, làm cả phòng sáng lên dịu và có thể nhuốm màu của sàn. Vùng trần ngay trên mảng sáng thường sáng hơn phần trần còn lại.

Mảng sáng theo giờ và hướng cửa

Vị trí và độ dài mảng sáng trong phòng phụ thuộc vào giờ và hướng cửa. Bảng dưới là mô tả chung để bạn chọn cảnh cho hợp, không phải số đo chính xác cho mọi nơi:

Tình huốngMảng sáng trông ra saoGợi ý khi vẽ
Cửa hướng đông, sáng sớmDài, kéo sâu vào phòng, có thể leo lên tường đối diệnHợp cảnh buổi sáng, ánh sáng ấm
Cửa hướng tây, chiều muộnDài và xiên, thường rất vàngChú ý cái nóng của nắng chiều trong không khí tranh
Cửa hướng nam, giữa trưa mùa đông ở miền BắcNgắn hơn nắng sáng chiều nhưng vẫn lọt vào khá sâu vì mặt trời thấp hơn mùa hèCảnh trưa đông sáng mà dịu
Giữa trưa mùa hèRất ngắn, sát chân tường dưới cửa, hoặc không cóPhòng sáng nhờ ánh trời, ít nắng trực tiếp
Cửa hướng bắcHiếm khi có nắng chiếu thẳng; chủ yếu là ánh sáng trời dịu, đềuHợp vẽ tĩnh vật lâu vì ánh sáng ít đổi

Mảng sáng di chuyển khá nhanh, có khi cả gang tay chỉ trong mười lăm phút. Khi vẽ từ quan sát, hãy phác vị trí mảng sáng ngay từ đầu và giữ nguyên, đừng chạy theo nó trong suốt buổi vẽ.

Bài tập vẽ mảng nắng tại nhà

Chọn một buổi có nắng, một căn phòng có cửa sổ và một chiếc ghế. Chuẩn bị giấy, bút chì, thước, vài miếng băng dính giấy.

  1. Dán băng dính đánh dấu bốn góc mảng sáng trên sàn, ghi giờ. Đo chiều cao bậu cửa và đầu trên cửa so với sàn.
  2. Ký hoạ căn phòng và ô cửa, chưa vẽ mảng sáng. Dựng mảng sáng bằng cách trong bài, dựa vào hướng nắng và độ dài lấy từ băng dính đã dán.
  3. Đặt chiếc ghế vào giữa mảng sáng. Quan sát bóng ghế nằm trong mảng sáng, vẽ lại.
  4. Sau ba mươi phút, dán băng dính mới ở vị trí mảng sáng lúc đó. Vẽ một bản nhỏ cho thấy mảng sáng đã dời bao xa.
  5. Nếu nhà có gạch thông gió hay song cửa, dành một trang ký hoạ riêng cho hoa văn đốm sáng của chúng.

Đừng nhìn thẳng vào mặt trời qua khung cửa. Bài tập không có đáp án đúng sai hay điểm số; những dải băng dính trên sàn là bằng chứng trực quan của việc mặt trời di chuyển, rất đáng để giữ lại ảnh chụp làm tư liệu.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao mảng nắng trên sàn lại không có hình chữ nhật giống cửa sổ?

Vì nắng chiếu xiên, hình chiếu của ô cửa chữ nhật lên sàn bị kéo dài theo hướng nắng thành hình bình hành. Chỉ hai cạnh nằm ngang (từ mép trên và bậu cửa) giữ song song với tường; hai cạnh còn lại xiên theo hướng nắng. Trong phối cảnh, hình bình hành ấy còn bị thu nhỏ theo chiều sâu.

Mảng sáng trên sàn có cần sáng hơn cả tường không?

Thường mảng sàn được nắng chiếu trực tiếp là chỗ sáng nhất trong phòng, sáng hơn tường chỉ nhận ánh sáng trời. Nhưng nếu sàn màu tối và tường trắng, mức chênh có thể ít hơn. Quan sát và so sánh trực tiếp khi vẽ, đừng mặc định.

Vẽ cột nắng bằng bút chì thế nào?

Tô không khí trong phòng một lớp xám nhẹ, chừa cột nắng nhạt hơn, sau đó dùng tẩy dẻo kéo nhẹ theo hướng tia để làm sạch thêm. Mép cột nắng mềm, phần gần cửa rõ hơn phần gần sàn. Không cần kẻ thước đường viền cột nắng.

Nắng qua kính cửa sổ có khác nắng qua cửa mở không?

Kính trong làm nắng yếu đi một chút và có thể tạo phản chiếu nhẹ, nhưng hình mảng sáng gần như không đổi. Kính mờ, kính có hoa văn làm nắng tản ra, mảng sáng mềm hoặc biến thành vùng sáng mờ. Kính màu nhuộm mảng sáng theo màu của kính.

Có thể vẽ mảng nắng theo trí nhớ không?

Có, nếu bạn nhớ cấu trúc: hai cạnh song song với tường, hai cạnh theo hướng nắng, lùi khỏi chân tường một đoạn bằng hình chiếu của đoạn tường dưới bậu. Chọn một góc nắng và giữ nhất quán với bóng các đồ vật trong phòng là đủ để cảnh tin được.

Vì sao vùng trần nhà gần cửa sổ đôi khi sáng lên vào buổi trưa?

Vì mảng sàn hoặc bậu cửa được nắng chiếu hắt ánh sáng ngược lên trần, nhất là khi sàn màu sáng. Vùng trần ấy sáng mềm, không có mép rõ. Thêm chi tiết này làm phòng có cảm giác tràn ánh sáng thật, thay vì chỉ có một mảng sáng nằm trên sàn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138